{"id":2160,"date":"2023-02-20T11:52:02","date_gmt":"2023-02-20T07:52:02","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=2160"},"modified":"2023-02-20T11:52:02","modified_gmt":"2023-02-20T07:52:02","slug":"dilimizin-dogranmasina-yol-verm%c9%99y%c9%99k-aygun-%c9%99ziz-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/dilimizin-dogranmasina-yol-verm%c9%99y%c9%99k-aygun-%c9%99ziz-yazir\/","title":{"rendered":"Dilimizin &#8220;do\u011franmas\u0131&#8221;na yol verm\u0259y\u0259k &#8211; Ayg\u00fcn \u018fziz yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong>Dil b\u00fct\u00f6v bir xalq\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzini ifad\u0259 etm\u0259k vasit\u0259sidir. R\u0259smi m\u0259nb\u0259l\u0259rin m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n d\u00fcnya dill\u0259ri t\u0259hl\u00fck\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131ndad\u0131r v\u0259 d\u00fcnyada h\u0259r iki h\u0259ft\u0259d\u0259n bir hans\u0131sa bir dil \u00f6l\u00fcr. Statistik m\u0259lumata \u0259sas\u0259n, bu proses getdikc\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259nir. Bir xalq\u0131n, bir mill\u0259tin, bir d\u00f6vl\u0259tin dili el\u0259 bir m\u00f6vzudur ki, onun qorunmas\u0131, t\u0259\u0259ss\u00fcb\u00fcn\u00fcn \u00e7\u0259kilm\u0259si o dilin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 daim diqq\u0259tli olma\u011fa, dilini qoruma\u011fa, dilin yad \u00fcns\u00fcrl\u0259rl\u0259 z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259sind\u0259n hifz etm\u0259y\u0259 borclu edir.<\/strong><\/p>\n<p>Xalq, \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131 \u00f6z dilind\u0259 yarad\u0131r. H\u0259r bir xalq\u0131n \u00f6z ke\u00e7mi\u015fin\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini \u0259ks etdir\u0259n, ya\u015fay\u0131\u015f t\u0259rzini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n s\u00f6z ehtiyat\u0131 yaran\u0131r. Bu, h\u0259r bir xalqda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus v\u0259 orijinal bir formada t\u0259zah\u00fcr edir. H\u0259tta bir-birin\u0259 \u00e7ox yax\u0131n dil v\u0259 dil qruplar\u0131 bel\u0259 bir-birind\u0259n f\u0259rql\u0259nir. \u015eifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan tutmu\u015f yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n dilind\u0259kil\u0259ri m\u00fcqayis\u0259 ets\u0259k, o s\u00f6z, ifad\u0259 v\u0259 fikirl\u0259rd\u0259 xalqlar\u0131n ya\u015fam t\u0259rzinin, qidaland\u0131\u011f\u0131 \u0259rza\u011f\u0131n t\u0259sirl\u0259rini g\u00f6r\u0259 bil\u0259rik. Bir ne\u00e7\u0259 misala baxaq: biz &#8220;E\u015f\u015f\u0259k n\u0259 bilir z\u0259f\u0259ranplov (indi son m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 bunun &#8220;z\u0259r palan&#8221; oldu\u011funu iddia edirl\u0259r) n\u0259dir&#8221; deyiriks\u0259, ingilis dilind\u0259 bunun alternativi &#8220;Donuzun qaba\u011f\u0131na mirvari atma&#8221; kimi formala\u015f\u0131b. Bizd\u0259 &#8220;Ba\u015fmaq\u00e7\u0131n\u0131n aya\u011f\u0131 yal\u0131n olar&#8221;\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sind\u0259ki variant\u0131 &#8220;Terzi kendi s\u00f6k\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc dikemez&#8221;dir. Rus xalq\u0131n\u0131n &#8220;Muj i jena &#8211; odna satana&#8221; atalar s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bizd\u0259ki ekvivalenti &#8220;\u018frl\u0259 arvad\u0131n torpa\u011f\u0131 bir yerd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb&#8221; kimidir.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, dilin daim inki\u015faf etm\u0259si, onun l\u00fc\u011f\u0259t t\u0259rkibinin z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259si, yeni s\u00f6z v\u0259 ifad\u0259l\u0259rin yaranmas\u0131 qa\u00e7\u0131lmaz hald\u0131r, eyni zamanda da lab\u00fcd bir prosesdir. He\u00e7 bir dil bundan k\u0259narda qalm\u0131r, qala da bilm\u0259z. \u018fg\u0259r biz d\u00fcnyaya inteqrasiya oluruqsa, c\u00fcrb\u0259c\u00fcr m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rl\u0259 tan\u0131\u015f olur v\u0259 qaynay\u0131b-qar\u0131\u015f\u0131r\u0131qsa, bu prosesin yan\u0131ndan &#8220;dilsiz&#8221; ke\u00e7\u0259 bilm\u0259rik. H\u0259r iki m\u0259nada &#8220;dilsiz&#8221; deyir\u0259m &#8211; h\u0259m h\u0259rfi, h\u0259m d\u0259 m\u0259cazi m\u0259nada. D\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n b\u00fct\u00fcn prosesl\u0259r &#8211; ist\u0259r siyasi y\u00f6nd\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t sah\u0259sind\u0259, bu, xalq\u0131n, \u00f6lk\u0259nin, d\u00f6vl\u0259tin dilin\u0259, l\u00fc\u011f\u0259tin\u0259 t\u0259sirsiz \u00f6t\u00fc\u015f\u0259 bilm\u0259z. \u018fks halda hans\u0131 inki\u015fafdan s\u00f6hb\u0259t ged\u0259 bil\u0259r?! Amma h\u0259r bir \u015fey m\u00fc\u0259yy\u0259n qaydalara tabedir, olmal\u0131d\u0131r, \u0259ks t\u0259qdird\u0259 d\u00fcz\u0259ldilm\u0259si \u00e7\u0259tin olan hallar qa\u00e7\u0131lmazd\u0131r. M\u0259n bunu dild\u0259 anarxiya adland\u0131r\u0131ram.<\/p>\n<p>Dilin l\u00fc\u011f\u0259t fondunun z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259sini ba\u015fl\u0131-ba\u015f\u0131na buraxaraq onu kort\u0259bii ged\u0259n prosesl\u0259r\u0259 qurban etm\u0259k g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn dili \u015fik\u0259st hala salaraq \u00f6t\u00fcrm\u0259kd\u0259n v\u0259 bununla da h\u0259m bizd\u0259n \u0259vv\u0259lkil\u0259rin, h\u0259m d\u0259 bizim &#8220;dil&#8221;imizi anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00e7\u0259tin olan bir v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xartmaqdan ba\u015fqa bir \u015fey deyil.<\/p>\n<p>M\u0259n bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 he\u00e7 d\u0259 m\u00fchafiz\u0259kar m\u00f6vqed\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmir\u0259m, amma biz h\u0259r g\u0259l\u0259n s\u00f6z v\u0259 ya ifad\u0259l\u0259ri d\u0259 kor-koran\u0259 q\u0259bul edib dilin &#8220;anas\u0131n\u0131 a\u011flatmamal\u0131y\u0131q&#8221;. Kim biz\u0259 bu haqq\u0131 verir? He\u00e7 kim. B\u0259s onda niy\u0259 ana dilimizin bug\u00fcnk\u00fc d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc v\u0259ziyy\u0259t ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131, qocaman ayd\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131 narahat edir? Onlar\u0131n narahatl\u0131\u011f\u0131, qorxusu dilimizin b\u0259rbad v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sidir. V\u0259 bu ayd\u0131nlar canf\u0259\u015fanl\u0131qla indi &#8211; 2023-c\u00fc ild\u0259, art\u0131q son iyirmi ild\u0259 ana dilimizin ba\u015f\u0131na g\u0259tiril\u0259nl\u0259ri m\u00fc\u015fahid\u0259 ed\u0259r\u0259k h\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7ald\u0131lar. Ham\u0131m\u0131za m\u0259lumdur ki, bir i\u015fin yerin\u0259 yetirilm\u0259si, g\u00f6z\u0259l n\u0259tic\u0259nin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259f\u0259rb\u0259r olmaq laz\u0131md\u0131r. \u0130nsanlar t\u0259kc\u0259 h\u0259rb v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r olmurlar ki! Hal-haz\u0131rda ana dilimiz h\u0259rt\u0259r\u0259fli &#8211; h\u0259m orfoqrafiya, h\u0259m leksik, h\u0259m qrammatik, h\u0259m d\u0259 \u00fcslub bax\u0131m\u0131ndan el\u0259 xo\u015fag\u0259lm\u0259z hallara m\u0259ruz qal\u0131b ki, tam m\u00fcbali\u011f\u0259siz &#8220;adam lap d\u0259smal g\u00f6t\u00fcr\u00fcb a\u011flamaq ist\u0259yir&#8221; dey\u0259rdim.<\/p>\n<p>Yax\u015f\u0131, b\u0259s kim do\u011fma dilimizin &#8220;qol-q\u0131\u00e7\u0131n\u0131 s\u0131nd\u0131r\u0131b&#8221; \u015fik\u0259st edib? Burada ah \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k uzun bir siyah\u0131 t\u0259qdim etm\u0259k olard\u0131, amma m\u0259n bir ne\u00e7\u0259 misal verm\u0259yin ayd\u0131n m\u0259nz\u0259r\u0259 yaradaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m:<\/p>\n<p>* Televiziya kanallar\u0131 v\u0259 onlar\u0131n na\u015f\u0131, dild\u0259n, s\u00f6zd\u0259n x\u0259b\u0259ri olmayan m\u00fcxbirl\u0259ri, apar\u0131c\u0131lar\u0131 v\u0259 jurnalistl\u0259ri;<\/p>\n<p>* Radiolar;<\/p>\n<p>* \u0130nternet saytlar (s\u00f6hb\u0259t adi, hans\u0131sa savads\u0131z sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 istifad\u0259\u00e7il\u0259rind\u0259n getmir. M\u0259s\u0259l\u0259 daha ciddidir: x\u0259b\u0259r saytlar\u0131 v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri &#8211; spesifik sah\u0259 \u00fczr\u0259 (tibb, informatika v\u0259 s \u00fczr\u0259) a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f saytlar;<\/p>\n<p>* Rusdilli z\u00fcmr\u0259 (az\u0259rbaycanl\u0131 olub \u00f6z dilin\u0259 xor baxan, v\u0259t\u0259nind\u0259 oturub dilini b\u0259rbad v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salanlar);<\/p>\n<p>* T\u00fcrk seriallar\u0131n\u0131n qurbanlar\u0131 (\u00e7\u00fcnki \u00f6z m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rim\u0259 \u0259sas\u0259n tam \u0259minlikl\u0259 deyir\u0259m ki, T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sin\u0259 &#8220;yoluxanlar&#8221; \u00f6z leksikonlar\u0131n\u0131 m\u0259hz t\u00fcrk seriallar\u0131na tama\u015fa etm\u0259kl\u0259 &#8220;z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k&#8221; do\u011fma dilini a\u011flar v\u0259ziyy\u0259t\u0259 qoyanlard\u0131r);<\/p>\n<p>M\u0259hz bu hallar\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259rin g\u00f6r\u00fclm\u0259si art\u0131q bir z\u0259rur\u0259t\u0259 \u00e7evrilib. \u018fg\u0259r bir t\u0259dbir g\u00f6r\u00fclm\u0259s\u0259, Az\u0259rbaycan dilinin t\u0259hrif olunmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 yekdillikl\u0259 al\u0131nmasa, onda t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 qeyd edim ki, bir ne\u00e7\u0259 onillikd\u0259n sonra dilimizin safl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259s\u0259r-\u0259lam\u0259t qalmayacaq. Bu dil ham\u0131m\u0131z\u0131n dilidir. Bu dild\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 ay\u0131b sayan \u00fczd\u0259niraqlar\u0131n, \u00f6z dilin\u0259 xor bax\u0131b ba\u015fqa dill\u0259rin intonasiyas\u0131, l\u00fc\u011f\u0259ti il\u0259 na\u015f\u0131cas\u0131na dili bilm\u0259d\u0259n &#8220;\u015fik\u0259st&#8221; ed\u0259nl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. V\u0259ziyy\u0259t, h\u0259qiq\u0259t\u0259n, b\u0259rbadd\u0131r.<\/p>\n<p>\u00c7ox sevindirici hal odur ki, art\u0131q bir ne\u00e7\u0259 ildir bu qarmaqar\u0131\u015f\u0131ql\u0131qdan narahat olan ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z daha d\u00f6z\u0259 bilm\u0259yib aya\u011fa qalx\u0131blar. \u00d6z \u00f6lk\u0259mizd\u0259, \u00f6z v\u0259t\u0259nimizd\u0259 \u00f6z dilimizi &#8220;dilbilm\u0259z&#8221;l\u0259rd\u0259n qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbariz\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131blar. Yanvar\u0131n 30-unda &#8220;Dilimiz&#8221; m\u00f6vzusunda AYB-nin Nat\u0259van klubunda ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbird\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u0259ni d\u0259 d\u0259v\u0259t etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00f6rm\u0259tli yaz\u0131\u00e7\u0131m\u0131z, s\u00f6z xiridar\u0131 Seyran S\u0259xav\u0259t\u0259 minn\u0259tdarl\u0131\u011f\u0131m\u0131 bildirir\u0259m. A\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 h\u00f6rm\u0259tli ziyal\u0131m\u0131z, AYB-nin s\u0259dri Anar m\u00fc\u0259llim etdi v\u0259 s\u00f6z\u00fc Seyran m\u00fc\u0259llim\u0259 verdi. Seyran m\u00fc\u0259llim uzun m\u00fcdd\u0259t TV kanallar\u0131nda rast g\u0259ldiyi dil q\u00fcsurlar\u0131ndan ibar\u0259t b\u00f6y\u00fck bir siyah\u0131 oxudu. Bu q\u0259d\u0259r &#8220;xoruz s\u0259si e\u015fitm\u0259mi\u015f&#8221; \u0259nd\u0259r\u0259badi s\u00f6z v\u0259 ifad\u0259l\u0259rin jurnalistl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n v\u0259 m\u00f6t\u0259b\u0259r x\u0259b\u0259r saytlar\u0131nda i\u015fl\u0259nm\u0259si biab\u0131r\u00e7\u0131 hald\u0131r. Seyran m\u00fc\u0259llimin siyah\u0131s\u0131ndan bir ne\u00e7\u0259 misal g\u0259tirm\u0259k ist\u0259rdim:<\/p>\n<p>&#8220;Soy\u011fun\u00e7ulu\u011fa imza atanlar&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;S\u0259h\u0259r yem\u0259yini h\u0259yata ke\u00e7irdi&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;Messi r\u0259qibl\u0259 toqqu\u015fub yer\u0259 y\u0131x\u0131ld\u0131&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;Marallar \u00e7ox tez hamil\u0259 olur&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;Hindu\u015fkan\u0131 ucuz qiym\u0259t\u0259 xalqa t\u0259qdim etdil\u0259r&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;\u018fn \u00e7ox qanun pozuntusunu pozan televiziya&#8230;&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;Eyn\u0259yi geyindim&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;Topu ba\u015fla tora yerl\u0259\u015fdirdi&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;Ukraynada \u0259kiz \u00f6k\u00fcz d\u00fcnyaya g\u0259ldi&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;V\u0259h\u015fi \u00f6k\u00fcz z\u0259nciri a\u00e7\u0131b getdi&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;K\u00f6hn\u0259 t\u0259yyar\u0259l\u0259r t\u0259qa\u00fcd\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259lidir&#8221;<\/p>\n<p>&#8220;Dilimizin t\u0259cili yard\u0131ma ehtiyac\u0131 var, onu komaya d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 qoymayaq&#8221; dey\u0259n Seyran S\u0259xav\u0259t b\u00fct\u00fcn bu n\u00f6qsanlar\u0131 g\u00f6r\u00fcb narahat olan ziyal\u0131lar\u0131m\u0131zdand\u0131r. Seyran m\u00fc\u0259llim haql\u0131 olaraq tele-radio i\u015f\u00e7il\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn attestasiya ke\u00e7irilm\u0259m\u0259sind\u0259n giley etdi. H\u00f6rm\u0259tli yaz\u0131\u00e7\u0131m\u0131z\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u0259 q\u00fcvv\u0259t olaraq \u0259lav\u0259 edim ki, bu \u00fcsul faydal\u0131 ola bil\u0259r. \u018fg\u0259r do\u011frudan da \u015f\u0259ffaf ke\u00e7iril\u0259rs\u0259, biz bu y\u00f6nd\u0259 yax\u015f\u0131l\u0131\u011fa do\u011fru m\u00fc\u0259yy\u0259n add\u0131m atm\u0131\u015f olar\u0131q. Niy\u0259 tibb i\u015f\u00e7il\u0259ri v\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn attestasiya ke\u00e7irilir, saf-\u00e7\u00fcr\u00fck edilir, amma K\u0130V i\u015f\u00e7il\u0259ri ba\u015fl\u0131-ba\u015f\u0131na burax\u0131l\u0131b? Seyran m\u00fc\u0259llimin t\u0259birinc\u0259 des\u0259k &#8220;\u00f6l\u00fcn\u00fc d\u0259 \u00f6zba\u015f\u0131na qoysan k\u0259f\u0259ni y\u0131rtar&#8221;. B\u0259s bu \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131\u011fa niy\u0259 r\u0259vac verilir ki, indiki b\u0259rbad v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259lib \u00e7\u0131xm\u0131\u015f\u0131q? H\u0259kimin s\u0259hvi pasiyentl\u0259rin \u00f6lm\u0259sin\u0259, m\u00fc\u0259llimin s\u0259hvi b\u00fct\u00f6v bir n\u0259slin savads\u0131zl\u0131\u011f\u0131na apar\u0131rsa, K\u0130V i\u015f\u00e7il\u0259rinin s\u0259hvl\u0259ri v\u0259 na\u015f\u0131l\u0131qlar\u0131 onlara baxan, onlar\u0131 dinl\u0259y\u0259n v\u0259 oxuyan milyonlar\u0131n dilinin &#8220;\u0259yilm\u0259&#8221;sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. M\u0259\u0259tt\u0259l qalmal\u0131 i\u015fdir: sanki b\u00f6y\u00fck bir insan ordusu n\u00f6vb\u0259y\u0259 durub dilimizi korlama\u011fa and i\u00e7ib. N\u0259tic\u0259?<\/p>\n<p>B\u0259li, g\u00f6r\u00fcn\u0259n m\u0259nz\u0259r\u0259 budur ki, h\u0259r yerd\u0259 &#8211; k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259, ma\u011fazalarda, ail\u0259l\u0259rd\u0259, dost-tan\u0131\u015f aras\u0131nda s\u0131n\u0131q-salxaq dild\u0259 dan\u0131\u015fan says\u0131z-hesabs\u0131z s\u0131ravi v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131z var. \u00c7\u00fcnki bu insanlar \u00f6zl\u0259ri d\u0259 bilm\u0259d\u0259n h\u0259r g\u00fcn evl\u0259rinin &#8220;qap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b i\u00e7\u0259ri buraxd\u0131qlar\u0131&#8221; apar\u0131c\u0131lar\u0131n &#8220;felin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcbl\u0259r&#8221;. Bu haqda dan\u0131\u015fanda m\u00fctl\u0259q kiml\u0259rs\u0259 etiraz ed\u0259r\u0259k &#8220;dil daim inki\u015faf etm\u0259lidir&#8221; c\u00fcml\u0259sini bayraq kimi \u0259lind\u0259 yell\u0259yir. Yaxud burada pis he\u00e7 bir \u015feyin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyir.<\/p>\n<p>H\u0259tta \u00f6z apar\u0131c\u0131lar\u0131na haqq qazand\u0131ran TV kanal r\u0259hb\u0259rl\u0259ri &#8220;h\u0259min filan apar\u0131c\u0131n\u0131n kanala reytinq qazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131&#8221; \u0259sas g\u0259tir\u0259r\u0259k adam\u0131n \u00fcr\u0259yin\u0259 lap ox sanc\u0131r. Dem\u0259li bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, pul varsa, h\u0259r \u015feyd\u0259n imtina etm\u0259k olar. D\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259n d\u0259, dild\u0259n d\u0259, \u0259xlaq meyarlar\u0131ndan da! Xeyr! Bel\u0259 deyil. Televiziyalar dilin b\u0259rbad hala sal\u0131nmas\u0131 &#8211; l\u00fc\u011f\u0259t fonduna z\u0259rb\u0259 vurmaqla, t\u0259l\u0259ff\u00fczd\u0259, orfoqrafiyada apar\u0131c\u0131lar\u0131n at oynatmas\u0131na imkan verm\u0259kl\u0259 qazanc \u0259ld\u0259 edirl\u0259r. Ax\u0131 bu dili pula satmaq dem\u0259kdir. Bu is\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131r f\u0259sadlara s\u0259b\u0259b olacaq. Bunu d\u0259rk etm\u0259k bu q\u0259d\u0259rmi \u00e7\u0259tindir?!<\/p>\n<p>Dilin qorunmas\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti laz\u0131m\u0131nca n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nm\u0131r. Bel\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 soyuqqanl\u0131 yana\u015fmaq g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 pe\u015fman\u00e7\u0131l\u0131\u011fa apar\u0131b \u00e7\u0131xardacaq. \u0130\u015f i\u015fd\u0259n ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra da geri qay\u0131d\u0131b s\u0259hvl\u0259ri d\u00fcz\u0259ltm\u0259k ya \u00e7\u0259tin olacaq, ya da \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olmayacaq. \u00c7\u00fcnki b\u00fct\u00f6v bir n\u0259sil bizim indi dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m\u0131z, yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z dild\u0259n f\u0259rqli formada, f\u0259rqli l\u0259hc\u0259d\u0259, f\u0259rqli leksikonla dan\u0131\u015facaq, yazacaq. Bunu itirm\u0259yi g\u00f6z\u0259 alacaq q\u0259d\u0259r c\u0259sar\u0259tli olmaq n\u0259 q\u0259d\u0259r yanl\u0131\u015f bir h\u0259r\u0259k\u0259t olar.<\/p>\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, dill\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259n bel\u0259 b\u0259dbin\u0259m. Bu da g\u00f6rd\u00fckl\u0259rimd\u0259n qaynaqlan\u0131r. M\u00fc\u0259llifini unutdu\u011fum bir aforizm var: &#8220;Dil el\u0259 bir qur\u011fudur ki, g\u0259r\u0259k yay\u0131n\u0131n c\u0131r\u0131ldama\u011f\u0131na imkan verm\u0259y\u0259s\u0259n&#8221;. B\u0259s niy\u0259 bizim K\u0130V-miz &#8220;ciddi-c\u0259hdl\u0259&#8221; bu q\u00fcsurlar\u0131 edirl\u0259r? Dil he\u00e7 k\u0259sin \u015f\u0259xsi mal\u0131 v\u0259 ya s\u0259rv\u0259ti deyil ki, ondan ist\u0259diyi kimi istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k korlas\u0131n. Dilimiz\u0259 ayr\u0131 l\u0259hc\u0259, f\u0259rqli intonasiya, ba\u015fqa laz\u0131ms\u0131z s\u00f6zl\u0259rin g\u0259tirilm\u0259si bir yana, yad dild\u0259 olan ifad\u0259l\u0259rin v\u0259 frazeoloji birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rin t\u0259rc\u00fcm\u0259sind\u0259 d\u0259 pe\u015f\u0259karl\u0131qdan uzaq d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f\u00fck.<\/p>\n<p>Rus dilind\u0259 &#8220;okazat\u011f medvej\u011f\u00f6 usluqu&#8221; frazeoloji birl\u0259\u015fm\u0259nin &#8220;ay\u0131 xidm\u0259ti g\u00f6st\u0259rm\u0259k&#8221; kimi b\u0259rbad t\u0259rc\u00fcm\u0259sin\u0259 t\u0259xmin\u0259n 10-12 il \u0259vv\u0259l m\u00f6t\u0259b\u0259r bir saytda rast g\u0259lmi\u015fdim. \u0130ndi axtar\u0131\u015fa vers\u0259k, onlarla internet sayt\u0131n\u0131n &#8211; bura tan\u0131nm\u0131\u015f x\u0259b\u0259r saytlar\u0131 da daxildir &#8211; bu ifad\u0259ni bel\u0259 bi\u0259d\u0259b formada i\u015fl\u0259tm\u0259sini g\u00f6r\u0259 bil\u0259rik. Halbuki dilimizin verdiyi imkanlardan bix\u0259b\u0259r jurnalistl\u0259r bunun sad\u0259c\u0259 olaraq &#8220;qa\u015f d\u00fcz\u0259ltdiyi yerd\u0259 vurub g\u00f6z \u00e7\u0131xartmaq&#8221; oldu\u011funu bilmir.<\/p>\n<p>Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 El\u00e7in d\u0259 q\u0131sa bir \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k obyekt adlar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 toxundu. Bu da bir ayr\u0131 b\u0259lad\u0131r ki, onun haqq\u0131nda bir geni\u015f yaz\u0131ya ehtiyac var.<\/p>\n<p>T\u0259dbirin sonunda yekdillikl\u0259 q\u0259rara g\u0259lindi ki, bel\u0259 t\u0259dbirl\u0259rin say\u0131 art\u0131r\u0131ls\u0131n, m\u00fcmk\u00fcn variantlarda tele-radio m\u0259kan\u0131na n\u0259zar\u0259t g\u00fccl\u0259ndirilsin, h\u0259tta dil\u00e7il\u0259rin kanallara m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7i kimi c\u0259lb olunmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyi vur\u011fuland\u0131.<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fcm\u00fc h\u00f6rm\u0259tli Seyran S\u0259xav\u0259tin s\u00f6z\u00fc il\u0259 yekunla\u015fd\u0131rmaq ist\u0259yir\u0259m: &#8220;C\u00fcml\u0259 qurmaq d\u00f6vl\u0259t qurmaq q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tindir&#8221;. G\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131nda dilimizin &#8220;do\u011franmas\u0131&#8221;na yol verm\u0259y\u0259k, \u0259sk t\u0259qdird\u0259, inan\u0131n, bir ne\u00e7\u0259 onillikd\u0259n sonrak\u0131 n\u0259sil n\u0259inki XX \u0259srin ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n yazd\u0131qlar\u0131n\u0131, he\u00e7 indi bizim d\u00f6vr\u00fcn yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 da ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>edebiyyatqazeti.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dil b\u00fct\u00f6v bir xalq\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzini ifad\u0259 etm\u0259k vasit\u0259sidir. R\u0259smi m\u0259nb\u0259l\u0259rin m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n d\u00fcnya dill\u0259ri t\u0259hl\u00fck\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131ndad\u0131r v\u0259 d\u00fcnyada h\u0259r iki h\u0259ft\u0259d\u0259n bir hans\u0131sa bir dil \u00f6l\u00fcr. Statistik m\u0259lumata \u0259sas\u0259n, bu proses getdikc\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259nir. Bir xalq\u0131n, bir mill\u0259tin, bir d\u00f6vl\u0259tin dili el\u0259 bir m\u00f6vzudur ki, onun qorunmas\u0131, t\u0259\u0259ss\u00fcb\u00fcn\u00fcn \u00e7\u0259kilm\u0259si o dilin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 daim diqq\u0259tli olma\u011fa, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2161,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/2160"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=2160"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/2160\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2162,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/2160\/revisions\/2162"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/2161"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=2160"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=2160"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=2160"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}