{"id":2009,"date":"2023-01-07T16:29:25","date_gmt":"2023-01-07T12:29:25","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=2009"},"modified":"2023-01-07T16:29:25","modified_gmt":"2023-01-07T12:29:25","slug":"zulum-zulum-aglayan-ana-dilimiz-zuleyxa-nadir-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/zulum-zulum-aglayan-ana-dilimiz-zuleyxa-nadir-yazir\/","title":{"rendered":"Z\u00fcl\u00fcm-z\u00fcl\u00fcm a\u011flayan ana dilimiz &#8211; Z\u00fcleyxa Nadir yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><b>\u0130ndiki halda bu m\u00f6vzuda yazmaq b\u0259lk\u0259 d\u0259 kiml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259 yersiz, kiml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tsiz, kiml\u0259rd\u0259n \u00f6tr\u00fc is\u0259 vaxt\u0131nda deyilmi\u015f, h\u0259tta gecikmi\u015f SOS olacaq. M\u0259nc\u0259 d\u0259 SOS verm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr.<br \/>\n<\/b><br \/>\nS\u00f6hb\u0259t ana dilinin qorunmas\u0131ndan, \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131ndan, bu g\u00fcn\u00fcnd\u0259n v\u0259 sabah\u0131ndan gedir. Dil el\u0259 bir n\u0259sn\u0259dir ki, onun haqq\u0131nda s\u00f6z a\u00e7maq d\u0259qiq bir zaman t\u0259l\u0259b etmir. \u0130lin b\u00fct\u00fcn g\u00fcnl\u0259rind\u0259, g\u00fcn\u00fcn ist\u0259nil\u0259n vaxt\u0131nda ana dili haqq\u0131nda dan\u0131\u015fmaq, \u0259y\u0259r-\u0259skiyini qabardaraq h\u0259ll yollar\u0131n\u0131 tapma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmaq m\u00fcbahd\u0131.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan dilini o g\u00fcn\u0259 qoyublar ki, bilmirs\u0259n \u0259yilmi\u015f, it-bata d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, yolunu azm\u0131\u015f ana dilinin hans\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00f6z a\u00e7asan ki, onu g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 sa\u011f-salamat \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259kli fikir bildirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olsun. Kim nec\u0259 ist\u0259yir dan\u0131\u015f\u0131r, kimin a\u011fl\u0131na n\u0259 g\u0259lir s\u00f6z\u00fc o c\u00fcr d\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz edir. \u015eifahi dan\u0131\u015f\u0131q bir yana, yaz\u0131 m\u0259tnl\u0259ri d\u0259 b\u0259rbadd\u0131. Az\u0259rbaycan dili dem\u0259k olar ki, korroziyaya u\u011frama\u011fa ba\u015flay\u0131b. Paslanm\u0131\u015f, a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f dil xalq\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yini t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 at\u0131r.<\/p>\n<p>Bu bar\u0259d\u0259 d\u0259rind\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nd\u0259 beyin s\u0131f\u0131rlan\u0131r. Dilimizi itirm\u0259kl\u0259 \u00e7ox ke\u00e7m\u0259z ki, \u00f6z\u00fcm\u00fcz d\u0259 yox olaca\u011f\u0131q. Bu s\u00fcr\u0259tl\u0259 ki, dilin \u00fcz\u0259rind\u0259 eksperimentl\u0259r apar\u0131l\u0131r, h\u0259min zaman\u0131n yax\u0131nla\u015fma\u011f\u0131na he\u00e7 bir \u015f\u00fcbh\u0259 qalmay\u0131b. \u018flb\u0259tt\u0259, bu yoxolmada ba\u015fqa amill\u0259r d\u0259 istisna deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, Az\u0259rbaycanda az\u0259rbaycanl\u0131 kimi do\u011fulsa da rus, ingilis, frans\u0131z, alman dilind\u0259 dan\u0131\u015fmaqla ana dilini unutmaq, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r mill\u0259tl\u0259rl\u0259 evl\u0259nib \u00f6z milli m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 arxa \u00e7evirib onu \u00e7ox asanl\u0131qla itirm\u0259k olar.<\/p>\n<p>Bununla ba\u011fl\u0131 \u00e7oxlu sayda fakt da sadalaya bil\u0259r\u0259m. Amma bu bir ba\u015fqa m\u00f6vzunun s\u00f6hb\u0259ti oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcst\u00fcnd\u0259n ke\u00e7ir\u0259m. Qals\u0131n sonrak\u0131 yaz\u0131lardan birin\u0259. Bu g\u00fcnk\u00fc Az\u0259rbaycan dilinin qrammatikas\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u0259d\u0259bi \u2013 b\u0259dii dili mill\u0259tin sabah m\u0259hv ola bil\u0259c\u0259yi bir s\u0259mt\u0259 y\u00f6nl\u0259nib, ya da y\u00f6nl\u0259ndirilib. \u00c7ox qorxuncdu. H\u0259tta bu c\u00fcml\u0259ni yazark\u0259n i\u00e7imd\u0259n ke\u00e7\u0259n s\u0131z\u0131lt\u0131n\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131ndan b\u0259d\u0259nim titr\u0259di\u2026<\/p>\n<p>Ana dili xalq\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, milli kimliyini t\u0259sdiq ed\u0259n ilkin faktd\u0131. Mill\u0259tin \u0259n d\u0259y\u0259rli s\u0259rv\u0259ti onun dilidi. Xalq\u0131n ke\u00e7diyi tarixi yol v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti \u00f6z do\u011fma dilind\u0259 \u0259ks olunur, yadda\u015flara hopur. Mill\u0259tin m\u0259d\u0259ni s\u0259viyy\u0259si onun \u0259lifbas\u0131na, \u015fifahi dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na, \u0259d\u0259bi-b\u0259dii dilin\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131. Bunu unutmaq, bu fakta arxa \u00e7evirm\u0259k \u00e7ox qorxuncdu, \u00e7ox t\u0259hl\u00fck\u0259lidi. V\u0259 n\u0259 yaz\u0131q ki, bu g\u00fcn h\u0259min t\u0259hl\u00fck\u0259ni hiss etm\u0259y\u0259nl\u0259r, qorxunc duy\u011fularla ya\u015fayanlar says\u0131z-hesabs\u0131zd\u0131. Bel\u0259l\u0259ri il\u0259 h\u0259r g\u00fcn rastla\u015f\u0131r\u0131q: evd\u0259, k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259, avtobusda, metroda, qatarda, t\u0259yyar\u0259d\u0259, i\u015f yerind\u0259 v\u0259 televiziya ekranlar\u0131nda.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Sonuncu daha a\u011fr\u0131l\u0131d\u0131. Ekrandan boy g\u00f6st\u0259r\u0259n b\u0259zi apar\u0131c\u0131lar dilin ba\u015f\u0131na k\u0259ndir sal\u0131b bel\u0259d\u0259n \u2013 bel\u0259, el\u0259d\u0259n \u2013 el\u0259 s\u00fcr\u00fcy\u00fcrl\u0259r. R\u0259smi x\u0259b\u0259r apar\u0131c\u0131s\u0131 monitordan oxudu\u011fu s\u00f6zl\u0259ri \u015fiv\u0259 il\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz edir. L\u0259hc\u0259sind\u0259n bilinir ki, hans\u0131 b\u00f6lg\u0259d\u0259n g\u0259lib, harda do\u011fulub. Bunlar m\u0259kt\u0259b oxumay\u0131blarm\u0131? \u018fd\u0259bi dild\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259tm\u0259yibl\u0259rmi? Efir m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin ilk g\u00f6st\u0259ricisinin ana dilind\u0259 t\u0259miz yazmaq v\u0259 dan\u0131\u015fmaq oldu\u011funu dem\u0259yibl\u0259rmi? Bu adamlar\u0131 i\u015f\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259nd\u0259 onun \u0259d\u0259bi dild\u0259n kasad oldu\u011funu anlam\u0131rlarm\u0131?<\/p>\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 x\u0259b\u0259r apar\u0131c\u0131lar\u0131 hans\u0131 m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 i\u015f\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr? Sanki bir-biri il\u0259 b\u0259hs\u0259 giribl\u0259r: ana dilini kim daha \u00e7ox tapdalayacaq? \u00c7iy, kal, yeti\u015fm\u0259mi\u015f, \u0259tt\u00f6k\u0259n verili\u015fl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan dili n\u0259 g\u00fcn\u0259 qoyulur, \u0130lahi?! Bunlara do\u011frudanm\u0131 \u201cdur\u201d dey\u0259n olmayacaq? \u0130ll\u0259rdi s\u0259viyy\u0259siz verili\u015fl\u0259r, baya\u011f\u0131 proqramlar haqq\u0131nda m\u0259tbuatda yaz\u0131l\u0131r, sosial mediada t\u0259nqid olunur, h\u0259tta s\u00f6y\u0259nl\u0259r, t\u0259hqir ed\u0259nl\u0259r d\u0259 tap\u0131l\u0131r. Amma televiziya r\u0259hb\u0259rl\u0259ri, verili\u015f apar\u0131c\u0131lar\u0131 sanki, bu t\u0259hqir v\u0259 s\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n \u201cqidalan\u0131r\u201d, g\u00fcc al\u0131r, daha da \u015fitini-\u015forunu \u00e7\u0131xar\u0131rlar. \u00c7ox iyr\u0259ncdi!<\/p>\n<p>Ba\u015fqa verili\u015fl\u0259rin v\u0259 proqramlar\u0131n apar\u0131c\u0131lar\u0131 haqq\u0131nda s\u00f6z dem\u0259k is\u0259, sad\u0259c\u0259, vaxt itkisidi. \u00c7\u00fcnki az qala h\u0259r yoldan ke\u00e7\u0259ni, el\u0259c\u0259 d\u0259 m\u00fc\u011f\u0259nni tayfas\u0131n\u0131 efir\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131b xalqa \u201cd\u0259rs dem\u0259k\u201d, h\u0259r c\u00fcr hadis\u0259 haqq\u0131nda ekspert qismind\u0259 \u015f\u0259rh verm\u0259k s\u0259lahiyy\u0259tini ver\u0259nin \u00f6z\u00fc naqisdi. H\u0259l\u0259 onu demir\u0259m ki, artist, m\u00fc\u011f\u0259nni tayfas\u0131n\u0131n s\u00f6yl\u0259dikl\u0259rin\u0259 pir kimi baxanlar var. Sa\u011f olsunlar onlar da efirl\u0259rd\u0259n xalqa \u0259xlaq d\u0259rsi verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn sinov gedirl\u0259r. \u00c7oxusu s\u00f6yl\u0259diyi q\u0131r\u0131q-salxaq s\u00f6zl\u0259ri dialekt v\u0259 \u015fiv\u0259l\u0259rin\u0259 b\u00fck\u00fcb mill\u0259t\u0259 \u201cyedirm\u0259kd\u0259\u201d ustad d\u0259rsi ke\u00e7\u0259r. Zat\u0259n h\u0259r g\u00fcn ucuz \u015foulardak\u0131 u\u00e7uz mahn\u0131 oxuyanlar\u0131 g\u00f6rm\u0259kd\u0259n, e\u015fitm\u0259kd\u0259n qula\u011f\u0131m\u0131z kar, g\u00f6z\u00fcm\u00fcz kor olub.<\/p>\n<p>T\u0259kc\u0259 televiziya deyil ki?! YouTube ondan da bet\u0259rdi. Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yutub kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz edirik. \u0130ndi b\u0259zi aliml\u0259r durub dey\u0259c\u0259kl\u0259r ki, el\u0259 o c\u00fcr d\u0259 yazaq. \u0130\u015fi olmayan bekar alim \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6vzudu (burda bir t\u0259b\u0259ss\u00fcm v\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf i\u015far\u0259sin\u0259 g\u0259r\u0259k var). YouYube \u00fcz\u0259rind\u0259n proqram haz\u0131rlayanlar\u0131n dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 adam\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. S\u00f6zl\u0259ri el\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz edirl\u0259r ki, bu an bu yaz\u0131da onu izah ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259m, dill\u0259 dem\u0259k laz\u0131md\u0131.<\/p>\n<p>Apar\u0131c\u0131lar\u0131n nitqind\u0259 orfoepik qaydalara \u0259m\u0259l olunmur, b\u0259z\u0259n m\u0259tn emosional s\u0259sl\u0259rl\u0259 oxunur, dinamik v\u0259 s\u0259rb\u0259st ifad\u0259l\u0259rd\u0259 q\u00fcsurlar ba\u015f al\u0131b gedir, heca vur\u011fusu d\u00fczg\u00fcn s\u0259sl\u0259nmir, l\u00fc\u011f\u0259t t\u0259rkibind\u0259n qeyri-pe\u015f\u0259karcas\u0131na istifad\u0259 olunur, dilin intonasiyas\u0131 pozulur v\u0259 s. Televiziyadan f\u0259rqli olaraq YouTube d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rd bir yan\u0131nda izl\u0259nir. Hardasa, m\u0259s\u0259l\u0259n, okean\u0131n o tay\u0131nda, Avropan\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 kims\u0259 YouTube vasit\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan dilini \u00f6yr\u0259nm\u0259k ist\u0259s\u0259, yaxud da bu dilin nec\u0259 oldu\u011fu il\u0259 maraqlansa, n\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yini t\u0259s\u0259vv\u00fcr edirsinizmi?<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Dil s\u00f6zl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t ifad\u0259 v\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259sidir. S\u00f6z\u00fcn d\u00fczg\u00fcn t\u0259l\u0259ff\u00fcz edilm\u0259si ona olan d\u0259y\u0259rin g\u00f6st\u0259ricisidi. Uzun ill\u0259r Az\u0259rbaycan dili rus dili il\u0259 yan-yana i\u015fl\u0259nib. 70 illik sovetl\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dili olsa da rus dilin\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilirdi. R\u0259smi yaz\u0131\u015fmalarda daha \u00e7ox rus dilind\u0259n istifad\u0259 edilirdi. H\u0259tta i\u015f o yer\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131 ki, rus dilin\u0259 \u201cikinci ana dili\u201d ad\u0131 verilmi\u015fdi. Bununla bel\u0259 o d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan dili \u00e7ox g\u00f6z\u0259l m\u00fchafiz\u0259 olunurdu. Dialekt, \u015fiv\u0259 v\u0259 l\u0259h\u00e7\u0259 yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131n qap\u0131s\u0131ndan i\u00e7\u0259ri gir\u0259 bilm\u0259z, ekran-efir tan\u0131mazd\u0131. H\u0259r k\u0259s \u0259d\u0259bi dild\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa c\u0259hd edirdi. K\u0259ndd\u0259n \u015f\u0259h\u0259r\u0259 g\u0259l\u0259nl\u0259r avtobusdan, qatardan d\u00fc\u015f\u0259n kimi \u015f\u0259h\u0259rli olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>Dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda l\u0259h\u00e7\u0259d\u0259n istifad\u0259 etm\u0259m\u0259y\u0259 maksimum s\u0259y g\u00f6st\u0259rir, oturu\u015funda-duru\u015funda h\u0259ddini a\u015fm\u0131r, \u0259d\u0259b \u2013 \u0259rkan\u0131na fikir verirdi. Bu ona g\u00f6r\u0259 bel\u0259 idi ki, o zaman\u0131n insanlar\u0131 ana dilind\u0259 m\u00fctali\u0259 edir, b\u0259dii \u0259d\u0259biyyat oxuyurdular. \u018fd\u0259biyyat ad\u0131ndan da g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi bir \u0259d\u0259b m\u0259kt\u0259bidi. O zamanlar h\u0259r k\u0259s bu m\u0259kt\u0259bd\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Ana dilini t\u0259kc\u0259 xalq qormurdu, di\u00e7il\u0259r d\u0259 dilin \u00fcst\u00fcnd\u0259 \u0259sirdil\u0259r, ona l\u0259k\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 qoymurdular.<\/p>\n<p>Amma bu g\u00fcn dili dil\u00e7il\u0259r m\u0259hv edirl\u0259r. \u00d6z\u00fcn\u0259 dil bilicisi dey\u0259nl\u0259rin \u00e7oxu dili dil olmaqdan \u00e7\u0131xar\u0131r. Y\u00fcz ill\u0259r boyu yol g\u0259lib bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 \u00e7atan Az\u0259rbaycan dili 5-3 \u201calimin\u201d \u0259lind\u0259 qal\u0131b. G\u00fcnd\u0259 bir hoqqa \u00e7\u0131xar\u0131r\u0131lar. Gah s\u00f6z\u00fcn t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fcn\u00fc d\u0259yi\u015fir, gah dur\u011fu i\u015far\u0259sini l\u0259\u011fv edir, gah qrammatikada s\u0259hv tutur, gah xarici dill\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n s\u00f6zl\u0259rin dil\u0259 yatmayan, \u00e7ox g\u00fcl\u00fcnc qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tap\u0131r, gah da s\u00f6zl\u0259rd\u0259ki qo\u015fa saitl\u0259ri l\u0259\u011fv etm\u0259k t\u0259klifi il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirl\u0259r. Bizim dil\u00e7il\u0259rin bu h\u0259r\u0259k\u0259ti \u00f6zl\u0259rind\u0259n \u201cyeni amerika k\u0259\u015ff ed\u0259r\u0259k\u201d g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lm\u0259kd\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey\u0259 b\u0259nz\u0259mir. Orfoqrafiya v\u0259 orfeopiya qaydalar\u0131n\u0131 qaydas\u0131z d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 \u00e7eviribl\u0259r. S\u00f6zl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 oynamaq n\u0259 dem\u0259k? S\u00d6Z\u00fcn m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyin\u0259 toxunmaq onun ba\u015f\u0131na k\u0259ndir salmaqd\u0131. Dey\u0259s\u0259n, bu adamlar\u0131n vecin\u0259 d\u0259 deyil ki, h\u0259min k\u0259ndir S\u00d6Z\u00fc bo\u011fur. S\u00d6Z bo\u011fulub \u00f6l\u0259nd\u0259 mill\u0259t \u00f6l\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu mill\u0259t alim fikrin\u0259 g\u00fcv\u0259n\u0259ndi. \u201cGey\u00e7im\u201d, \u201cip\u0259zor\u201d, \u201cs\u00fcran\u0259\u201d, \u201cvur\u015fi\u015f\u201d, \u201csa\u00e7azor\u201d v\u0259 sair bu kimi g\u00fcl\u00fcnc s\u00f6zl\u0259rin s\u0259sl\u0259ndiyi g\u00fcnl\u0259r \u00e7ox da uzaqda qalmay\u0131b. He\u00e7 bir m\u0259ntiq\u0259 s\u0131\u011fmayan, olduqca g\u00fclm\u0259li s\u0259sl\u0259n\u0259n bu s\u00f6zl\u0259r yax\u015f\u0131 ki, ictimaiyy\u0259tin t\u0259pkisin\u0259 tu\u015f g\u0259ldi. H\u0259l\u0259 onu demir\u0259m ki, d\u00fcn\u0259n, sra\u011fag\u00fcn \u201cdov\u015fan\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cdoy\u015fan\u201d kimi yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259klif ed\u0259nl\u0259r, bir azdan dey\u0259c\u0259kl\u0259r ki, \u201cyov\u015fan\u201d \u201cyo\u015fan\u201d, \u201cbuzov\u201d da \u201cbuzoy\u201d kimi yaz\u0131ls\u0131n. Vallah adam bilmir ki, kim\u0259 inans\u0131n, hans\u0131 alim\u0259 \u00fcz tutsun, hans\u0131 bilicinin \u0259t\u0259yind\u0259n yap\u0131\u015fs\u0131n. Ana dilind\u0259 dem\u0259k olar ki, bir xaos yaran\u0131b. Dilimiz az qala \u00e7\u0131x\u0131lmaz labirint\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. G\u0259l, indi alim s\u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00fcv\u0259n g\u00f6r\u00fcm nec\u0259 g\u00fcv\u0259nirs\u0259n?!<\/p>\n<p>Bu mill\u0259t \u015fair, yaz\u0131\u00e7\u0131 S\u00d6Z\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131na dolanand\u0131. Sovetl\u0259r zaman\u0131 \u0259d\u0259biyyat ana dilinin ke\u015fiyind\u0259 dayanan \u0259n g\u00fccl\u00fc vasit\u0259 idi. O d\u00f6vrd\u0259 yaranan b\u0259dii n\u00fcmun\u0259l\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan dili \u00f6z\u00fcn\u00fcn g\u00f6z\u0259lliyi v\u0259 t\u0259mizliyi il\u0259 g\u00f6z ox\u015fay\u0131r. Yazarlar \u0259d\u0259bi dilin, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00fcmumi s\u00f6zl\u0259rin \u0259n yax\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fl\u0259rini m\u0259nims\u0259y\u0259r\u0259k ana dilind\u0259 \u0259d\u0259biyyat yarad\u0131blar. \u0130st\u0259 \u015feir dili, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 n\u0259sr dili su kimi ax\u0131c\u0131d\u0131. Bu g\u00fcnk\u00fc b\u0259dii \u0259d\u0259biyyatda is\u0259 ana dilini \u00e7irkinl\u0259\u015fdirm\u0259k tendensiyas\u0131 var. Az qala h\u0259r yoldan ke\u00e7\u0259n \u201cyaz\u0131\u00e7\u0131yam\u201d, \u201c\u015fair\u0259m\u201d deyib ist\u0259diyi k\u0259lm\u0259ni \u0259d\u0259bi dil\u0259 g\u0259tirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. M\u0259i\u015f\u0259t s\u00f6zl\u0259rini, t\u0259l\u0259ff\u00fczd\u0259ki kobud ifad\u0259l\u0259ri dilin ruhuna p\u0259r\u00e7iml\u0259yirl\u0259r. G\u0259l indi \u015fairin, yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 S\u00d6Z\u00fcn ba\u015f\u0131na dolan g\u00f6r\u00fcm nec\u0259 dolan\u0131rsan?!<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>H\u0259r mill\u0259tin dili onun \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rv\u0259tdi, y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rdi. Mill\u0259t \u00f6z\u00fcn\u00fcn dili il\u0259 ya\u015fay\u0131r, tarixd\u0259 qal\u0131r. Amma onun \u0259d\u0259bi dilinin t\u0259mizliyin\u0259, safl\u0131\u011f\u0131na k\u00f6lg\u0259 salan dialekt v\u0259 \u015fiv\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 xarici s\u00f6zl\u0259r var ki, bu da \u00e7ox a\u011fr\u0131l\u0131dr. H\u0259min neqativ hallar aradan qald\u0131r\u0131ls\u0131n dey\u0259 d\u00f6vl\u0259t ana dili haqq\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 qanun q\u0259bul edib. Amma bu qanunlar\u0131n m\u00fcdd\u0259alar\u0131 q\u0259zet, jurnal v\u0259 saytlar, reklam agentlikl\u0259ri, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 televiziya v\u0259 radio apar\u0131c\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n durmadan pozulur. \u00c7\u00fcnki ist\u0259r yaz\u0131l\u0131, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 elektron K\u0130V-d\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259nl\u0259rin \u00e7oxu savads\u0131z, pe\u015f\u0259karl\u0131qdan uzaq, ana dilini m\u00fck\u0259mm\u0259l bilm\u0259y\u0259n, l\u0259h\u00e7\u0259 il\u0259 yazanlar, dan\u0131\u015fanlard\u0131.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan dilinin ke\u015fiyind\u0259 \u00f6t\u0259n \u0259srin 60-70-ci ill\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi dayanmaq, yad dill\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259k, safla\u015fd\u0131rmaq kimi c\u0259hdl\u0259r yoxa \u00e7\u0131x\u0131b. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dili dem\u0259k olar ki, \u201cz\u00fcl\u00fcm-z\u00fcl\u00fcm a\u011flay\u0131r\u201d. Ana dili milli s\u0259rv\u0259t olmaqdan \u00e7\u0131x\u0131b. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 yerind\u0259n duran\u0131n ona soyuqqanl\u0131 yana\u015fmas\u0131na g\u00f6z yummaq olmaz. Ana dilini qorumaq h\u0259r k\u0259sin m\u00fcq\u0259dd\u0259s borcudur. Bu borcdan qa\u00e7maq bizi u\u00e7uruma apar\u0131r. Ana dili bizi birl\u0259\u015fdir\u0259n, bizi qoruyan, bizi m\u00fck\u0259mm\u0259l olma\u011fa vadar ed\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck d\u0259y\u0259rdi.<\/p>\n<p>N\u0259 yaz\u0131q ki, bu d\u0259y\u0259rin \u00fcst\u00fcnd\u0259n x\u0259tt \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r ana dilinin a\u011flar g\u00fcn\u0259 qalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olurlar..<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130ndiki halda bu m\u00f6vzuda yazmaq b\u0259lk\u0259 d\u0259 kiml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259 yersiz, kiml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tsiz, kiml\u0259rd\u0259n \u00f6tr\u00fc is\u0259 vaxt\u0131nda deyilmi\u015f, h\u0259tta gecikmi\u015f SOS olacaq. M\u0259nc\u0259 d\u0259 SOS verm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. S\u00f6hb\u0259t ana dilinin qorunmas\u0131ndan, \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131ndan, bu g\u00fcn\u00fcnd\u0259n v\u0259 sabah\u0131ndan gedir. Dil el\u0259 bir n\u0259sn\u0259dir ki, onun haqq\u0131nda s\u00f6z a\u00e7maq d\u0259qiq bir zaman t\u0259l\u0259b etmir. \u0130lin b\u00fct\u00fcn g\u00fcnl\u0259rind\u0259, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2010,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/2009"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=2009"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/2009\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2011,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/2009\/revisions\/2011"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/2010"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=2009"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=2009"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=2009"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}