{"id":1409,"date":"2022-01-07T17:52:43","date_gmt":"2022-01-07T13:52:43","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=1409"},"modified":"2022-01-07T17:52:43","modified_gmt":"2022-01-07T13:52:43","slug":"sahlar-h%c9%99s%c9%99noglunun-gorduyu-tariximizin-gerc%c9%99k-uzu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/sahlar-h%c9%99s%c9%99noglunun-gorduyu-tariximizin-gerc%c9%99k-uzu\/","title":{"rendered":"\u015eAHLAR H\u018fS\u018fNO\u011eLUNUN G\u00d6RD\u00dcY\u00dc TAR\u0130X\u0130M\u0130Z\u0130N GER\u00c7\u018fK \u00dcZ\u00dc&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong>V\u0259t\u0259nda\u015f olmasa bo\u015f \u015feydir v\u0259t\u0259n!<\/strong><\/p>\n<p><strong>Be\u015f g\u00fcnl\u00fck, on g\u00fcnl\u00fck g\u00fcney qar\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong>V\u0259t\u0259n m\u0259hfumunun \u00f6z\u0259yind\u0259ki<\/strong><\/p>\n<p><strong>V\u0259t\u0259nin v\u00fcqarl\u0131 o\u011fullar\u0131d\u0131r!<\/strong><\/p>\n<p><strong>(X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk)<\/strong><\/p>\n<p>V\u0259t\u0259nin h\u0259min v\u00fcqarl\u0131 o\u011fullar\u0131ndan biri d\u0259 m\u0259hz \u015eahlar H\u0259s\u0259no\u011fludur. O o\u011ful ki, v\u0259t\u0259n e\u015fqi q\u0259lbind\u0259 h\u0259r zaman m\u0259\u015f\u0259l kimi od tutub yanm\u0131\u015f, he\u00e7 bir zaman s\u00f6nm\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>M\u0259lumdur ki, bir zamanlar imperialistl\u0259rin t\u0259siri il\u0259 tariximizd\u0259 \u00fcst\u00fc basd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, d\u0259yi\u015fdirilib yanl\u0131\u015f formada \u00f6yr\u0259dil\u0259n bir \u00e7ox faktlar var. Ancaq \u015eahlar H\u0259s\u0259no\u011flu geni\u015f savad\u0131 v\u0259 k\u0259skin z\u0259kas\u0131 il\u0259 h\u0259r zaman tariximizin ger\u00e7\u0259klikl\u0259rini asanl\u0131qla d\u0259rk etmi\u015f v\u0259 bunu dil\u0259 g\u0259tirm\u0259kd\u0259n he\u00e7 vaxt \u00e7\u0259kinm\u0259mi\u015fdir. O, bu c\u0259sar\u0259tli add\u0131mlar\u0131 atma\u011fa h\u0259l\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259lik vaxtlar\u0131ndan ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>M\u0259n babamla h\u0259r g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fczd\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259lik \u00e7a\u011flar\u0131ndan, tarixd\u0259n, elmd\u0259n dan\u0131\u015fard\u0131q. El\u0259 h\u0259min s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin birind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin vaxtil\u0259 bu torpaqlarda ya\u015famad\u0131qlar\u0131n\u0131, buraya sonradan k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc deyirdi. V\u0259 h\u0259tta bir \u00e7ox detallarla da bunu \u0259sasland\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Bel\u0259 ki, babam h\u0259l\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 ik\u0259n, universitetin birinci kursunda oxudu\u011fu vaxtlar m\u00fc\u0259llimi il\u0259 aras\u0131ndak\u0131 dialoqu dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Deyirdi ki, m\u00fc\u0259llim m\u00fchazir\u0259 zaman\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n faktlarla \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n \u0130r\u0259van v\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131qlar\u0131nda yerl\u0259\u015fdirdiyi erm\u0259nil\u0259rin say\u0131n\u0131 qeyd edirmi\u015f. Bu zaman babam \u0259l qald\u0131r\u0131b\u00a0v\u0259 dan\u0131\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259llimd\u0259n icaz\u0259 ist\u0259yib. O,\u00a0soru\u015fub: &#8220;Bu sayd\u0131qlar\u0131n\u0131z erm\u0259ni ail\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259tdir,\u00a0yoxsa n\u0259f\u0259rind\u0259n?&#8221;. M\u00fc\u0259llim ail\u0259l\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutdu\u011funu bildirib. Babam yenid\u0259n soru\u015fub: &#8220;M\u0259n sayd\u0131qlar\u0131n\u0131z\u0131 hesablay\u0131ram, \u0259g\u0259r h\u0259r ail\u0259 minimum 3 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdirs\u0259, hans\u0131 ki,\u00a0bu r\u0259q\u0259m 4,\u00a05, 6-da ola bil\u0259r. Orta hesabla g\u00f6t\u00fcrs\u0259k, bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n g\u0259tirdiyi erm\u0259nil\u0259r 3 milyona yax\u0131n edir. 200 il ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq,\u00a0indiki erm\u0259nil\u0259r d\u0259 el\u0259 3 milyona yax\u0131nd\u0131r.\u00a0Molla N\u0259sr\u0259ddinin l\u0259tif\u0259si olmas\u0131n, \u0259g\u0259r bu erm\u0259nil\u0259r q\u0259dim erm\u0259nil\u0259rdirs\u0259, b\u0259s \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fckl\u0259ri erm\u0259nil\u0259r hardad\u0131r?! Yox,\u00a0\u0259g\u0259r k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259 erm\u0259nil\u0259rdirs\u0259,\u00a0b\u0259s q\u0259dim erm\u0259nil\u0259r hardad\u0131r?! \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n tarixin\u0259 istinad\u0259n, onda bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, statistikaya g\u00f6r\u0259,\u00a0Az\u0259rbaycanda daha \u0259vv\u0259ll\u0259r he\u00e7 erm\u0259ni ya\u015famay\u0131b&#8221;.<\/p>\n<p>O d\u00f6vrd\u0259 bunlar\u0131 dem\u0259k \u00e7ox riskli h\u0259r\u0259k\u0259t idi. Babam deyirdi ki, b\u0259lk\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259llim bir s\u00f6z dem\u0259y\u0259c\u0259kdi, ancaq m\u0259n dilimi dinc qoymay\u0131b Molla N\u0259sr\u0259ddind\u0259n d\u0259 misal \u00e7\u0259kdim. Babam: &#8220;Molla bir g\u00fcn 3 kilo \u0259t al\u0131r, arvad\u0131 bu \u0259ti qon\u015fularla b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcr. Ax\u015fam Molla g\u0259lir deyir,\u00a0\u0259t han\u0131,\u00a0arvad\u0131 deyir ki, pi\u015fik yeyib. Molla N\u0259sr\u0259ddin gedib pikiyi tutub g\u0259tirib t\u0259r\u0259zid\u0259 \u00e7\u0259kir, pi\u015fik d\u00fcz 3 kilo g\u0259lir. Molla deyir,\u00a0d\u00fcz\u00fcn\u00fc de,\u00a0bax bu pi\u015fikdirs\u0259 \u0259t han\u0131?! Yox \u0259tdirs\u0259, pi\u015fik han\u0131?!&#8221; &#8211; dey\u0259 misal \u00e7\u0259kib. Bu c\u00fcr fikirl\u0259rin auditoriya qar\u015f\u0131s\u0131nda a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 deyilm\u0259sind\u0259n \u00e7\u0259kindiyi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259llim babam\u0131 imtahandan k\u0259sir. O vaxt d\u0259rsl\u0259rd\u0259n k\u0259silm\u0259k universitetd\u0259n qovulmaq dem\u0259k idi. El\u0259 birinci k\u0259srd\u0259 r\u0259hm\u0259tlik Xudu M\u0259mm\u0259dov bundan x\u0259b\u0259r tutur. Onun k\u00f6m\u0259yi il\u0259 babam universitetd\u0259n at\u0131lmaqdan can\u0131n\u0131 qutar\u0131r. Babam g\u00fcl\u0259r\u0259k dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131 ki, Xudu M\u0259mm\u0259dov deyib: &#8220;\u015eahlar, savadl\u0131 o\u011flansan, dedikl\u0259rind\u0259 d\u0259 h\u0259qiq\u0259t var. Ancaq bildikl\u0259rini i\u00e7ind\u0259 saxla, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 laz\u0131m olacaq&#8221;.<\/p>\n<p>T\u0259bii ki, babam\u0131n erm\u0259nil\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri,\u00a0sad\u0259c\u0259,\u00a0bununla kifay\u0259tl\u0259nmirdi.\u00a0O, h\u0259mi\u015f\u0259 deyirdi ki, d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qalib g\u0259lm\u0259k ist\u0259yirs\u0259ns\u0259,\u00a0\u0259vv\u0259lc\u0259 onun dilini v\u0259 tarixini bilm\u0259lis\u0259n.\u00a0H\u0259r zaman erm\u0259nil\u0259rin x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini, nec\u0259 bir mill\u0259t olduqlar\u0131n\u0131 dan\u0131\u015fard\u0131. Babam\u0131n dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, erm\u0259nil\u0259r \u0259vv\u0259ll\u0259r indiki \u0130srail, Suriya, Livan torpaqlar\u0131nda y\u0259hudil\u0259rin qullar\u0131 kimi ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Y\u0259hudil\u0259r erm\u0259nil\u0259ri Bizansa, Hindistana qul kimi sat\u0131rd\u0131lar. H\u0259tta \u015eimali Qafqaza Bizans vasit\u0259sil\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcbl\u0259r. Lakin t\u00fcrkl\u0259r g\u0259ldikd\u0259n sonra v\u0259ziyy\u0259t d\u0259yi\u015fir. Erm\u0259nil\u0259r \u00f6zl\u0259rini ac\u0131nd\u0131raraq t\u00fcrkl\u0259rin onlar\u0131 himay\u0259y\u0259 almaqlar\u0131na z\u0259min yaratm\u0131\u015flar. V\u0259 h\u0259tta t\u00fcrkl\u0259r erm\u0259nil\u0259ri indiki Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131ndak\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259, \u0130ran\u0131n c\u0259nubunda yerl\u0259\u015fdiribl\u0259r.<\/p>\n<p>Babam deyirdi ki, o d\u00f6vrd\u0259 erm\u0259nil\u0259r dedikd\u0259, s\u00f6hb\u0259t erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tind\u0259n yox, erm\u0259ni dini icmas\u0131ndan gedirdi. Ancaq t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, t\u0259rc\u00fcm\u0259 zaman\u0131 yanl\u0131\u015f formada &#8211; Erm\u0259nistan formas\u0131nda t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunub.<\/p>\n<p>Babam\u0131n dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, t\u00fcrkl\u0259r erm\u0259nil\u0259ri himay\u0259 ed\u0259n zaman yahudi icmas\u0131ndan bir n\u0259f\u0259r (ad\u0131n\u0131 xat\u0131rlam\u0131ram) erm\u0259nil\u0259ri yerl\u0259\u015fdir\u0259n t\u00fcrk s\u0259rk\u0259rd\u0259sin\u0259 deyir ki, erm\u0259nil\u0259r nankor, kinli v\u0259 o\u011fru mill\u0259tdir, onlara g\u00fcv\u0259nm\u0259yin. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 bel\u0259dir. Daha sonrak\u0131 tarix\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq,\u00a0bunun do\u011frulu\u011funu ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6r\u0259 bil\u0259rik.\u00a01918-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycanda da\u011f yahudil\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri toplu soyq\u0131r\u0131m erm\u0259nil\u0259rin kinli oldu\u011funu v\u0259 \u00f6z tarixl\u0259rini d\u0259rind\u0259n bilm\u0259dikl\u0259rini s\u00fcbut ed\u0259n faktlardan biridir. T\u00fcrkl\u0259rin onlar\u0131 himay\u0259 etm\u0259sin\u0259 baxmayaraq,\u00a0onlara qar\u015f\u0131 etdikl\u0259ri \u00fcsyan,\u00a0ruslarla birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k t\u00fcrk h\u00f6kum\u0259tin\u0259 ba\u015f qald\u0131rmaqlar\u0131 onlar\u0131n nankor oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Babam deyirdi ki, bu faktlar onlar\u0131n kinli v\u0259 nankor mill\u0259t olduqlar\u0131n\u0131 s\u00fcbut edir. B\u0259s o\u011fru olduqlar\u0131n\u0131 nec\u0259 izah etm\u0259k olar? D\u00fczd\u00fcr,\u00a0erm\u0259nil\u0259r bizim tariximizi,\u00a0musiqil\u0259rimizi, torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 o\u011furlay\u0131blar, i\u015f\u011fal edibl\u0259r. Lakin onlarda he\u00e7 kimin ed\u0259 bilm\u0259diyi bir \u015fey var, o da gen o\u011furlu\u011fudur. Babama g\u00f6r\u0259,\u00a0dig\u0259r mill\u0259tl\u0259rd\u0259n olan qad\u0131nlarla evl\u0259nm\u0259k\u00a0erm\u0259ni qad\u0131n\u0131 il\u0259 evl\u0259nm\u0259k q\u0259d\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259li deyil. \u00c7\u00fcnki erm\u0259nil\u0259r \u00f6zl\u0259rin\u0259 \u00e7ox yax\u015f\u0131 b\u0259l\u0259ddirl\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 \u00f6z genl\u0259rini yenil\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259ni qad\u0131nlar\u0131 ba\u015fqa k\u00f6kl\u00fc mill\u0259tl\u0259rd\u0259n olan ki\u015fil\u0259rl\u0259 evl\u0259nir, daha sonra onlardan olan u\u015faqlar\u0131n\u0131 atalar\u0131na qar\u015f\u0131 nifr\u0259tl\u0259 b\u00f6y\u00fcd\u00fcrl\u0259r. Art\u0131q o u\u015faqlar b\u00f6y\u00fcd\u00fckd\u0259 \u00f6zl\u0259rini t\u00fcrk, ingilis, frans\u0131z v\u0259 s. kimi deyil, erm\u0259ni kimi g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. V\u0259 gedib yenid\u0259n erm\u0259ni mill\u0259tind\u0259n olanlarla evl\u0259nirl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259 onlar ba\u015fqa genl\u0259ri o\u011furlayaraq \u00f6z genl\u0259rini safla\u015fd\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>Babam m\u0259n\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 dan\u0131\u015fd\u0131qca, onun savad\u0131na heyran olurdum. Anlay\u0131rd\u0131m ki, \u015eahlar H\u0259s\u0259no\u011flu s\u0131radan bir insan deyil. O,\u00a0he\u00e7 kimin g\u00f6r\u0259 bilm\u0259dikl\u0259rini g\u00f6r\u00fcb,\u00a0h\u0259tta g\u00f6rd\u00fckl\u0259rini he\u00e7 kimin bilm\u0259diyi faktlarla izah edib.<\/p>\n<p><strong>M\u0259n q\u00fcrur duyuram ki, \u015eahlar H\u0259s\u0259no\u011flu kimi bir insan\u0131n qan\u0131n\u0131, genini da\u015f\u0131y\u0131ram. Allah s\u0259n\u0259 r\u0259hm\u0259t el\u0259sin, Qaraba\u011f h\u0259sr\u0259tli babam! Ruhun \u015fad olsun!<\/strong><\/p>\n<p><strong>Hunel Aydan \u018fhm\u0259dq\u0131z\u0131<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>V\u0259t\u0259nda\u015f olmasa bo\u015f \u015feydir v\u0259t\u0259n! Be\u015f g\u00fcnl\u00fck, on g\u00fcnl\u00fck g\u00fcney qar\u0131d\u0131r. V\u0259t\u0259n m\u0259hfumunun \u00f6z\u0259yind\u0259ki V\u0259t\u0259nin v\u00fcqarl\u0131 o\u011fullar\u0131d\u0131r! (X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk) V\u0259t\u0259nin h\u0259min v\u00fcqarl\u0131 o\u011fullar\u0131ndan biri d\u0259 m\u0259hz \u015eahlar H\u0259s\u0259no\u011fludur. O o\u011ful ki, v\u0259t\u0259n e\u015fqi q\u0259lbind\u0259 h\u0259r zaman m\u0259\u015f\u0259l kimi od tutub yanm\u0131\u015f, he\u00e7 bir zaman s\u00f6nm\u0259mi\u015fdir. M\u0259lumdur ki, bir zamanlar imperialistl\u0259rin t\u0259siri il\u0259 tariximizd\u0259 \u00fcst\u00fc [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1410,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/1409"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=1409"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/1409\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1411,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/1409\/revisions\/1411"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/1410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=1409"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=1409"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=1409"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}