{"id":1567,"date":"2022-04-09T23:06:17","date_gmt":"2022-04-09T19:06:17","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=1567"},"modified":"2022-04-09T23:57:38","modified_gmt":"2022-04-09T19:57:38","slug":"imamverdi-%c9%99bilov-omrun-m%c9%99na-sixligi-az%c9%99r-turan-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/imamverdi-%c9%99bilov-omrun-m%c9%99na-sixligi-az%c9%99r-turan-yazir\/","title":{"rendered":"\u0130mamverdi \u018fbilov &#8211; \u00f6mr\u00fcn m\u0259na s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 &#8211; Az\u0259r TURAN yaz\u0131r&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong>Bu g\u00fcn bir vaxtlar Neft\u00e7aladak\u0131 evi b\u00f6y\u00fck \u0259dibl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ziyar\u0259t yerin\u0259 \u00e7evrilmi\u015f \u0130mamverdi \u018fbilovun an\u0131m g\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>B\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259t olub \u0130mamverdi \u018fbilov. \u018fd\u0259biyyata s\u0259daq\u0259tl\u0259 xidm\u0259t edib. 2016-c\u0131 ilin 9 aprelind\u0259 &#8211; 88 ya\u015f\u0131nda i\u015f\u0131ql\u0131 d\u00fcnyadan k\u00f6\u00e7\u00fcb. Ruhu \u015fad olsun!<\/p>\n<p>\u201c\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti\u201dnd\u0259 d\u0259rc edil\u0259n Az\u0259r Turan\u0131n \u201c\u0130mamverdi \u018fbilov &#8211; \u00f6mr\u00fcn m\u0259na s\u0131xl\u0131\u011f\u0131\u201d yaz\u0131s\u0131n\u0131 oxucular\u0131m\u0131za t\u0259qdim edirik. Bu yaz\u0131da \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimin m\u0259nal\u0131 h\u0259yat\u0131na sanki bir g\u00fczg\u00fc tutulub.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimd\u0259n b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259bi irsl\u0259 yana\u015f\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n iki c\u0259fake\u015fi &#8211; Az\u0259r Turan v\u0259 Etibar \u018fbilov kimi iki \u00f6vlad da yadigar qal\u0131b.<\/p>\n<p>Bu ev b\u00fclb\u00fcl yuvas\u0131d\u0131r &#8211; d\u0259ym\u0259yin,<\/p>\n<p>Qap\u0131s\u0131n\u0131 b\u0259d niyy\u0259tl\u0259 d\u00f6ym\u0259yin.<\/p>\n<p>\u0130mamverdi &#8211; bir t\u0259vaz\u00f6 heyk\u0259li,<\/p>\n<p>Qaba\u011f\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc \u00f6ym\u0259yin!<\/p>\n<p>Qabil<\/p>\n<p>\u0130mamverdi \u018fbilov \u0259yal\u0259td\u0259 bir \u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimi idi ki, akademik Nizami C\u0259f\u0259rovun &#8220;Patriarx&#8221; m\u0259qal\u0259sind\u0259 dediyi kimi, onun &#8220;tarix (v\u0259 mill\u0259t) qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 \u00e7oxlu xidm\u0259tl\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 ikisi, tamamil\u0259 do\u011fru olaraq, x\u00fcsusi qeyd edilir ki, onlardan birincisi b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n romantik m\u00fct\u0259f\u0259kkiri (v\u0259 bilavasit\u0259 yerlisi) \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ideoloji t\u0259zyiql\u0259r alt\u0131nda unutdurulmas\u0131na qar\u015f\u0131 c\u0259sar\u0259tl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmas\u0131 olmu\u015fdu&#8230; \u0130kincisi is\u0259 o idi ki, m\u00fcasir Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan R\u0259sul Rzaya m\u00fcxt\u0259lif m\u0259qs\u0259dli (v\u0259 motivli) h\u00fccumlar\u0131n \u015fidd\u0259tl\u0259ndiyi d\u00f6vrd\u0259 \u0130mamverdi \u018fbilov onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 (v\u0259 m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi) kimi tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131&#8230;&#8221;.<\/p>\n<p>Onun \u00fcnsiyy\u0259t miqyas\u0131, t\u0259sir dair\u0259si el\u0259 geni\u015f idi ki, evin\u0259 S\u0259m\u0259d Vur\u011fundan ba\u015flayaraq, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn i\u015f\u0131ql\u0131 simalar\u0131, Yusif M\u0259mm\u0259d\u0259liyevd\u0259n ba\u015flayaraq, Elml\u0259r Akademiyas\u0131 R\u0259yas\u0259t Hey\u0259tinin b\u00fct\u00fcn \u00fczvl\u0259ri ham\u0131l\u0131qla g\u0259lib-gedib&#8230;<\/p>\n<p>\u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim g\u0259nc ya\u015flar\u0131nda g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi, o zaman Neft\u00e7ala Rayon Partiya Komit\u0259sinin birinci katibi v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Kamran H\u00fcseynovun t\u0259qdimat\u0131 il\u0259 Partiya Komit\u0259sinin ikinci katibi se\u00e7ilmi\u015fdi. Neft\u00e7alan\u0131n bir rayon m\u0259rk\u0259zi kimi qurulmas\u0131 da, rayondak\u0131 h\u0259lledici v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n erm\u0259ni \u015fovinistl\u0259rinin qism\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 da h\u0259min ill\u0259r\u0259, Neft\u00e7alan\u0131n &#8220;Kamran \u0259srin\u0259&#8221; aiddir. Kamran H\u00fcseynov &#8220;Bir \u00f6mr\u00fcn salnam\u0259si&#8221; kitab\u0131nda yaz\u0131r: &#8220;\u00c7ox t\u0259vaz\u00f6kar, savadl\u0131, ya\u015f\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq, geni\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 malik olanlardan biri \u0130mamverdi \u018fbilov idi. Bel\u0259 fikirl\u0259\u015fdik ki, m\u00fc\u0259yy\u0259n vaxtda ictimai i\u015fd\u0259 i\u015fl\u0259s\u0259, geni\u015f sah\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olsa, onun d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc daha da artar. El\u0259 ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 o, Rayon Partiya Komit\u0259sinin ikinci katibi v\u0259zif\u0259sin\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcld\u00fc&#8221;. O zaman \u0130mamverdi \u018fbilovun 24 ya\u015f\u0131 vard\u0131. H\u0259min kitab\u0131nda Kamran H\u00fcseynov ilginc bir m\u0259qama toxunur. Mirc\u0259f\u0259r Ba\u011f\u0131rovla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb yeni t\u0259yinatlar\u0131 m\u00fczakir\u0259 edirl\u0259r v\u0259 s&#8230; Kamran H\u00fcseynov yaz\u0131r ki, &#8220;\u0259fsuslar olsun, bu i\u015fl\u0259r m\u0259n ged\u0259nd\u0259n sonra \u00e7ox davam etm\u0259di. \u0130.\u018fbilov v\u0259zif\u0259sind\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Lakin \u018fbilov ruhdan d\u00fc\u015fm\u0259di, m\u0259nliyini itirm\u0259di. H\u0259rt\u0259r\u0259fli \u00f6z \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131&#8230; S.Vur\u011fun yax\u015f\u0131 demi\u015fdir: &#8220;Q\u0131z\u0131l\u0131 udsa da qara torpaqlar, \/\/ Yen\u0259 qiym\u0259tini \u00f6z\u00fcnd\u0259 saxlar&#8221;. Kamran H\u00fcseynov fikirl\u0259rini bel\u0259 davam etdirir: &#8220;Tarixd\u0259 bel\u0259 hadis\u0259l\u0259r \u00e7ox olub. G\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r \u00f6z elinin i\u00e7ind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259-i\u015fl\u0259y\u0259 \u00e7ox y\u00fcks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7at\u0131blar. M\u0259s\u0259l\u0259n, d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259ti tarixind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli yer tutan tarix\u00e7i, filosof Plutarx n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259v\u0259t olunub ki, Afinada, Romada i\u015fl\u0259sin, lakin imtina edib, he\u00e7 birin\u0259 getm\u0259yib. Ad\u0131n\u0131 da qoyub ki, m\u0259n k\u0259ndimd\u0259n gets\u0259m, k\u0259ndim m\u0259n\u0259vi c\u0259h\u0259td\u0259n yoxsulla\u015far. \u0130mamverdi \u018fbilov \u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn nailiyy\u0259tl\u0259rini el\u0259 \u00f6z yerind\u0259, Neft\u00e7alada, Mu\u011fan elind\u0259 \u0259ld\u0259 edib. Ham\u0131n\u0131n da b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259tini qazan\u0131b. M\u0259n inan\u0131ram ki, Neft\u00e7ala, Mu\u011fan camaat\u0131 da, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 da onun u\u011furlar\u0131 il\u0259 f\u0259xr edirl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>Nizami C\u0259f\u0259rovun yuxar\u0131da xat\u0131rlatd\u0131\u011f\u0131m qeydl\u0259ri yad\u0131ma S\u00f6hrab Tahirin &#8220;M\u0259n s\u0259n\u0259 T\u0259brizd\u0259n bax\u0131ram&#8221; m\u0259qal\u0259sind\u0259ki bir frazan\u0131 sald\u0131: &#8220;1971-ci il idi. Salyanda Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u0259yyar plenumu ke\u00e7irilirdi. \u00d6z\u00fc d\u0259 bu, el\u0259-bel\u0259 plenum deyildi, d\u00f6vl\u0259t i\u015f\u00e7il\u0259ri, \u0259traf rayonlar\u0131n birinci katibl\u0259ri d\u0259 d\u0259v\u0259t olunmu\u015fdular. O vaxta q\u0259d\u0259r v\u0259 h\u0259min ill\u0259rd\u0259 \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 bir turan\u00e7\u0131 kimi, T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 m\u00fchacir\u0259t etmi\u015f bir ideoloq kimi tan\u0131td\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131, tan\u0131td\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Akademiyada elmi i\u015f\u00e7il\u0259r vaxta\u015f\u0131r\u0131 onun \u0259leyhin\u0259 yaz\u0131rd\u0131lar. Lenini t\u0259rifl\u0259yib H\u00fcseynzad\u0259y\u0259 z\u0259rb\u0259 vurmaq bir v\u0259zif\u0259 kimi ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Plenumda o vaxt nisb\u0259t\u0259n g\u0259nc olan \u0130mamverdi \u018fbilova s\u00f6z verildi. \u0130lk c\u00fcml\u0259sini indiki kimi xat\u0131rlay\u0131ram: &#8220;M\u0259nim \u0259zizl\u0259rim, &#8211; dedi &#8211; siz \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin v\u0259t\u0259nin\u0259 xo\u015f g\u0259lmisiniz&#8221;. Onun bu ilk c\u00fcml\u0259sin\u0259 ham\u0131 m\u0259\u0259tt\u0259l qald\u0131. M\u0259n d\u0259 heyr\u0259tl\u0259nmi\u015fdim. D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, \u0259g\u0259r \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 bu q\u0259d\u0259r \u0259zizdirs\u0259, b\u0259s onda niy\u0259 onu \u0259d\u0259biyyatda, m\u0259tbuatda bu q\u0259d\u0259r vururlar, yamanlay\u0131rlar. El\u0259 bu fikird\u0259ydim, bir d\u0259 g\u00f6rd\u00fcm, ham\u0131 altdan-altdan bir-birin\u0259 bax\u0131r ki, g\u00f6r\u0259k kim bu natiqin cavab\u0131n\u0131 ver\u0259c\u0259k. Salona q\u0259rib\u0259 bir s\u00fckut \u00e7\u00f6km\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 q\u0259fil, el\u0259 bil ki, partlay\u0131\u015f oldu. Uzun s\u00fcr\u0259n alq\u0131\u015f ba\u015fland\u0131. Salyanl\u0131lar ne\u00e7\u0259 ill\u0259rd\u0259n sonra ilk d\u0259f\u0259ydi ki, \u018fli b\u0259yin ad\u0131n\u0131n bel\u0259 ehtiramla \u00e7\u0259kilm\u0259sini alq\u0131\u015flay\u0131rd\u0131lar. M\u0259n h\u0259min g\u00fcnd\u0259n \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimin b\u00f6y\u00fck c\u0259sar\u0259tin\u0259, ay\u0131q milli \u015f\u00fcuruna h\u00f6rm\u0259t etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131m&#8221;.<\/p>\n<p>El\u0259 h\u0259min konfransda i\u015ftirak ed\u0259n yax\u0131n dostu, r\u0259hm\u0259tlik akademik B\u0259kir N\u0259biyev 1971-ci ild\u0259 onun haqq\u0131nda &#8220;T\u0259nqid\u00e7i&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259 yaz\u0131b &#8220;Az\u0259rbaycan m\u00fc\u0259llimi&#8221; q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc etdirmi\u015fdi. B\u0259kir m\u00fc\u0259llim sonralar &#8220;El a\u011fsaqqal\u0131, elm f\u0259daisi \u0130mamverdi \u018fbilov&#8221; adl\u0131 bir kitab yazd\u0131 v\u0259 o kitabda b\u00fct\u00fcn bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 toxundu. M\u0259n is\u0259 indi bu sitatlar\u0131 g\u0259tirdikc\u0259 h\u0259m d\u0259 h\u0259y\u0259can ke\u00e7irir\u0259m. \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 v\u0259 R\u0259sul Rza onun h\u0259yat\u0131ndan ya\u015f\u0131l i\u015f\u0131q zola\u011f\u0131 kimi ke\u00e7ib. O h\u0259m d\u0259 R\u0259sul Rza bar\u0259d\u0259 ilk kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifi idi v\u0259 1960-c\u0131 ild\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015f h\u0259min kitab\u0131nda R\u0259sul Rzan\u0131 Verxarnla, Uitmen, Mayakovski, Araqon, Nazim Hikm\u0259tl\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n 33 ya\u015fl\u0131 \u0130mamverdi \u018fbilovu R\u0259sul Rza &#8220;Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n yeni yollar\u0131n\u0131 h\u0259rar\u0259tl\u0259 t\u0259bli\u011f ed\u0259n&#8221; alim kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirir, onu &#8220;yeni \u015feirin q\u0259hm\u0259ri&#8221; adland\u0131r\u0131rd\u0131. Neft\u00e7ala \u015f\u0259h\u0259r 1 sayl\u0131 orta m\u0259kt\u0259bin \u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimi \u0130mamverdi \u018fbilov, do\u011frudan da, yeni \u015feirin q\u0259hm\u0259riydi. \u0130nc\u0259 \u015feir z\u00f6vq\u00fc vard\u0131&#8230;<\/p>\n<p>H\u0259m d\u0259 q\u0259rib\u0259ydi ki, 1960-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 &#8220;\u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t&#8221; q\u0259zetind\u0259, &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; jurnal\u0131nda m\u00fcasir \u0259d\u0259biyyat bar\u0259d\u0259 \u0259n \u00e7ox onun m\u0259qal\u0259l\u0259ri d\u0259rc olunurdu. V\u0259 bu m\u0259qal\u0259l\u0259r, \u0259sas\u0259n, o d\u00f6vr\u00fcn \u018fli K\u0259rim, M\u0259mm\u0259d Araz, Sabir \u018fhm\u0259dli, N\u0259riman H\u0259s\u0259nzad\u0259 kimi g\u0259nc m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ehtiva edirdi. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, sonralar \u0259d\u0259bi t\u0259nqid tarixin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f ara\u015fd\u0131rmalarda yada sal\u0131nmayan, yaxud nadir hallarda xat\u0131rlanan bu yaz\u0131lar, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, h\u0259min m\u00fc\u0259llifl\u0259rin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f ilk m\u0259qal\u0259l\u0259r olaraq diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qald\u0131.<\/p>\n<p>\u0130ndi he\u00e7 xat\u0131rlayan yoxdur, onun m\u0259qal\u0259l\u0259ri b\u0259z\u0259n m\u00fczakir\u0259 t\u0259riqi il\u0259 \u00e7ap olunurdu. H\u0259min m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 Nigar R\u0259fib\u0259yli, Mehdi M\u0259mm\u0259dov, H\u0259s\u0259n Seyidb\u0259yli, B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 kimi g\u00f6rk\u0259mli yaz\u0131\u00e7\u0131lar, s\u0259n\u0259t adamlar\u0131 qat\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>&#8230;Onda da el\u0259 indiki kimi, kiml\u0259rs\u0259 &#8220;bizd\u0259 \u0259d\u0259bi t\u0259nqid yoxdur&#8221; dey\u0259 \u0259d\u0259bi t\u0259nqidi qaralamaqla m\u0259\u015f\u011ful idi. V\u0259 bu qaralama kampaniyas\u0131na ilk t\u0259pki g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi v\u0259 s\u0259n\u0259t\u015f\u00fcnas C\u0259f\u0259r C\u0259f\u0259rovdan g\u0259lmi\u015fdi. 1965-ci ild\u0259 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n IV Qurultay\u0131nda \u0259d\u0259bi t\u0259nqidl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259ruz\u0259sind\u0259 C\u0259f\u0259r C\u0259f\u0259rov: &#8220;&#8221;Bizd\u0259 t\u0259nqid yoxdur&#8221; dey\u0259n s\u0259sl\u0259r\u0259, \u0259lb\u0259tt\u0259, haqq qazand\u0131rmaq \u00e7\u0259tindir. M\u0259n inanm\u0131ram ki, bu c\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259r M.Arifin, M.C.C\u0259f\u0259rovun, \u018fziz \u015e\u0259rifin, \u018fkb\u0259r A\u011fayevin, Kamal Tal\u0131bzad\u0259nin, H.Oruc\u0259linin, \u0130slam \u0130brahimovun, \u018fziz Mir\u0259hm\u0259dovun, Y\u0259hya Seyidovun, M\u0259sud V\u0259liyevin, P\u0259nah X\u0259lilovun, G\u00fclrux \u018flib\u0259yovan\u0131n, Qulu X\u0259lilovun, Ya\u015far Qarayevin, \u0130mamverdi \u018fbilovun v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 q\u0259l\u0259m \u00e7\u0259km\u0259yi \u00f6zl\u0259rin\u0259 r\u0259va bilsinl\u0259r&#8221; &#8211; deyirdi.<\/p>\n<p>Yaxud Az\u0259rbaycan t\u0259nqidinin patriarx\u0131 Kamal Tal\u0131bzad\u0259 1967-ci ild\u0259 &#8220;T\u0259nqidimiz haqq\u0131nda qeydl\u0259r&#8221; kitab\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: &#8220;T\u0259nqid sah\u0259sin\u0259 istedadl\u0131, n\u0259z\u0259ri c\u0259h\u0259td\u0259n haz\u0131rl\u0131ql\u0131 g\u0259ncl\u0259r g\u0259lmi\u015fdir ki, onlars\u0131z bug\u00fcnk\u00fc t\u0259nqidi t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k \u00e7\u0259tindir. Ya\u015far Qarayevin, G\u00fclrux \u018flib\u0259yovan\u0131n, \u015eamil Salmanovun, Arif S\u0259fiyevin, \u0130mamverdi \u018fbilovun son m\u0259qal\u0259l\u0259ri bu fikri t\u0259sdiq etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259tdir. \u018fd\u0259bi hadis\u0259l\u0259ri n\u0259z\u0259ri m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259y\u0259 meyil onlar\u0131n m\u00fcsb\u0259t keyfiyy\u0259tl\u0259rind\u0259ndir&#8221;. Bu fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259n\u0259nd\u0259 \u0259yal\u0259td\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259 orta m\u0259kt\u0259binin 30 ya\u015flar\u0131nda bir \u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimi olan \u0130mamverdi \u018fbilov h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi t\u0259nqidinin tan\u0131nm\u0131\u015f, \u00f6nd\u0259 olan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biriydi.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, statusuna g\u00f6r\u0259 o, orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 t\u0259dris ed\u0259n adi bir m\u00fc\u0259llim idi, amma h\u0259m d\u0259 ham\u0131dan f\u0259rqliydi. G\u00f6rk\u0259mli pedaqoq alim, professor R\u0259fiq\u0259 Mustafayeva ona \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubda qeyd edirdi ki, &#8220;\u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim, s\u0259mimiyy\u0259tl\u0259 etiraf edir\u0259m ki, pedaqoji yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa m\u0259ni ruhland\u0131ran \u0259n g\u00fccl\u00fc amil Sizin &#8220;Orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 siyasi lirikan\u0131n t\u0259drisi&#8221; kitab\u0131n\u0131z olub. Siz ham\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fc\u0259llimisiniz, ham\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn ideal \u015f\u0259xsiyy\u0259tsiniz&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Ham\u0131dan f\u0259rqliydi&#8221; yazd\u0131m, fikrimi \u0259sasland\u0131rmaq ist\u0259yir\u0259m. Tutaq ki, Mirz\u0259 \u0130brahimovun 1971-ci il dekabr\u0131n 3-d\u0259 Akademik Dram Teatr\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n yubiley iclas\u0131nda Mirzo Tursunzad\u0259, R\u0259sul H\u0259mz\u0259tov, \u015e\u00f6hr\u0259t, M\u0259mm\u0259d Arif, Mustafa Top\u00e7uba\u015fov, Mehdi Mehdizad\u0259, M\u0259mm\u0259d Rahim, S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m, \u018ffrasiyab B\u0259d\u0259lb\u0259yli, Tahir Salahov, \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, o da r\u0259yas\u0259t hey\u0259tind\u0259 \u0259yl\u0259\u015fir v\u0259 bu m\u00f6t\u0259b\u0259r \u0259d\u0259biyyat m\u0259clisind\u0259 ona da s\u00f6z verilir. H\u0259dsiz t\u0259vaz\u00f6kar adam idi v\u0259 m\u0259n &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nin ba\u015f redaktoru olandan sonra, y\u0259ni hadis\u0259l\u0259ri daha yax\u0131ndan v\u0259 daha ayd\u0131n n\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259k imkan\u0131 qazanandan sonra b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n nec\u0259 ba\u015f verdiyinin f\u0259rqin\u0259 varma\u011fa ba\u015flad\u0131m. \u018fd\u0259bi t\u0259nqidl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olsa da, h\u0259r halda, m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rin bol, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin olmad\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011flarda, rayonda ya\u015fayan, orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 \u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimi i\u015fl\u0259y\u0259n birin\u0259 y\u00fcks\u0259k \u0259d\u0259bi elitan\u0131n bu h\u0259ssasiyy\u0259tinin k\u00f6k\u00fc n\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131yd\u0131? Bu nec\u0259 olurdu? Bilmir\u0259m. B\u0259lk\u0259 he\u00e7 \u00f6z\u00fc d\u0259 bu suala cavab tapa bilm\u0259zdi. H\u0259tta bir d\u0259f\u0259 soru\u015fmu\u015fdum ondan. &#8220;Bilmir\u0259m&#8221;, demi\u015fdi. R\u0259yas\u0259t hey\u0259tind\u0259 oturmal\u0131 oldu\u011fumu v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259c\u0259yimi \u0130mran Qas\u0131mov dedi, r\u0259smi t\u0259dbird\u0259n sonra &#8220;\u0130nturist&#8221; mehmanxanas\u0131nda ke\u00e7iril\u0259c\u0259k ziyaf\u0259td\u0259 i\u015ftirak etm\u0259li oldu\u011fumu is\u0259 Cabir Novruz s\u00f6yl\u0259di. &#8220;H\u0259tta ziyaf\u0259t\u0259 d\u0259 d\u0259v\u0259t olunmu\u015fdun?&#8221;. &#8220;H\u0259. M\u0259mm\u0259d Rahim tamada idi&#8221; &#8211; demi\u015fdi&#8230;<\/p>\n<p>\u015e\u0259xsi kitabxanas\u0131nda qorunan mind\u0259n \u00e7oxu avtoqrafl\u0131 iyirmi min\u0259 yax\u0131n kitab\u0131n, y\u00fczl\u0259rl\u0259 m\u0259ktubun, onlarca s\u0259s yaz\u0131s\u0131n\u0131n, fikir h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6y\u00fck simalar\u0131n\u0131n bu torpaqda \u00e7\u0259kilmi\u015f y\u00fczl\u0259rl\u0259 foto\u015f\u0259klinin, \u0259lyazmalar\u0131n\u0131n aras\u0131nda Mirz\u0259 \u0130brahimovun yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktublar da qorunur v\u0259 \u0259d\u0259biyyat tariximizin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan maraql\u0131 olan bu m\u0259ktublar \u00f6z\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 yuxar\u0131dak\u0131 suallar\u0131 cavabland\u0131rma\u011fa, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n cavabs\u0131z suallar\u0131na cavab tapma\u011fa da v\u0259sil\u0259 ola bil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Mirz\u0259 \u0130brahimovun bel\u0259 bir m\u0259ktubu: &#8220;\u018fziz q\u0259l\u0259m yolda\u015f\u0131m v\u0259 dostum \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim. M\u0259n diqq\u0259tl\u0259 Sizin yaz\u0131lar\u0131n\u0131z\u0131 oxuyuram v\u0259 onlarda h\u0259qiq\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn, xalq\u0131n s\u0259ad\u0259ti v\u0259 idrak\u0131 inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0131rp\u0131nan \u0259sl v\u0259t\u0259nda\u015f ziyal\u0131n\u0131n \u00fcr\u0259yinin s\u0259sini e\u015fidib sevinir\u0259m&#8230; M\u0259n \u0259d\u0259biyyat v\u0259 s\u0259n\u0259t\u0259 insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131, fikrini, \u0259xlaq\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131ran q\u00fcdr\u0259tli v\u0259 \u00e7ox laz\u0131ml\u0131, faydal\u0131 bir m\u00fcbariz\u0259 silah\u0131 kimi baxanlardanam. B\u0259dii s\u00f6z\u00fc \u0259yl\u0259nc\u0259, oyunbazl\u0131q vasit\u0259sin\u0259 \u00e7evir\u0259n c\u0259r\u0259yanlar\u0131 v\u0259 onlar\u0131n g\u00f6zqama\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 &#8220;tap\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131&#8221;, forma oyunlar\u0131n\u0131, \u0259d\u0259bazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daxil\u0259n q\u0259bul ed\u0259 bilm\u0259r\u0259m&#8230; Bu il &#8220;Mayak&#8221; roman\u0131n\u0131 oxuculara verm\u0259k fikrind\u0259y\u0259m&#8230; &#8220;Mayak&#8221;\u0131 qurtaran kimi &#8220;P\u0259rvan\u0259&#8221;nin ikinci kitab\u0131n\u0131 yazaca\u011fam&#8230; \u018flinizi s\u0131x\u0131ram. H\u00f6rm\u0259tl\u0259: Mirz\u0259 \u0130brahimov. 20.11.74&#8221;.<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da &#8220;cavabs\u0131z suallar&#8221; dedim. Mirz\u0259 \u0130brahimovun &#8220;Mayak&#8221; adl\u0131 \u0259s\u0259r yazmas\u0131ndan onun t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 da x\u0259b\u0259rsiz idi. M\u0259n r\u0259hm\u0259tlik professor Teymur \u018fhm\u0259dovla da bu bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131m. Tale el\u0259 g\u0259tirdi ki, \u0259ski \u0259lifba il\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f bu roman\u0131 d\u0259y\u0259rli alim K\u0259nan Aslan tapd\u0131 v\u0259 \u0259s\u0259rd\u0259n bir par\u00e7a ilk d\u0259f\u0259 Teymur \u018fhm\u0259dovun t\u0259qdimat\u0131nda v\u0259 K\u0259nan Aslan\u0131n transliterasiyas\u0131 il\u0259 2017-ci ilin 30 dekabr\u0131nda bizim &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nd\u0259 d\u0259rc olundu.<\/p>\n<p>Onun \u0259d\u0259bi t\u0259nqid\u00e7iliyinin rakursu f\u0259rqli olub. Tutaq ki, m\u00fcasir \u0259d\u0259bi proses, u\u015faq \u0259d\u0259biyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259qal\u0259l\u0259r q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b, eyni zamanda c\u0259nub \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131b, Bala\u015f Az\u0259ro\u011flu, M\u0259din\u0259 G\u00fclg\u00fcn, H\u00f6kum\u0259 Billuri, \u018fli Tud\u0259, \u0130smay\u0131l C\u0259f\u0259rpur, S\u00f6hrab Tahir bar\u0259d\u0259 yaz\u0131b. Bununla yana\u015f\u0131, orta m\u0259kt\u0259bl\u0259rimizd\u0259 C\u0259nub \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n t\u0259drisinin z\u0259ruri oldu\u011funu konseptual \u015f\u0259kild\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u0259n &#8220;\u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131 v\u0259hd\u0259td\u0259 \u00f6yr\u0259n\u0259k, \u00f6yr\u0259d\u0259k&#8221; m\u0259qal\u0259sini d\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b. Ya\u015far Qarayev 1983-c\u00fc ild\u0259 &#8220;\u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t&#8221; q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc olunmu\u015f &#8220;\u018fd\u0259bi t\u0259nqidin v\u0259ziyy\u0259ti v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259ri&#8221; m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u0130mamverdi \u018fbilovun h\u0259min m\u0259qal\u0259sin\u0259 istinad\u0259n deyirdi: &#8220;\u0130ndi bizim auditoriyam\u0131z yaln\u0131z Az\u0259rbaycan deyil, h\u0259m d\u0259 b\u00fct\u00fcn yax\u0131n \u015e\u0259rqdir. Bilavasit\u0259 C\u0259nubda \u0259d\u0259bi proses d\u0259 m\u00fcasir t\u0259nqidin diqq\u0259tind\u0259n k\u0259narda qalmamal\u0131d\u0131r. &#8220;\u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131 v\u0259hd\u0259td\u0259 \u00f6yr\u0259n\u0259k, \u00f6yr\u0259d\u0259k&#8221; &#8211; \u0130mamverdi \u018fbilovun bu m\u0259qal\u0259sind\u0259ki \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f vaxt\u0131nda ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n v\u0259 ucadan s\u0259sl\u0259n\u0259n bir m\u00fcraci\u0259tdir: \u015e\u0259hriyar, S\u0259h\u0259nd, Sahir, S\u0259m\u0259d Behr\u0259ngi kimi \u015fairl\u0259r, anadilli &#8220;D\u0259d\u0259 Qorqud&#8221;, &#8220;Varl\u0131q&#8221;, &#8220;Koro\u011flu&#8221;, &#8220;\u00c7\u0259nlibel&#8221;, &#8220;Araz&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221;, &#8220;Odlar Yurdu&#8221;, &#8220;Birlik&#8221;, &#8220;Xalq s\u00f6z\u00fc&#8221; kimi q\u0259zet v\u0259 jurnallar indi t\u0259nqidi fikird\u0259n d\u0259, t\u0259dris v\u0259 t\u0259lim proqram\u0131ndan da h\u0259r m\u0259kt\u0259bliy\u0259 m\u0259lum olmal\u0131d\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p>Bu s\u0259tirl\u0259ri yaz\u0131ram, yadda\u015f\u0131mda xatir\u0259l\u0259r sayr\u0131\u015f\u0131r. S\u00fcleyman R\u0259himov, h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Z\u0259rq\u0259l\u0259m, o\u011fullar\u0131 Arif v\u0259 Aqill\u0259 biz\u0259 g\u0259lib. \u0130ndi 1970-ci ilin h\u0259min 17 may gec\u0259sind\u0259 evimizd\u0259 S\u00fcleyman R\u0259himovun s\u0259si yaz\u0131lm\u0131\u015f lent yaz\u0131s\u0131n\u0131 dinl\u0259m\u0259k imkan\u0131m var: &#8220;\u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim! M\u0259n b\u00f6y\u00fck m\u0259mnuniyy\u0259t hissil\u0259 sizin evd\u0259 n\u0259inki bir-iki k\u0259lm\u0259, bir ne\u00e7\u0259 k\u0259lm\u0259 dan\u0131\u015fmaq, dem\u0259k ist\u0259rdim. M\u0259n birinci d\u0259f\u0259 1955-ci ilin noyabr ay\u0131nda sizin evd\u0259 olmu\u015fam. El\u0259 o vaxt da, Mirz\u0259 C\u0259lil demi\u015f, bizim u\u015faqlar\u0131n anas\u0131 Z\u0259rq\u0259l\u0259m xan\u0131m m\u0259niml\u0259 idi. Sizin evd\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m, \u00e7ox dadl\u0131, t\u0259aml\u0131 x\u00f6r\u0259kl\u0259rd\u0259n yemi\u015f\u0259m v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck bir fasil\u0259d\u0259n sonra yen\u0259 d\u0259 sizin g\u00f6z\u0259l evinizd\u0259, ail\u0259nizin i\u00e7ind\u0259y\u0259m, yen\u0259 d\u0259 Q\u0259l\u0259m xan\u0131m &#8211; Z\u0259rq\u0259l\u0259m xan\u0131m m\u0259niml\u0259dir, bu da t\u0259sad\u00fcfi deyildir. \u00c7\u00fcnki m\u0259n bir yana ged\u0259nd\u0259 Z\u0259rq\u0259l\u0259m xan\u0131m, \u00e7ox \u00e7\u0259tin ki, m\u0259niml\u0259 gedir&#8230; \u0130ndi ax\u015famd\u0131r. Gec\u0259y\u0259 i\u015fl\u0259yir. Sizin evd\u0259 qonaq qalm\u0131\u015f\u0131q. Yen\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t g\u00f6r\u00fcr\u00fck&#8230; M\u0259n sizin m\u0259qal\u0259l\u0259rinizi \u0259ks\u0259r\u0259n oxumu\u015fam, oxuyuram. G\u00f6z\u0259l, istedadl\u0131, n\u0259z\u0259riyy\u0259\u00e7i bir alim olan sizi &#8211; \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimi h\u0259mi\u015f\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirir\u0259m v\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259 sah\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan y\u00fcks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259li aliml\u0259rimizd\u0259n biri hesab edir\u0259m. \u018fg\u0259r siz bu g\u00fcn Bak\u0131da deyil, burada, Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131n\u0131n bu g\u00f6z\u0259l, bas\u0259fa Neft\u00e7ala \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131rs\u0131n\u0131zsa, bu o dem\u0259k deyil ki, siz m\u0259rk\u0259zd\u0259n, Bak\u0131dan t\u0259crid olunmusunuz, xeyr. Siz m\u0259n\u0259n m\u0259rk\u0259zd\u0259siniz, Bak\u0131das\u0131n\u0131z, \u00f6z q\u0259l\u0259minizl\u0259 siz bizim co\u015fqun v\u0259 qaynar \u0259d\u0259bi h\u0259yat\u0131m\u0131zda i\u015ftirak edirsiniz&#8230; T\u0259krar-t\u0259krar siz\u0259 xo\u015fb\u0259xtlik arzu edir\u0259m. Siz\u0259 yax\u0131n bir il, ya il yar\u0131m i\u00e7\u0259risind\u0259 doktorluq d\u0259r\u0259c\u0259sini alma\u011f\u0131 arzu edir\u0259m v\u0259 qoy bu x\u0259yal u\u00e7u\u015funda olsa da, siz\u0259 bizim Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olma\u011f\u0131 da arzu edim. Sa\u011f olun&#8230;&#8221;.<\/p>\n<p>1 sayl\u0131 orta m\u0259kt\u0259bin \u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimi \u0130mamverdi \u018fbilov f\u0259rqli adam idi. Bir d\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fcn ax\u015fam evimizin qap\u0131s\u0131n\u0131 Ali M\u0259hk\u0259m\u0259nin s\u0259dri Abdulla \u0130brahimov a\u00e7d\u0131. Dost idil\u0259r. Gec\u0259d\u0259n ke\u00e7mi\u015f\u0259 q\u0259d\u0259r Abdulla \u0130brahimovla &#8220;Qurani-K\u0259rim&#8221;d\u0259n, Tolstoydan etdikl\u0259ri s\u00f6hb\u0259tin \u015fahidiy\u0259m. Yaln\u0131z Abdulla \u0130brahimov ged\u0259nd\u0259n sonra raykomun birinci katibi x\u0259b\u0259r tuturdu ki, gec\u0259 Ali M\u0259hk\u0259m\u0259nin s\u0259dri rayonda &#8211; \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimin qona\u011f\u0131 olub&#8230;<\/p>\n<p>Ona \u00e7oxlu \u015feirl\u0259r h\u0259sr olunmu\u015fdu. \u018fn \u00e7ox \u015feir h\u0259sr ed\u0259n is\u0259 B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 idi. B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 il\u0259 dostlu\u011fu bir kitabl\u0131q m\u00f6vzudur. Evimiz\u0259 \u0259n \u00e7ox g\u0259lib-ged\u0259n d\u0259 B\u0259xtiyar m\u00fc\u0259llim olmu\u015fdu. Bak\u0131ya yolumuz d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 ged\u0259c\u0259yimiz ev Vahabzad\u0259nin evi olard\u0131. \u0130ndi atam\u0131n arxivind\u0259 B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259d\u0259n ald\u0131\u011f\u0131 135 m\u0259ktub qorunur. M\u0259ktublar da n\u0259 m\u0259ktublar&#8230; B\u0259xtiyar m\u00fc\u0259llim he\u00e7 k\u0259sl\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259dikl\u0259rini onunla b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcr: &#8220;&#8230;\u00c7oxdand\u0131r g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fcr\u00fck. S\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259\u015fn\u0259y\u0259m. S\u0259n\u0259, yaln\u0131z s\u0259n\u0259 dem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcr\u0259yimd\u0259 o q\u0259d\u0259r s\u00f6z\u00fcm var ki&#8230; Deyir\u0259m, b\u0259lk\u0259 d\u0259, d\u00fcnya s\u0259nin kimi yax\u015f\u0131 adamlar\u0131n, duyan v\u0259 duy\u011fusu \u00f6z ba\u015f\u0131na b\u0259la olan adamlar\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 bu q\u0259d\u0259r salamat qal\u0131b. Bu g\u00fcnl\u0259r Bak\u0131ya g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259ks\u0259n ki? S\u0259ni yaman g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yir\u0259m&#8230; H\u00f6rm\u0259tl\u0259, B\u0259xtiyar. 08 may 1974&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;&#8221;Mu\u011fam&#8221; poemas\u0131n\u0131n el\u0259 yerl\u0259ri var ki, yazanda s\u0259nin doluxsunmu\u015f g\u00f6zl\u0259rin, k\u00f6vr\u0259k \u00fcr\u0259yin g\u00f6z \u00f6n\u00fcm\u0259 g\u0259lib. Duyanlar olmasayd\u0131, he\u00e7 k\u0259s \u00f6z duydu\u011funu ka\u011f\u0131za k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259zdi. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259, \u0259d\u0259biyyat yaranmazd\u0131. Bununla da d\u00fcnya n\u0259 q\u0259d\u0259r vecsiz v\u0259 bo\u015f olard\u0131. T\u0259kc\u0259 elml\u0259 d\u00fcnya nec\u0259 d\u0259 yar\u0131m\u00e7\u0131q olard\u0131&#8230; \u018fziz dost, s\u0259ninl\u0259 s\u00f6hb\u0259t el\u0259m\u0259y\u0259, b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r ehtiyac\u0131m var. H\u00f6rm\u0259tl\u0259, B\u0259xtiyar. 11 fevral 1975&#8243;.<\/p>\n<p>Vahabzad\u0259 m\u00fcxt\u0259lif kitablar\u0131nda \u00e7ap olunmu\u015f &#8220;\u018fb\u0259di g\u0259nclik&#8221;, &#8220;G\u00f6yg\u00f6l&#8221;, &#8220;Din&#8221; \u015feirl\u0259rini ona h\u0259sr etmi\u015fdi. Haqq\u0131nda \u00fc\u00e7 m\u0259qal\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259r \u015feirin, h\u0259r m\u0259qal\u0259nin \u00f6z tarix\u00e7\u0259si vard\u0131. \u0130ndi m\u0259n o \u015feirl\u0259r, m\u0259qal\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 yazmayaca\u011fam. Amma &#8220;Ay Allah&#8221; \u015feirini ona h\u0259sr etm\u0259s\u0259 d\u0259, bu yaz\u0131da o \u015feiri m\u00fctl\u0259q xat\u0131rlatmaq ist\u0259yir\u0259m. \u00c7\u00fcnki m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn rakursundan baxanda sovet d\u00f6vr\u00fc \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n ilk metafizik \u015feiri kimi &#8220;Ay Allah&#8221;\u0131n yeri \u0259lahidd\u0259dir v\u0259 m\u00fcasir t\u0259dqiqatlar\u0131n predmetin\u0259 \u00e7evrilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin 1969-cu ilin mart tarixli bel\u0259 bir m\u0259ktubu var: &#8220;\u018fzizim \u0130mamverdi! Bu \u015feiri ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m g\u00fcn s\u0259n biz\u0259 g\u0259ldin. M\u00fcq\u0259dd\u0259s duy\u011fu il\u0259 al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m g\u00fcn, m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir insan, pak bir v\u00fccud biz\u0259 g\u0259ldi. Bu da t\u0259sad\u00fcfi deyildi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259min \u015feiri s\u0259n\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259yi \u00f6z\u00fcm\u0259 borc bildim&#8221;, &#8211; dey\u0259 h\u0259l\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259bi qurumam\u0131\u015f &#8220;Ay Allah&#8221;\u0131 atama g\u00f6nd\u0259rmi\u015f v\u0259 28 iyul 1969-cu il tarixli n\u00f6vb\u0259ti m\u0259ktubunda \u015feirin meydana g\u0259lm\u0259sinin s\u0259b\u0259bl\u0259rini bir-bir izah etmi\u015fdi&#8230;<\/p>\n<p>\u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimin arxivind\u0259 h\u0259m d\u0259 Xudu M\u0259mm\u0259dovun \u00e7oxlu m\u0259ktublar\u0131 qorunur. 1964-c\u00fc ilin 31 dekabr\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f bu m\u0259ktubu hans\u0131 o\u011ful iftixar hissi il\u0259 oxumaz: &#8220;\u018fziz \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim! Bilmir\u0259m, Siz\u0259 \u00f6z minn\u0259tdarl\u0131\u011f\u0131m\u0131 hans\u0131 s\u00f6zl\u0259rl\u0259 yaz\u0131m. Ke\u00e7\u0259n il Siz\u0259 olan s\u0259f\u0259rimiz m\u0259nim xatirimd\u0259n he\u00e7 vaxt silinm\u0259y\u0259c\u0259kdir&#8230; Bu yay \u00fc\u00e7 min kilometrlik bir s\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131q. M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck m\u0259nas\u0131 olan bir n\u0259tic\u0259 il\u0259 qay\u0131td\u0131q: Az\u0259rbaycan m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259rini m\u0259nim q\u0259lbimd\u0259n he\u00e7 bir m\u0259nz\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xara bilm\u0259z! Qafqaz da\u011f\u0131 b\u00f6y\u00fckd\u00fcr, lakin g\u00f6z\u0259l deyildir. G\u00f6z\u0259llikl\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u00fck aras\u0131nda f\u0259rq \u00e7ox b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Biz \u00f6z\u00fcm\u00fczl\u0259 B\u0259xtiyar\u0131n m\u0259n\u0259 ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131z kitab\u0131n\u0131 aparm\u0131\u015fd\u0131q. El\u0259 bil, o bizim \u00fc\u00e7\u00fcn yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Lakin rast g\u0259ldiyimiz adamlar da onu sevib, bizi \u00e7ox sevindirdil\u0259r. Onun elmi f\u0259aliyy\u0259tind\u0259ki m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259ti d\u0259 m\u0259ni \u00e7ox \u015fad etdi. \u00dcnvan\u0131n\u0131 bilm\u0259diyim \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259brik ed\u0259 bilm\u0259dim. G\u00f6r\u0259nd\u0259 deyin ki, oxucular yeni s\u0259f\u0259rl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn yeni kitablar g\u00f6zl\u0259yir. Biz o zaman dan\u0131\u015fd\u0131q ki, Bak\u0131ya g\u0259l\u0259nd\u0259 bizim d\u0259 x\u0259b\u0259rimiz olsun&#8230; Mehriban ail\u0259niz\u0259 m\u0259nim salam\u0131m\u0131 deyin! H\u00f6rm\u0259tl\u0259, dostunuz Xudu&#8221;. Buradan bel\u0259 anla\u015f\u0131l\u0131r ki, B\u0259xtiyar\u0131n kitab\u0131n\u0131 Xudu M\u0259mm\u0259dova \u0130mamverdi \u018fbilov ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r. Xudu M\u0259mm\u0259dov B\u0259xtiyar\u0131n \u00fcnvan\u0131n\u0131 bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn onu t\u0259brik ed\u0259 bilmir. H\u0259m d\u0259 yaz\u0131r ki, g\u00f6r\u0259nd\u0259 B\u0259xtiyara deyin, oxucular yeni s\u0259f\u0259rl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn yeni kitablar g\u00f6zl\u0259yir. S\u00f6hb\u0259t sonralar dostluqlar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n s\u0259daq\u0259t v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat simvoluna \u00e7evrilmi\u015f iki insan\u0131n ilk tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan gedir. Xudu M\u0259mm\u0259dovun yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktub da, evimizd\u0259 olark\u0259n maqnitofon lentin\u0259 dedikl\u0259ri d\u0259 bu s\u00f6hb\u0259tin s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fmi\u015f t\u0259sdiqidir&#8230; H\u0259min s\u0259s yaz\u0131s\u0131 1969-cu ilin 10 sentyabr\u0131nda evimizd\u0259 lent\u0259 al\u0131n\u0131b. Dost m\u0259clisidir. Yola d\u00fc\u015fm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l atam onlar\u0131n s\u0259sini lent\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcb. Bir-bir dan\u0131\u015f\u0131rlar:<\/p>\n<p>&#8220;B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259: M\u0259sud, Xudu m\u00fc\u0259llim, \u0130mamverdi bu m\u0259clisd\u0259 oturmu\u015fuq&#8230; Bu qap\u0131ya, bu oca\u011fa bizim b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259t bahad\u0131rlar\u0131m\u0131z g\u0259lib. Bu qap\u0131n\u0131 S\u0259m\u0259d Vur\u011fun a\u00e7\u0131b, bu qap\u0131n\u0131 S\u00fcleyman R\u0259himov a\u00e7\u0131b, bu qap\u0131n\u0131 R\u0259sul Rza a\u00e7\u0131b. Bu qap\u0131ya g\u0259lm\u0259y\u0259n bir \u0259d\u0259biyyat\u00e7\u0131, bir \u015fair, bir \u0259dib m\u0259n t\u0259s\u0259vv\u00fcr el\u0259mir\u0259m. Ham\u0131 bu qap\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b. \u0130mamverdinin evi \u0259d\u0259biyyat evidir, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259sdir, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 pakd\u0131r. Bu evd\u0259 g\u00f6r kiml\u0259r var. Bu evd\u0259 F\u00fczulid\u0259n tutmu\u015f, bug\u00fcnk\u00fc \u0259dibl\u0259rimiz\u0259 q\u0259d\u0259r&#8230; \u015eekspird\u0259n tutmu\u015f, Sartra q\u0259d\u0259r, ondan sonra&#8230; b\u00fct\u00fcn klassikl\u0259r bu ev\u0259 y\u0131\u011f\u0131l\u0131b. Bu otaqda musiqi var, burda \u015feir var. B\u0259s \u0130mamverdi kimdir? N\u0259 \u00fcc\u00fcn \u0130mamverdinin ba\u015f\u0131na topla\u015f\u0131b bu g\u00f6z\u0259l adamlar, bu g\u00f6z\u0259l \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r, bu g\u00f6z\u0259l ruhlar? Ona g\u00f6r\u0259 ki, \u0130mamverdinin \u00f6z\u00fc t\u0259mizdir, \u00f6z\u00fc m\u00fcq\u0259dd\u0259sdir, \u00f6z\u00fc pakd\u0131r. H\u0259r adam bir x\u00fcsusiyy\u0259ti il\u0259 tan\u0131n\u0131r&#8230; M\u0259nd\u0259n soru\u015fsalar ki, \u0130mamverdi n\u0259yin simvoludur? &#8211; dey\u0259rdim ki, \u0130mamverdi t\u0259mizliyin simvoludur, pakl\u0131\u011f\u0131n simvoludur.<\/p>\n<p>M\u0259sud \u018flio\u011flu: \u0130caz\u0259 vers\u0259ydiniz, B\u0259xtiyar m\u00fc\u0259llim, m\u0259n bir \u0259lav\u0259 ed\u0259rdim. Bizim cox g\u00f6z\u0259l dostlar\u0131m\u0131z var. H\u0259r\u0259sinin \u00f6z \u0259tri var, \u00f6z m\u0259nas\u0131 var, \u00f6z q\u0259lbi var. Amma \u0130mamverdi bizim el\u0259 bir dostumuzdur ki, o, b\u00fct\u00fcn dostlar\u0131m\u0131z\u0131n ham\u0131s\u0131ndan cox g\u00f6z\u0259l bir x\u00fcsusiyy\u0259ti il\u0259 secilir, f\u0259rql\u0259nir. O da budur ki, \u0130mamverdi xiridard\u0131r, m\u0259n\u0259viyyat xiridar\u0131d\u0131r, insanl\u0131q xiridar\u0131d\u0131r. Onun insan m\u0259n\u0259viyyat\u0131na o q\u0259d\u0259r e\u015fqi, \u015f\u00f6vq\u00fc, ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 var ki, bununla m\u0259\u015f\u011ful olaraq az qala \u00f6z\u00fcn\u00fc unudub.<\/p>\n<p>Xudu M\u0259mm\u0259dov: Cox q\u0259rib\u0259dir ki, B\u0259xtiyar m\u00fc\u0259llim, m\u0259nim m\u0259s\u0259l\u0259n, s\u0259nn\u0259n tan\u0131\u015f olma\u011f\u0131m\u0131n, y\u0259ni b\u00f6y\u00fck m\u00fcasiriml\u0259 tan\u0131\u015f olma\u011f\u0131m\u0131n iki s\u0259b\u0259bkar\u0131, ikisi d\u0259 buradad\u0131r&#8230; Biri \u0130mamverdi, biri d\u0259 M\u0259sud. M\u0259nim \u00fcc\u00fcn bu iki n\u0259f\u0259r, v\u0259 sonradan \u00fc\u00e7\u00fc olan m\u0259nim dostlar\u0131m m\u00fcq\u0259dd\u0259s g\u00fcn\u00fcn qarda\u015flar\u0131 say\u0131l\u0131r. Dem\u0259k, n\u0259 is\u0259 el\u0259 bil ki, ziyar\u0259tgah\u0131 adam \u00f6z\u00fc yarad\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259sud \u018flio\u011flu: Bu ziyar\u0259tgah\u0131 \u0130mamverdi \u00f6z\u00fc yarad\u0131b. Bu ziyar\u0259tgah olmaya da bil\u0259rdi. \u0130nsan ziyar\u0259tgah yaradan olsa, Salyanda da yaradar, Qaraba\u011fda da yaradar&#8230;<\/p>\n<p>B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259: \u0130nsan \u00f6z\u00fc insan olsa&#8230;<\/p>\n<p>Xudu M\u0259mm\u0259dov: M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130mamverdid\u0259n qabaq da burda ziyar\u0259tgah yaradan olard\u0131. Amma \u00f6z al\u0259mind\u0259 \u0130mamverdi bu evi ziyar\u0259tgah yarad\u0131b. Bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131n bir mahiyy\u0259ti var. Ziyar\u0259tgah yaratmaq arzusunu Allah bizi yox el\u0259m\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 qoyub bizim q\u0259lbimiz\u0259 ki, onu da ayr\u0131-ayr\u0131 adamlar saxlay\u0131r. Ba\u015fa da d\u00fc\u015f\u0259 bilmirik, bu n\u0259 sirdir bel\u0259? N\u0259 t\u0259h\u0259r ola bil\u0259r ki, adam \u015feirn\u0259n d\u0259 ya\u015faya bil\u0259r, onun evini \u015feir d\u00f6vl\u0259tl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r? &#8230;Odur ki, m\u0259n h\u0259r ikiniz\u0259, indi B\u0259xtiyar m\u00fc\u0259llim\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcz\u0259 ziyar\u0259tgah\u0131n\u0131za g\u00f6r\u0259 \u00e7ox minn\u0259tdaram&#8230;<\/p>\n<p>M\u0259sud \u018flio\u011flu: M\u0259n ist\u0259yir\u0259m bu ziyar\u0259tgah\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259ti \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin \u015feirin\u0259n ayr\u0131laq burdan. B\u0259xtiyar\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259n olar&#8221;.<\/p>\n<p>M\u0259sud \u018flio\u011flu &#8220;Ucundad\u0131r dilimin h\u0259qiq\u0259tin b\u00f6y\u00fcy\u00fc&#8221; misras\u0131yla ba\u015flayan &#8220;Hali-V\u0259t\u0259n&#8221; \u015feirini s\u00f6yl\u0259yir&#8230; 1969-cu ildir. \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin ad\u0131 yasaqd\u0131r. M\u0259nim is\u0259 6 ya\u015f\u0131m var. Qap\u0131n\u0131n arxas\u0131nda dayan\u0131b bu q\u0259rib\u0259 \u015feiri dinl\u0259yir\u0259m. Y\u0259qin ki, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259nin ad\u0131 \u015f\u00fcuruma ilk d\u0259f\u0259 onda daxil olur&#8230;<\/p>\n<p>Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 El\u00e7inin t\u0259birinc\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan maarif\u00e7iliyi, ziyal\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini davam etdir\u0259n, \u0259d\u0259bi (v\u0259 \u0259xlaqi!) estafeti o r\u0259hm\u0259tlikl\u0259rd\u0259n q\u0259bul edib, h\u0259min \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri qoruyaraq XXI \u0259sr\u0259 g\u0259tir\u0259n g\u00f6rk\u0259mli \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas&#8221; \u0130mamverdi \u018fbilovun s\u0259ks\u0259n illik yubileyind\u0259 Prezident ona f\u0259rdi t\u0259qa\u00fcd verilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 S\u0259r\u0259ncam imzalad\u0131. Yubileyind\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 180 kilometrlik Bak\u0131-Neft\u00e7ala yolunu q\u0259t edib, bir deyil, bir ne\u00e7\u0259 akademik, bir ne\u00e7\u0259 mill\u0259t v\u0259kili, bir ne\u00e7\u0259 nazir, bir ne\u00e7\u0259 universitet rektoru, bir ne\u00e7\u0259 s\u0259fir g\u0259ldi. B\u00fct\u00fcn Xalq \u015fairl\u0259ri, \u0259ks\u0259r Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131 g\u0259ldi. T\u0259kc\u0259 Bak\u0131dan deyil, T\u00fcrkiy\u0259, Yaponiya, Almaniyadan qonaqlar g\u0259ldi. \u0130ctimai Televiziya bu yubiley m\u0259rasimini iki saatdan art\u0131q yay\u0131nlad\u0131. \u0130ndi bu s\u0259tirl\u0259ri yazd\u0131qca h\u0259min verili\u015fin videosuna bax\u0131ram. Vaqif S\u0259m\u0259do\u011flu dan\u0131\u015f\u0131r: &#8220;&#8230;\u0130lk d\u0259f\u0259 m\u0259n \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimi g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m 12-13 ya\u015f\u0131m olanda &#8211; Neft\u00e7alada. \u018fllinci ill\u0259rin \u0259vv\u0259li idi. \u0130mamverdi m\u00fc\u0259lliml\u0259 S\u0259m\u0259d Vur\u011funun qucaqla\u015f\u0131b \u00f6p\u00fc\u015fm\u0259l\u0259rinin, indi \u00f6p\u00fc\u015fm\u0259sinl\u0259r, o g\u00fcn \u015fahidi oldum&#8230; S\u0259m\u0259d Vur\u011fun d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259nd\u0259n sonra m\u0259n n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimin evind\u0259 olanda onun evinin divar\u0131nda bir \u015f\u0259kil g\u00f6rd\u00fcm: \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim &#8211; g\u0259nc \u0130mamverdi \u018fbilov \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir v\u0259 S\u0259m\u0259d Vur\u011fun r\u0259yas\u0259t hey\u0259tind\u0259 oturub. H\u0259l\u0259 bir d\u0259f\u0259 d\u0259 olmay\u0131bd\u0131r ki, m\u0259n bu mahala g\u0259lim, ma\u015f\u0131n\u0131 Neft\u00e7alaya s\u00fcrd\u00fcrm\u0259yim. \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimin evind\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k yem\u0259yim, yatmay\u0131m. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimin evind\u0259 olmu\u015fam, onun kitabxanas\u0131n\u0131 pax\u0131ll\u0131qla v\u0259 d\u0259rin h\u00f6rm\u0259tl\u0259 seyr el\u0259mi\u015f\u0259m. \u00d6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcdrik, son d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 a\u011fsaqqal s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin\u0259 qulaq asm\u0131\u015fam v\u0259 do\u011frudan da, heyran qalm\u0131\u015fam&#8221;. O t\u0259dbird\u0259 Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Anar da i\u015ftirak edirdi v\u0259 ilk \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 da o etdi. Amma buna q\u0259d\u0259r Anar m\u00fc\u0259llim &#8220;\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti&#8221;nin h\u0259min g\u00fcnk\u00fc say\u0131nda \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim\u0259 a\u00e7\u0131q m\u0259ktub yazm\u0131\u015f, \u00fcr\u0259k s\u00f6zl\u0259rini b\u00f6l\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. Anar m\u00fc\u0259llimin ona h\u0259ssasiyy\u0259tinin \u0259n ilginc d\u0259lili is\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n &#8220;Xalq\u0131ma v\u0259siyy\u0259tim&#8221; adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00e7ox-\u00e7ox d\u0259y\u0259rli \u0259s\u0259rinin &#8211; &#8220;Ya\u015famaq haqq\u0131&#8221;n\u0131n ilk s\u0259hif\u0259sinin \u0130mamverdi m\u00fc\u0259lliml\u0259 ba\u015flamas\u0131 idi: &#8220;Bak\u0131dan \u00e7ox da uzaq olmayan Neft\u00e7ala \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u0259y\u0259rli alim-\u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas, \u0259sl ziyal\u0131 \u0130mamverdi \u018fbilov ya\u015fay\u0131r. \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimin evi &#8211; bu balaca \u0259yal\u0259t \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 i\u015f\u0131q sa\u00e7an bir ocaqd\u0131r. Bu evi bir \u00e7ox m\u00fc\u0259llifl\u0259rin avtoqrafl\u0131 kitablar\u0131 il\u0259 z\u0259ngin nadir kitabxana adland\u0131rmaq olar. Muzey d\u0259 dem\u0259k olar &#8211; ev yiy\u0259sinin \u00f6mr\u00fc boyu toplad\u0131\u011f\u0131 &#8220;eksponatlarla&#8221;- \u0259lyazmalar, foto\u015f\u0259kill\u0259r, m\u0259ktublarla z\u0259ngin muzey. \u00dcnl\u00fc \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin &#8211; yaz\u0131\u00e7\u0131, alim, d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259rinin imzalad\u0131\u011f\u0131, Bak\u0131dan, Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u015fqa yerl\u0259rind\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n, \u0130randan, Rusiyadan g\u0259l\u0259n y\u00fczl\u0259rl\u0259, b\u0259lk\u0259, minl\u0259rl\u0259 m\u0259ktub. \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim valideynl\u0259riml\u0259 mehriban dost m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 olub v\u0259 onun arxivind\u0259 R\u0259sul Rza, Nigar R\u0259fib\u0259yli il\u0259 m\u0259ktubla\u015fmalar\u0131 da \u00f6z\u0259l yer tutur. Filologiya elml\u0259ri doktoru \u0130mamverdi \u018fbilovun namiz\u0259dlik dissertasiyas\u0131 R\u0259sul Rzan\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na h\u0259sr edilmi\u015fdi. M\u0259n d\u0259 \u0130mamverdi m\u00fc\u0259lliml\u0259 m\u0259ktubla\u015f\u0131ram, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 evind\u0259 olmu\u015fam&#8221;.<\/p>\n<p>Anar m\u00fc\u0259llimin xat\u0131rlatd\u0131\u011f\u0131 eksponatlar\u0131n aras\u0131nda el\u0259 \u0259lyazmalar var ki, onlar\u0131n n\u0259inki ox\u015far\u0131, b\u0259nz\u0259ri, he\u00e7 sur\u0259tl\u0259ri d\u0259 ba\u015fqa he\u00e7 yerd\u0259 yoxdur. Vaqif S\u0259m\u0259do\u011flunun \u0259lyaz\u0131s\u0131 il\u0259 &#8220;M\u0259zar\u0131ma n\u0259 ba\u015fda\u015f\u0131 qoyun, n\u0259 heyk\u0259l&#8221;, M\u0259mm\u0259d Araz\u0131n &#8220;Qara\u00e7\u0131 \u00e7al&#8221;, X\u0259lil Rzan\u0131n &#8220;Bir g\u00fcn v\u0259t\u0259n des\u0259 v\u00fcsal g\u00fcn\u00fcd\u00fcr&#8221;, S\u00f6hrab Tahirin &#8220;Anam N\u0259sib\u0259, q\u0131z\u0131m N\u0259sib\u0259&#8221;, R\u00fcf\u0259t Z\u0259bio\u011flunun &#8220;Habil&#8221;, Cabir Novruzun &#8220;H\u0259yat, s\u0259n n\u0259 q\u0259rib\u0259s\u0259n?&#8221;, R\u0259fiq Z\u0259kan\u0131n &#8220;\u00d6t\u0259n g\u00fcnl\u0259rimi qaytarayd\u0131lar&#8221; \u015feirl\u0259ri v\u0259 s&#8230; M\u00fcxt\u0259lif \u015fairl\u0259rin onlarca \u015feiri&#8230; H\u0259tta B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259nin indiy\u0259 q\u0259d\u0259r he\u00e7 yerd\u0259 \u00e7ap olunmam\u0131\u015f &#8220;Qan udub d\u00f6vran \u0259lind\u0259n&#8221; \u015feirinin \u0259lyazma n\u00fcsx\u0259si&#8230; V\u0259 bu \u015feirl\u0259rin bir \u00e7oxu ya \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimin evind\u0259 yaz\u0131l\u0131b, ya da ilk d\u0259f\u0259 burada yaz\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Ba\u015fqa \u0259lyazmalar da var. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00e7oxlar\u0131 bilmir ki, \u015e\u0259hriyar\u0131n &#8220;Heyd\u0259rbabaya salam&#8221; poemas\u0131n\u0131n Bak\u0131da ilk redakt\u0259sini M\u0259sud \u018flio\u011flu edib v\u0259 h\u0259min redakt\u0259 olunmu\u015f yegan\u0259 n\u00fcsx\u0259ni M\u0259sud \u018flio\u011flu \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim\u0259 ba\u011f\u0131\u015flay\u0131b. Yaxud \u0259lyazmalar i\u00e7\u0259risind\u0259 biri v\u0259 \u0259n vacibi R\u0259sul Rzan\u0131n anas\u0131 M\u0259ry\u0259m xan\u0131m\u0131n \u015feirl\u0259ridir v\u0259 bizim evd\u0259 qorunanlar da o \u015feirl\u0259rin yegan\u0259 n\u00fcsx\u0259sidir. Atam\u0131n yas \u00e7ad\u0131r\u0131nda Anar m\u00fc\u0259llim\u0259 bunu xat\u0131rladanda &#8220;M\u0259ry\u0259m xan\u0131m \u015feirl\u0259rini \u0259zb\u0259r s\u00f6yl\u0259y\u0259rmi\u015f, onlar\u0131 ka\u011f\u0131za k\u00f6\u00e7\u00fcr\u0259n babam \u0130brahim olub&#8221; &#8211; dedi. Dem\u0259li, R\u0259sul Rzan\u0131n anas\u0131n\u0131n \u015feirl\u0259ri R\u0259sul Rzan\u0131n atas\u0131 \u0130brahimin \u0259l yaz\u0131s\u0131 il\u0259 bizim evd\u0259dir&#8230;<\/p>\n<p>Anar m\u00fc\u0259llimin dediyi eksponatlar, \u0259slind\u0259, ata oca\u011f\u0131m\u0131z\u0131n relikviyas\u0131d\u0131r. Hz. \u018flinin r\u0259ngli \u015f\u0259kli 1959-cu ild\u0259n evimizin divar\u0131ndad\u0131r. Onu R\u0259sul Rza \u0130raq s\u0259f\u0259rind\u0259n g\u0259tirib atama ba\u011f\u0131\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p>Yaxud qara r\u0259ngli &#8220;Belarus&#8221; pianosu&#8230; S\u0259ks\u0259ninci ill\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 Emin Sabito\u011flu biz\u0259 qonaq g\u0259lmi\u015fdi. Atam\u0131n q\u0259rib\u0259 \u015fak\u0259ri vard\u0131. Evimiz\u0259 qonaq g\u0259l\u0259nd\u0259 &#8220;Vodka&#8221;n\u0131 b\u00fcllur kuz\u0259l\u0259r\u0259 doldurub qoyard\u0131 s\u00fcfr\u0259y\u0259. \u00dcst\u00fcn\u0259 d\u0259 nar suyu s\u0131xard\u0131&#8230; Yeyib-i\u00e7dil\u0259r. Sonra Emin Sabito\u011flu Nazim Hikm\u0259tin &#8220;G\u0259ls\u0259n\u0259 dedi bana&#8221; \u015feirini t\u00fcrkc\u0259 v\u0259 \u00f6z g\u00f6z\u0259l x\u0259tti il\u0259 atam\u0131n a\u011f \u00fczl\u00fc xatir\u0259 d\u0259ft\u0259rin\u0259 yazd\u0131&#8230; P\u0259nc\u0259r\u0259 a\u00e7\u0131q idi. Sabito\u011flu p\u0259nc\u0259r\u0259ni ba\u011flama\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ist\u0259di. Ba\u011flad\u0131q. Pianonun arxas\u0131na ke\u00e7di v\u0259 ilk d\u0259f\u0259 e\u015fitdiyimiz bir musiqini ifa etdi. Son akkordlar\u0131 vuranda is\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin himnidir&#8221;, &#8211; dedi. Bu hesabla, himnimiz Mu\u011fan torpa\u011f\u0131nda ilk d\u0259f\u0259 1980-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0130mamverdi \u018fbilovun evind\u0259 s\u0259sl\u0259ndi&#8230;<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da qeyd etdim ki, \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimin \u00fcnsiyy\u0259t miqyas\u0131, t\u0259sir dair\u0259si \u00e7ox geni\u015f idi. \u00d6zb\u0259kistan\u0131n Xalq \u015fairi Z\u00fclfiyy\u0259 yeni \u00e7\u0131xan kitablar\u0131n\u0131, qazax alimi Marat Xamrayev t\u00fcrkoloji t\u0259dqiql\u0259rini ona g\u00f6nd\u0259rir, fikir m\u00fcbadil\u0259si edir, m\u0259ktubla\u015f\u0131rd\u0131lar. G\u00fcrc\u00fc yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Dumbadze atas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan S\u0259naye \u0130nstitutunda Beriya il\u0259 bir yerd\u0259 t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, sonra Beriyan\u0131n zaval\u0131na g\u0259ldiyini, ad\u0131n\u0131n t\u00fcrkc\u0259 Nadir ad\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 b. xatir\u0259l\u0259rini onunla b\u00f6l\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. M\u00fc\u0259llifl\u0259r yeni \u0259s\u0259rl\u0259ri bar\u0259d\u0259 fikrini \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kitablar\u0131n\u0131 ona g\u00f6nd\u0259rirdil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, bel\u0259: &#8220;Kitab\u0131 g\u00f6nd\u0259rir\u0259m. \u015eeirl\u0259r xo\u015funa gets\u0259 bir \u015fey yazarsan. \u00c7ap etdirm\u0259y\u0259 bir yer tap\u0131lar. H\u00f6rm\u0259tl\u0259, m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m. 18 sentyabr 1972-ci il&#8221;. SSR\u0130 himninin m\u00fc\u0259llifi Qarold Reqistan, rus \u015fairi v\u0259 alimi, yesenin\u015f\u00fcnas Sergey Ko\u015fe\u00e7kin Moskvadan Bak\u0131ya &#8211; S\u00fcleyman R\u00fcst\u0259m\u0259 qonaq g\u0259l\u0259nd\u0259 \u015fair \u00f6z dostlar\u0131 il\u0259 birg\u0259 Neft\u00e7alaya &#8211; \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim\u0259 d\u0259 ba\u015f \u00e7\u0259k\u0259rdi.<\/p>\n<p>H\u0259tta SSR\u0130 r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n Andrey Qrom\u0131ko il\u0259 s\u0259mimi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri vard\u0131&#8230;<\/p>\n<p>Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u00fcnyada kifay\u0259t q\u0259d\u0259r n\u00fcfuzlu Krupskaya m\u00fckafat\u0131 il\u0259 t\u0259ltif olunmu\u015fdu&#8230; Din duy\u011fusu da f\u0259rqliydi. Sovet ill\u0259rind\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 qat\u0131 dindar kimi tan\u0131nan M\u0259\u015f\u0259di \u018flabbas Qazinski d\u0259, ke\u015fi\u015f Zaxar da onu tez-tez ziyar\u0259t ed\u0259rdil\u0259r. Bel\u0259d\u0259 evimiz i\u015f\u0131qla dolard\u0131&#8230; H\u0259min ill\u0259rd\u0259 evind\u0259 m\u00f6vludlar t\u0259\u015fkil ed\u0259rdi. Bak\u0131dan L\u0259nk\u0259ranacan qonaqlar d\u0259v\u0259t ed\u0259rdi. Onun bu t\u0259r\u0259fini yax\u0131n dostu, professor \u0130mamverdi H\u0259midov indi ham\u0131dan yax\u015f\u0131 bilir. Yen\u0259 d\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 1975-ci ild\u0259 Pir\u0259t\u0259van ziyar\u0259tgah\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n qorunmas\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f etmi\u015f v\u0259 &#8220;Kommunist&#8221; q\u0259zetind\u0259 &#8220;Da\u015f \u015fahidin ehtiyac\u0131&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131. Do\u011fuldu\u011fu k\u0259ndd\u0259ki m\u0259scidin tikilm\u0259si d\u0259 onun ad\u0131yla ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 s&#8230;<\/p>\n<p>Haqq\u0131nda \u00e7\u0259kilmi\u015f televiziya filml\u0259rinin birind\u0259, &#8220;M\u0259n n\u0259 i\u015f g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m ki&#8230; Ev tikm\u0259mi\u015f\u0259m, yol \u00e7\u0259km\u0259mi\u015f\u0259m&#8221;, &#8211; s\u00f6yl\u0259yir. Amma bu torpaqda, Xalq \u015fairi Qabilin m\u0259\u015fhur d\u00f6rdl\u00fcy\u00fcnd\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 kimi, &#8220;b\u00fclb\u00fcl yuvas\u0131nda t\u0259vaz\u00f6 heyk\u0259li&#8221; kimi var oldu. Yurdu V\u0259t\u0259n q\u0131ld\u0131. Do\u011fuldu\u011fu torpaqdan ayr\u0131lmad\u0131. Xalq \u015fairi N\u0259riman H\u0259s\u0259nzad\u0259 demi\u015fk\u0259n, biz dedik, \u0130mamverdi \u0259m\u0259l etdi.<\/p>\n<p>\u0130mamverdi \u018fbilovun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda n\u0259\u015fr olunan sonuncu kitab\u0131na &#8211; &#8220;\u00d6mr\u00fcn v\u0259 elmin romantikas\u0131&#8221;na yazd\u0131\u011f\u0131 \u00f6n s\u00f6zd\u0259 filologiya elml\u0259ri doktoru Elnar\u0259 Akimova onu Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n Ay d\u00fc\u015f\u0259n yeri adland\u0131r\u0131r. &#8220;Ay q\u0259d\u0259r t\u0259miz, i\u015f\u0131ql\u0131 v\u0259 uzaq&#8230; Bu uzaql\u0131q onun g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259rinin h\u0259mi\u015f\u0259 p\u00fcnhan qalmas\u0131na imkan verib, bir az \u0259l\u00e7atmaz, bir az da arzulanan edib. M\u00fchit i\u00e7r\u0259 bula\u015fmay\u0131b, sad\u0259liyin\u0259, t\u0259mizliyin\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259lm\u0259sin\u0259 izn verm\u0259yib, m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin f\u00f6vq\u00fcnd\u0259 (ke\u015fiyind\u0259!) dayanmaqla \u0259d\u0259biyyat\u0131n f\u0259za elementin\u0259 \u00e7evrilib&#8221;.<\/p>\n<p>2016-c\u0131 ilin 9 aprelind\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdi. H\u00fcznl\u00fc x\u0259b\u0259r b\u00fct\u00fcn sev\u0259nl\u0259rini sars\u0131td\u0131 v\u0259 t\u0259bii ki, h\u0259min g\u00fcn telefonuma \u00e7oxlu z\u0259ngl\u0259r oldu. \u0130lk z\u0259ng is\u0259 yax\u0131n dostu, professor Q\u0259z\u0259nf\u0259r Pa\u015fayevd\u0259n g\u0259ldi. N\u0259 vaxt d\u0259fn olunaca\u011f\u0131n\u0131 soru\u015furdu. &#8220;\u0130ki saatdan sonra&#8221; dedim. V\u0259 Q\u0259z\u0259nf\u0259r Pa\u015fayevl\u0259 \u015eirindil Al\u0131\u015fanl\u0131 \u0130mamverdi m\u00fc\u0259lliml\u0259 vida\u015flama\u011fa ham\u0131dan \u0259vv\u0259l g\u0259ldil\u0259r. El\u0259 sonuncu d\u0259f\u0259 d\u0259 g\u0259lib r\u0259hm\u0259tliy\u0259 ba\u015f \u00e7\u0259k\u0259n onlar olmu\u015fdu. Sonra Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi came\u0259si ham\u0131l\u0131qla onun yas m\u0259rasimind\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Neft\u00e7alaya g\u0259ldi. Yas\u0131n sonuncu &#8211; yeddinci g\u00fcn\u00fc is\u0259 t\u0259kc\u0259 m\u0259nim deyil, \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimin yurdda\u015flar\u0131n\u0131n yadda\u015f\u0131nda \u0259b\u0259di h\u0259kk olundu. M\u0259clisin sonuncu g\u00fcn\u00fc akademik Vasim M\u0259mm\u0259d\u0259liyev Quran tap\u015f\u0131rd\u0131. Akademikin Quran v\u0259 irfan i\u015f\u0131qlar\u0131yla s\u00fcsl\u0259nmi\u015f s\u00f6hb\u0259ti bit\u0259nd\u0259n sonra \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimin yerlil\u0259rinin ist\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259 Ramiz R\u00f6v\u015f\u0259n &#8220;Sevgi m\u0259ktubu&#8221; \u015feirini oxudu. &#8220;Ha\u00e7an a\u015far bu s\u00fcm\u00fckd\u0259n, \/\/ \u0259td\u0259n olan hasar\u0131?! \/\/ Ruhum u\u00e7ar g\u00f6y\u0259 sar\u0131, \/\/ sevgi m\u0259ktubu kimi&#8230;&#8221;.<\/p>\n<p>Bir d\u0259 Musa Yaqub&#8230; Adamlar\u0131n aras\u0131nda m\u0259ni s\u0259sl\u0259di. &#8220;Bayaqdan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bu itkinin \u0259v\u0259zini n\u0259yl\u0259 qaytarmaq olar? Bu h\u00fczr yerind\u0259 m\u0259n bu itkinin t\u0259s\u0259llisini tapd\u0131m; \u0259sl s\u0259mimiyy\u0259t, m\u0259n\u0259vi ba\u011fl\u0131l\u0131q, q\u0259dirbil\u0259nlik m\u0259nas\u0131nda. Sevinir\u0259m, s\u0259n d\u0259 sevin ki, o duy\u011fular \u00f6lm\u0259yib, \u00f6l\u0259zim\u0259yib, bizi sabaha apar\u0131r&#8230; Sapsa\u011flam, dipdiridir&#8221;.<\/p>\n<p>87 illik \u00f6mr\u00fcn d\u00fcnyayla irtibat\u0131 bel\u0259 sona \u00e7atd\u0131.<\/p>\n<p>&#8230;2006-c\u0131 ilin 9 dekabr\u0131nda Xalq \u015fairi Z\u0259limxan Yaqubla Salyana, A\u015f\u0131q P\u0259nah\u0131n yubileyin\u0259 getmi\u015fdik. T\u0259dbird\u0259n sonra Z\u0259limxan: &#8220;Gedib \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim\u0259 ba\u015f \u00e7\u0259k\u0259k, Bak\u0131ya sonra qay\u0131dar\u0131q&#8221;, &#8211; dedi. Gec\u0259d\u0259n ke\u00e7mi\u015f Salyan-Neft\u00e7ala yolunda Z\u0259limxan Yaqub h\u0259r zaman dediyi s\u00f6zl\u0259ri bir daha t\u0259krar etdi: &#8220;Bu d\u00fcz\u0259ngah\u0131n sonunda \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llim olmasa, bizi bu yerl\u0259r\u0259 hans\u0131 duy\u011fu \u00e7\u0259kib apara bil\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>\u0130ndi n\u0259 gedib ziyar\u0259t ed\u0259c\u0259yim adam var, n\u0259 d\u0259 s\u0259n varsan, Z\u0259limxan. \u0130mamverdi m\u00fc\u0259llimd\u0259n sonra o yerl\u0259rin cazib\u0259si \u00e7ox azald\u0131&#8230;<\/p>\n<p>Bu yaz\u0131n\u0131 \u015e\u0259hriyar\u0131n s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 bitirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m: &#8220;M\u0259nim atam, s\u00fcfr\u0259li bir ki\u015fiydi&#8230; El \u0259lind\u0259n tutmaq onun i\u015fiydi. G\u00f6z\u0259ll\u0259rin ax\u0131ra qalm\u0131\u015f\u0131yd\u0131. Ondan sonra don\u0259rg\u0259l\u0259r d\u00f6nd\u00fcl\u0259r. M\u0259h\u0259bb\u0259tin \u00e7\u0131raqlar\u0131 s\u00f6nd\u00fcl\u0259r&#8230;&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn bir vaxtlar Neft\u00e7aladak\u0131 evi b\u00f6y\u00fck \u0259dibl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ziyar\u0259t yerin\u0259 \u00e7evrilmi\u015f \u0130mamverdi \u018fbilovun an\u0131m g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u00a0B\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259t olub \u0130mamverdi \u018fbilov. \u018fd\u0259biyyata s\u0259daq\u0259tl\u0259 xidm\u0259t edib. 2016-c\u0131 ilin 9 aprelind\u0259 &#8211; 88 ya\u015f\u0131nda i\u015f\u0131ql\u0131 d\u00fcnyadan k\u00f6\u00e7\u00fcb. Ruhu \u015fad olsun! \u201c\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti\u201dnd\u0259 d\u0259rc edil\u0259n Az\u0259r Turan\u0131n \u201c\u0130mamverdi \u018fbilov &#8211; \u00f6mr\u00fcn m\u0259na s\u0131xl\u0131\u011f\u0131\u201d yaz\u0131s\u0131n\u0131 oxucular\u0131m\u0131za t\u0259qdim edirik. Bu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1568,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/1567"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=1567"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/1567\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1571,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/1567\/revisions\/1571"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/1568"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=1567"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=1567"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=1567"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}