{"id":189,"date":"2020-08-26T12:04:25","date_gmt":"2020-08-26T08:04:25","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=189"},"modified":"2020-08-26T12:04:25","modified_gmt":"2020-08-26T08:04:25","slug":"ana-dilim-ruhumun-qidasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/ana-dilim-ruhumun-qidasi\/","title":{"rendered":"ANA D\u0130L\u0130M-RUHUMUN Q\u0130DASI"},"content":{"rendered":"<p><strong>S\u0259f\u0259rli Aynur M\u0259tl\u0259b q\u0131z\u0131<\/strong> 1988-ci ilin 16 avqust tarixind\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n \u015e\u0259rur rayonunda do\u011fulub. 1994-c\u00fc ild\u0259 Rasim \u015e\u0259fiyev ad\u0131na Mahmud k\u0259nd orta m\u0259kt\u0259binin birinci sinfin\u0259 gedib.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 1996-c\u0131 ild\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259\u00a0 \u015f\u0259hid \u018fdal\u0259t Abbasov ad\u0131na \u2116 257-li orta m\u0259kt\u0259bin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sinfind\u0259 t\u0259hsilin\u0259 davam edib. 2005-ci ild\u0259 h\u0259min m\u0259kt\u0259bi bitirib. 2005-ci ild\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Filologiya fak\u00fclt\u0259sinin Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 ixtisas\u0131na q\u0259bul olub. 2009-cu ild\u0259 BDU-nun m\u00fcvafiq fak\u00fclt\u0259sini f\u0259rql\u0259nm\u0259 il\u0259 bitirib. 2011-2014-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universitetinin Filologiya fak\u00fclt\u0259sinin \u201c\u018fd\u0259biyyat\u0131n t\u0259drisi metodikas\u0131 v\u0259 metodologiyas\u0131\u201d ixtisas\u0131 \u00fczr\u0259 magistratura pill\u0259sind\u0259 t\u0259hsil al\u0131b. 2007-ci ilin may ay\u0131ndan YAP-\u0131n \u00fczv\u00fcd\u00fcr. 2012-2016-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t B\u0259d\u0259n T\u0259rbiy\u0259si v\u0259 \u0130dman Akademiyas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131b. 2015-2019-cu ill\u0259rd\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Filologiya fak\u00fclt\u0259sinin T\u00fcrkologiya kafedras\u0131n\u0131n \u201cT\u00fcrk xalqlar\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131\u201d ixtisas\u0131 \u00fczr\u0259 doktorontura pill\u0259sind\u0259 t\u0259hsil al\u0131b. M\u00fcdafi\u0259 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259dir. 2017-ci ild\u0259n Az\u0259rbaycan Dill\u0259r Universitetind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. 2017-ci ild\u0259n Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r Birliyinin, 2018-ci ild\u0259n is\u0259 Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar birliyinin \u00fczv\u00fcd\u00fcr. 2020-ci ilin may ay\u0131nda AYB-nin \u00fczv\u00fc olaraq Prezidentin T\u0259qa\u00fcd fondunun t\u0259qa\u00fcd\u00fcn\u0259 layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcb.<\/p>\n<p>\u201cT\u00fcrk xalqlar\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131nda \u201cN\u0259sr\u0259ddin Xoca\u201d obraz\u0131\u201d (\u201cElm v\u0259 t\u0259hsil\u201d, Bak\u0131-2014), \u201cD\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 t\u0259drisi\u201d (\u201cElm v\u0259 t\u0259hsil\u201d, Bak\u0131-2014), \u201cSevil\u0259n romanlar m\u00fc\u0259llifi Elxan Elatl\u0131\u201d (Namiq H\u0259bibov v\u0259 Roza M\u0259mm\u0259dli il\u0259 birg\u0259) (\u201cElg\u00fcn\u201d, Bak\u0131-2017), \u201cS\u00f6z\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131nda\u201d (\u201cDesk\u201d \u00e7ap evi, Bak\u0131-2018), \u201cM\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 a\u00e7\u0131lan k\u00f6n\u00fcl\u201d (\u201cDesk\u201d \u00e7ap evi, Bak\u0131-2020) adl\u0131 kitablar\u0131n, 90-a yax\u0131n elmi v\u0259 publisistik tezis v\u0259 m\u0259qal\u0259nin m\u00fc\u0259llifidir. 50-\u0259 yax\u0131n respublika v\u0259 beyn\u0259lxalq konfrans, simpozium v\u0259 konqresin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 (Antalya, Trabzon, Ankara, Malatya) olmu\u015fdur. M\u00fc\u0259llifin m\u0259qal\u0259l\u0259ri T\u00fcrkiy\u0259 Cumhuriyy\u0259ti, Ukrayna v\u0259 s. xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin beyn\u0259lxalq indeksli n\u00fcfuzlu jurnallar\u0131nda \u00e7ap olunub.<br \/>\nAil\u0259lidir.<\/p>\n<p><em>\u201cBir mill\u0259tin mal-d\u00f6vl\u0259tini, h\u0259tta v\u0259t\u0259nini bel\u0259 \u0259lind\u0259n alsan itib-batmaz, amma dilini \u0259lind\u0259n alsan yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silin\u0259r v\u0259 ondan bir ni\u015fan bel\u0259 qalmaz\u201d (U\u015finski)<\/em><\/p>\n<p>\u018fsrl\u0259rd\u0259n biz\u0259 yadigar qalan Az\u0259rbaycan dili t\u00fcrk dill\u0259ri aras\u0131nda s\u0259s v\u0259 m\u0259na inc\u0259likl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 b\u00fct\u00fcn dill\u0259rd\u0259n se\u00e7ilir. Firudin b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rlinin dediyi kimi \u201cH\u0259r mill\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus ana dili var ki, bu da h\u0259min mill\u0259tin m\u0259n\u0259vi diriliyidir. Anan\u0131n s\u00fcd\u00fc b\u0259d\u0259nin mayas\u0131 oldu\u011fu kimi, anan\u0131n dili d\u0259 ruhun qidasd\u0131r\u201d. H\u0259r bir Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131, h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131 \u00f6z ana dilini, Az\u0259rbaycan dilini m\u00fck\u0259mm\u0259l bilm\u0259lidir. Az\u0259r\u00adbaycan\u00a0dilinin\u00a0tarixin\u0259 n\u0259z\u0259r sald\u0131qda, onun\u00a0m\u00fcxt\u0259lif\u00a0inki\u015faf\u00a0\u00adm\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259\u00adrind\u0259\u00a0oldu\u011funun\u00a0\u015fahidi\u00a0olar\u0131q.\u00a0Bu\u00a0m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131nda 1969-cu ild\u0259n\u00a0ba\u015flayaraq, Az\u0259rbaycan\u00a0dili\u00a0sah\u0259sind\u0259 apar\u0131lan\u00a0\u00adislahatlar\u00a0\u00f6z n\u0259tic\u0259sini verm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.\u00a0Bu\u00a0g\u00fcn\u00a0Az\u0259rbay\u00adcan\u00a0dili\u00a0\u00add\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u00a0edir.\u00a0Bel\u0259\u00a0ki, 15 respublikan\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015f\u00ad\u00addir\u0259n ittifaq\u0131n n\u0259zdind\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00a0dili\u00a0s\u0259viyy\u0259sind\u0259 m\u00fcb\u00adari\u00adz\u0259\u00a0aparma\u011f\u0131n\u00a0b\u00f6y\u00fck\u00a0c\u0259sar\u0259t t\u0259l\u0259b\u00a0etdiyi bir vaxtda\u00ad\u00a0\u00dcmum\u00admill\u00adi\u00a0lider\u00a0Heyd\u0259r \u018fliyevin m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00a0dili\u00a0Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131n\u0131n\u00a0bir\u00a0b\u0259ndin\u0259\u00a0daxil\u00a0edildi. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin t\u0259r\u0259qqi v\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259 d\u00f6vr\u00fc olan XX y\u00fczillikd\u0259 \u0259d\u0259bi dil m\u0259s\u0259l\u0259si ictimai-siyasi m\u00fcbariz\u0259nin t\u0259rkib hiss\u0259si olmu\u015fdur. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 ana dili kitablar\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015f, d\u0259rslikl\u0259r burax\u0131lm\u0131\u015f, m\u00fcnt\u0259x\u0259batlar t\u0259rtib olunmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan dili\u00adnin s\u0259s qurulu\u015funa v\u0259 qrammatik sistemin\u0259 dair kitablar yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu m\u0259nada m\u0259tbuat ana dili, \u0259d\u0259bi dil u\u011frunda m\u00fcba\u00adriz\u0259nin \u00f6n\u00fcnd\u0259 gedirdi. \u018fd\u0259bi dil normas\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n\u00adl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn g\u00f6rk\u0259mli ziyal\u0131lar i\u015ftirak edirdil\u0259r. XIX \u0259srin II yar\u0131s\u0131nda\u00a0ana\u00ad\u00a0dilimizin\u00a0\u00adsafl\u0131\u011f\u0131\u00a0u\u011frunda\u00ad\u00a0M.F.Axun\u00addzad\u0259 v\u0259 H.B.Z\u0259rdabi t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan m\u00fcbariz\u0259ni XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259\u00adrind\u0259 C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 v\u0259\u00a0na\u015firi\u00a0\u00adoldu\u011fu\u00a0&#8220;Molla\u00a0\u00adN\u0259sr\u0259ddin&#8221; jurnal\u0131\u00ad\u00a0davam\u00a0etdirirdi. C.M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 xalq\u0131n s\u0259ad\u0259ti, azadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 t\u0259r\u0259qqisi namin\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fccadil\u0259nin \u0259sas\u0131n\u0131\u00a0\u00f6mr\u00fcn\u00fcn\u00a0\u00adsonunad\u0259k ana\u00a0dilinin\u00a0safl\u0131\u011f\u0131, t\u0259mizliyi\u00a0u\u011frunda\u00a0m\u00fcbariz\u0259 t\u0259\u015fkil\u00a0edirdi.<\/p>\n<p>Onun\u00a0na\u015firi\u00a0oldu\u011fu\u00a0&#8220;Molla\u00a0N\u0259sr\u0259ddin&#8221; jurnal\u0131nda\u00a0\u00e7ap\u00a0olunan\u00a0&#8220;Dil&#8221;, &#8220;\u018flifba&#8221;, &#8220;D\u0259rs kitablar\u0131m\u0131z&#8221;, &#8220;Ana\u00ad\u00a0di\u00adli&#8221; v\u0259\u00a0bu\u00a0q\u0259bild\u0259n\u00a0olan\u00a0bir\u00a0s\u0131ra m\u0259qal\u0259l\u0259ri m\u0259hz\u00a0ana\u00a0dili\u00a0prob\u00adle\u00admin\u0259 h\u0259sr\u00a0olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Xalq dili x\u0259zin\u0259sinin qap\u0131lar\u0131 &#8220;Molla N\u0259sr\u0259ddin&#8221; vasit\u0259sil\u0259 \u0259d\u0259bi dilin \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131. Bu d\u00f6vrd\u0259 yaranan s\u0259hn\u0259 s\u0259n\u0259ti d\u0259 yeni milli-m\u0259d\u0259ni \u015f\u0259raitd\u0259 \u0259d\u0259bi dil\u0259 b\u0259dii nitq vasit\u0259sil\u0259 \u00f6z t\u00f6hf\u0259sini vermi\u015fdir. Ana dilinin taleyin\u0259 he\u00e7 bir ziyal\u0131n\u0131n laqeyd qalmad\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6vrd\u0259 C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259, Mirz\u0259 \u018fl\u0259kb\u0259r Sabir, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yov, \u00d6m\u0259r Faiq Nemanzad\u0259 kimi g\u00f6rk\u0259mli s\u00f6z ustalar\u0131 Az\u0259rbaycan dilinin safl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 onun yad \u00fcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n qorunmas\u0131 u\u011frunda f\u0259dakarcas\u0131na m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131lar.\u00ad\u00a0Ulu \u00f6nd\u0259rin \u201cD\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015f\u00addirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d f\u0259rman\u0131 da Az\u0259rbaycan dilinin qorunmas\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Ciddi, strateji m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin ortaya qoyuldu\u011fu, dil tarixini dol\u011funlu\u011fu il\u0259 \u0259ks etdir\u0259n f\u0259rman bir n\u00f6v\u00fc Heyd\u0259r \u018fliyevin \u0259s\u0259ri idi. Burada onun qurdu\u011fu d\u00f6vl\u0259tin milli dil siyas\u0259ti \u0259ks etdirilmi\u015f, h\u0259min d\u00f6vl\u0259t u\u011frunda apar\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcbariz\u0259nin tarixi v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yi ifad\u0259 olunmu\u015fdur. \u201cH\u0259r bir xalq \u00f6z dili il\u0259 yaran\u0131r. Ancaq xalq\u0131n dilini ya\u015fatmaq, inki\u015faf etdirm\u0259k v\u0259 d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259ti s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131rmaq xalq\u0131n qabaqc\u0131l adamlar\u0131n\u0131n, elm, bilik xadiml\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olur. \u201cDil &#8211; mill\u0259tin m\u0259n\u0259viyyat bayra\u011f\u0131, milli m\u0259nliyi v\u0259 q\u00fcrurudur. Dil yoxdursa, xalq da yoxdur!\u201d dey\u0259n \u00dcmummilli lider ana dilini h\u0259dd\u0259n art\u0131q sevir v\u0259 ham\u0131ya n\u00fcmun\u0259 olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 deyirdi: \u201cM\u0259n h\u0259r yerd\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131ram. Qoy t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7il\u0259r m\u0259nim dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131m\u0131 Az\u0259rbaycan dilind\u0259n t\u0259rc\u00fcm\u0259 etsinl\u0259r. Biz daha ke\u00e7mi\u015fd\u0259ki kimi sovet imperiyas\u0131n\u0131n daxilind\u0259 deyilik ki, rus dilind\u0259 dan\u0131\u015faq. Qoy ham\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015f soyda\u015flar\u0131m\u0131z da bilsinl\u0259r ki, bizim \u00f6z dilimiz var v\u0259 biz \u00f6z dilimizd\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r\u0131q\u201d.<\/p>\n<p>Zaman-zaman dilimizin rus-Avropa, t\u00fcrk-osmanl\u0131 v\u0259 \u0259r\u0259b-fars s\u00f6zl\u0259rinin ax\u0131n\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 korlanmas\u0131 ziyal\u0131lar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u00fc\u015f, dilin t\u0259mizliyini, safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut etm\u0259k, dili yad s\u00f6zl\u0259rd\u0259n, yad t\u0259sirl\u0259rd\u0259n qorumaq u\u011frunda \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa vadar etmi\u015fdir. XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 bu problem t\u0259kc\u0259 \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnal\u0131n\u0131 yox, \u201cAr\u0131\u201d, \u201cZ\u0259nbur\u201d, \u201cBabeyi \u018fmir\u201d jurnallar\u0131n\u0131 da eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. \u018fli N\u0259zmi \u201cZ\u0259nbur\u201d jurnal\u0131nda \u201cDil m\u0259s\u0259l\u0259si\u201d \u015feirind\u0259 yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n<p><em>Dil var ik\u0259n g\u0259lin lisan dem\u0259y\u0259k, <\/em><em><br \/>\nD\u00f6nd\u0259rib farscaya z\u0259ban dem\u0259y\u0259k.<\/em><\/p>\n<p>Dil m\u0259s\u0259l\u0259si C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131 da narahat ed\u0259n probleml\u0259rd\u0259ndir. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 G\u00fcney Az\u0259rbaycandan olan M.\u018f.M\u00f6c\u00fcz d\u0259 \u201cS\u0259n osan, m\u0259n buyam\u201d \u015feiri il\u0259 dild\u0259 yad t\u0259sirl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 ittiham ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrd\u00fc. \u00dcr\u0259k a\u011fr\u0131d\u0131c\u0131 m\u0259qamlardand\u0131r ki, \u201cT\u00fcrk\u00fcn dilit\u0259k dadl\u0131, g\u00f6z\u0259l dil olmaz\u201d- dey\u0259n \u015e\u0259hriyar\u0131n xalq\u0131n\u0131n bu g\u00fcn ana dilind\u0259 t\u0259hsil almaq h\u00fcququ yoxdur. Q\u0259dim tarixi k\u00f6kl\u0259r\u0259 malik olan bir xalqa dilsizlik siyas\u0259ti yeridils\u0259 d\u0259, c\u0259nublu soyda\u015flar\u0131m\u0131z \u00f6z ana dilini q\u0259lbind\u0259, yadda\u015f\u0131nda, g\u00fcnd\u0259lik dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6z b\u0259b\u0259yi kimi qoruyub saxlay\u0131r. Onlar do\u011fma dild\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb, yad dild\u0259 yazmaqla dilsizlik faci\u0259sini ya\u015fam\u0131\u015f olurlar.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00d6lk\u0259 Prezidentinin 2013-c\u00fc il 9 aprel tarixli <strong>\u201cAz\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259sin\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dil\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131na dair D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131n\u0131n t\u0259sdiq edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d<\/strong> S\u0259r\u0259ncam\u0131 Az\u0259rbaycan dilin\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n qay\u011f\u0131n\u0131n ifad\u0259si olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 bu sah\u0259d\u0259 bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131r. D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131nda Az\u0259rbaycan dili v\u0259 dil\u00e7iliyi il\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 f\u0259aliyy\u0259tinin, terminologiyan\u0131n inki\u015faf\u0131, internet resurslar\u0131n\u0131n, elektron v\u0259 interaktiv d\u0259rslikl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015f, televiziya v\u0259 radiolarda Az\u0259rbaycan dilinin norma v\u0259 qaydalar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 b\u0259dii \u015furalar yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 s\u0259r\u0259ncamlarda nitq m\u0259\u00add\u0259niyy\u0259ti m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 qoyulur. Prezident \u0130lham \u018fliye\u00advin \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t Dil Komissiyas\u0131n\u0131n yeni t\u0259rkibinin t\u0259sdiq edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d 2017-ci il 13 noyabr tarixli S\u0259r\u0259ncam\u0131 dil\u00e7il\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00f6y\u00fck v\u0259zif\u0259l\u0259r qoyur.\u00ad \u0130na\u00adn\u0131r\u0131q ki, bu S\u0259r\u0259ncam\u0131n icras\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 c\u0259sar\u0259tli, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00adm\u00fc\u015f v\u0259 ciddi add\u0131mlar at\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>T\u0259qdir\u0259layiq hald\u0131r ki, bu g\u00fcn Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131nda da d\u00f6vl\u0259t dil siyas\u0259ti u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irilir.\u00ad \u201cAna dili\u201d abid\u0259sinin ucald\u0131lmas\u0131 da bu m\u0259nada at\u0131lan u\u011furlu add\u0131mlardand\u0131r. Son ill\u0259r Muxtar Respublikada d\u0259rc olunmu\u015f \u201cNax\u00e7\u0131van Ensiklopediyas\u0131\u201d, \u201cNax\u00e7\u0131van Abid\u0259l\u0259ri Ensiklope\u00addiyas\u0131\u201d, 3 cildd\u0259 \u201cNax\u00e7\u0131van folkloru antologiyas\u0131\u201d, 3 cildlik \u201cNax\u00e7\u0131van tarixi\u201d kitab\u0131, xeyli sayda dig\u0259r n\u0259\u015frl\u0259r tariximiz v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259timizl\u0259 yana\u015f\u0131, dilimizin d\u0259 inki\u015faf\u0131na m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259dir.<br \/>\nT\u0259\u0259ss\u00fcf hissil\u0259 bunu da qeyd etm\u0259yi borc bilir\u0259m ki, b\u0259zi ail\u0259l\u0259rimiz dilimizin inc\u0259likl\u0259rini bilm\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn, \u201cdil f\u0259rdi psixoloji aktd\u0131r\u201d problemini unutduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sini ikinci plana \u00e7\u0259kirl\u0259r. Bu g\u00fcn ail\u0259l\u0259rimizin bir \u00e7oxunda u\u015faqlar\u0131n\u0131 1-2 ya\u015f\u0131ndan etibar\u0259n qeyri-dild\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131r\u0131rlar. Onlar unudurlar ki, u\u015fa\u011f\u0131n psixolinqvistik mexanizmi 12 ya\u015fad\u0259k formala\u015f\u0131r. M\u0259hz bu d\u00f6vrd\u0259n sonra u\u015faqlar qeyri-dili yax\u015f\u0131 m\u0259nims\u0259y\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Ana dili bazas\u0131 m\u00f6hk\u0259m olan insanlar poliqlot olurlar. Macar poliqlotu Kota Lomb deyirdi ki, \u201cm\u0259n 37 dild\u0259 s\u0259rb\u0259st dan\u0131\u015f\u0131ram. Bu dill\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131 do\u011fma macar dili bazas\u0131nda \u00f6yr\u0259nmi\u015f\u0259m\u201d. Bu problemi d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn psixoloqlar\u0131 v\u0259 linqvistl\u0259ri t\u0259sdiq edirl\u0259r\u201d. Heyd\u0259r \u018fliyevin f\u0259rman\u0131 il\u0259 1 avqust tarixinin \u00f6lk\u0259mizd\u0259 Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunmas\u0131 da onu ifad\u0259 edir ki, bu g\u00fcn\u0259 g\u0259tir\u0259n yol o q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck, \u015f\u0259r\u0259fli v\u0259 ke\u015fm\u0259ke\u015flidir ki, xalq \u00f6z dili u\u011frunda apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn q\u00fcrur, iftixar hissi ke\u00e7ir\u0259 bil\u0259r. H\u0259r il 21 fevral\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada Beyn\u0259lxalq Ana Dili G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunmas\u0131 bunu g\u00f6st\u0259rir ki, dil amili b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259r v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u00fch\u00fcmd\u00fcr. Ulu \u00d6nd\u0259rin az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyas\u0131n\u0131n davam\u00e7\u0131s\u0131, dilimizin qay\u011f\u0131s\u0131na qalaraq, onun t\u0259mizliyi v\u0259 safl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda b\u00f6y\u00fck \u0259zml\u0259, c\u0259sar\u0259tl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparan Prezident \u0130lham \u018fliyev d\u0259 bir \u00e7ox dil bilm\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, \u00f6z ana dilin\u0259 d\u0259rin h\u00f6rm\u0259t v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tini ifad\u0259 ed\u0259r\u0259k deyib: \u201cM\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dili siyasi, ictimai, elmi-m\u0259d\u0259ni sah\u0259l\u0259rd\u0259 geni\u015f i\u015fl\u0259nm\u0259 dair\u0259sin\u0259 malik, y\u00fcks\u0259k yaz\u0131 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti olan v\u0259 daim \u00f6z ehtiyat\u0131n\u0131 z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259n bir dildir. O, \u00f6z\u00fcn\u00fcn indiki y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259sin\u0259 g\u00f6rk\u0259mli \u015fair v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n, maarifp\u0259rv\u0259r ziyal\u0131lar\u0131n z\u0259hm\u0259ti say\u0259sind\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Bu prosesd\u0259 Az\u0259rbaycan dil\u00e7ilik elminin b\u00f6y\u00fck xidm\u0259ti var\u201d.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn ham\u0131m\u0131z Az\u0259rbaycan dilin\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259, dili\u00admi\u00adzin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131nda v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q m\u00f6vqeyi g\u00f6st\u0259r\u00adm\u0259liyik. \u00c7\u00fcnki ana dilini sevm\u0259d\u0259n v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r olmaq m\u00fcm\u00adk\u00fcn deyil. Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin d\u0259 dediyi kimi: \u201cDil \u0259d\u0259biyyatla, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259, m\u0259n\u0259viyyatla ba\u011fl\u0131d\u0131r, bunlars\u0131z is\u0259 v\u0259t\u0259n\u00adp\u0259rv\u0259rlik formulu yoxdur\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u0259f\u0259rli Aynur M\u0259tl\u0259b q\u0131z\u0131 1988-ci ilin 16 avqust tarixind\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n \u015e\u0259rur rayonunda do\u011fulub. 1994-c\u00fc ild\u0259 Rasim \u015e\u0259fiyev ad\u0131na Mahmud k\u0259nd orta m\u0259kt\u0259binin birinci sinfin\u0259 gedib.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 1996-c\u0131 ild\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259\u00a0 \u015f\u0259hid \u018fdal\u0259t Abbasov ad\u0131na \u2116 257-li orta m\u0259kt\u0259bin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sinfind\u0259 t\u0259hsilin\u0259 davam edib. 2005-ci ild\u0259 h\u0259min m\u0259kt\u0259bi bitirib. 2005-ci ild\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":190,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/189"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=189"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/189\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":191,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/189\/revisions\/191"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/190"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}