{"id":2248,"date":"2023-03-23T20:40:19","date_gmt":"2023-03-23T16:40:19","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=2248"},"modified":"2023-03-23T20:40:19","modified_gmt":"2023-03-23T16:40:19","slug":"nizamid%c9%99-novruz-bayraminin-izl%c9%99ri-haqqinda-vusal-hicran-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/nizamid%c9%99-novruz-bayraminin-izl%c9%99ri-haqqinda-vusal-hicran-yazir\/","title":{"rendered":"Nizamid\u0259 Novruz bayram\u0131n\u0131n izl\u0259ri haqq\u0131nda &#8211; V\u00fcsal Hicran yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nizami G\u0259nc\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n fikir v\u0259 ideya qaynaqlar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131ran t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u015fairin m\u00fcxt\u0259lif, tarixi, elmi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdiyini, Az\u0259rbaycan folklorundan yet\u0259rinc\u0259 qaynaqland\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd etmi\u015fl\u0259r. <\/strong><\/p>\n<p>El\u0259c\u0259 d\u0259 \u201cX\u0259ms\u0259\u201d v\u0259 \u201dAvesta \u201daras\u0131nda ox\u015far s\u00fcjetl\u0259rin, ortaq ideya v\u0259 q\u0259na\u0259tl\u0259rin varl\u0131\u011f\u0131na dair kifay\u0259t q\u0259d\u0259r qiym\u0259tli ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131l\u0131b. \u00dcmumb\u0259\u015f\u0259ri s\u0259n\u0259tkar t\u0259svir etdiyi xalqlar\u0131, tayfa v\u0259 q\u00f6vml\u0259ri, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259b\u0259q\u0259y\u0259 v\u0259 zamanlara aid obrazlar\u0131 \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259rk\u0259n onlar\u0131n m\u0259i\u015f\u0259t,\u0259xlaq,ya\u015fam qaydalar\u0131n\u0131 da ustal\u0131qla t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>\u201d\u0130sk\u0259nd\u0259rnam\u0259\u201d poemas\u0131n\u0131n birinci hiss\u0259si \u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201dd\u0259 \u201cnovruz\u201d ad\u0131ndan iki m\u0259qamda istifad\u0259 olunur:<\/p>\n<p><b>Birinci:<\/b> \u015eair \u201c\u0130sk\u0259nd\u0259rin N\u00fc\u015fab\u0259 il\u0259 m\u0259clisd\u0259 oturmas\u0131\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 bu bayram\u0131n ad\u0131n\u0131 t\u0259nt\u0259n\u0259,f\u0259xr v\u0259 q\u00fcr\u00fcr hissi il\u0259 \u00e7\u0259kir v\u0259 sanki do\u011fma v\u0259t\u0259ni Az\u0259rbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131 olan B\u0259rd\u0259d\u0259 Novruz \u015f\u0259nliyin\u0259 b\u0259rab\u0259r bir unudulmaz, yaddaqalan,\u00f6mr\u0259 yaz\u0131lma\u011fa layiq g\u00fcn haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131r.Milli kimliyin\u0259 h\u0259r zaman ehtiramla yana\u015fan b\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycan \u015fairi Nizami \u0130sk\u0259nd\u0259rin N\u00fc\u015fab\u0259 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 q\u0259lb\u0259n sevinir v\u0259 bu sevinc hissini qiym\u0259tli s\u0259tirl\u0259r\u0259 \u00e7evirir:<\/p>\n<p>Firidun \u015f\u0259nliyi, C\u0259min novruzu,<br \/>\n\u00dczl\u0259rd\u0259n silmi\u015fdi k\u0259d\u0259ri, tozu.<\/p>\n<p>Bu yana\u015fma Nizaminin dig\u0259r \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r:<\/p>\n<p>\u201cSirl\u0259r x\u0259zin\u0259si\u201dnd\u0259 oxuyuruq:<\/p>\n<p>Koca an \u0259dl o an ensafsazi,<br \/>\nKe ba f\u0259rz\u0259nd \u0259z inan r\u0259ft bazi.<br \/>\nC\u0259han ze at\u0259\u015fp\u0259r\u0259sti \u015fod \u00e7enan g\u0259rm<br \/>\nKe bad \u0259z in mos\u0259lmani tora \u015f\u0259rm.<br \/>\n(Han\u0131 o \u0259dal\u0259t v\u0259 o insafl\u0131 r\u0259ftar<br \/>\nKi, bunlar \u00f6z o\u011flu il\u0259 o c\u00fcr davrana.<br \/>\nCahan at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stlikd\u0259n o c\u00fcr isindi<br \/>\nKi, s\u0259ni bu m\u00fcs\u0259lmanl\u0131q qoy utand\u0131rs\u0131n).<\/p>\n<p>Yaxud \u201cYeddi g\u00f6z\u0259l\u201d poemas\u0131nda \u015fair yaz\u0131r:<\/p>\n<p>Dirin name ra \u00e7o z\u0259nd-e m\u0259cus,<br \/>\nCelve zan dade\u0259m be h\u0259ft \u0259rus.<br \/>\n(M\u0259cus Z\u0259ndi kimi q\u0259dim dastan\u0131<br \/>\nYeddi g\u0259linl\u0259 cilv\u0259l\u0259ndirmi\u015f\u0259m.)<\/p>\n<p><b>\u0130kinci:<\/b>\u00a0\u201c\u0130sk\u0259nd\u0259rin \u0130ran at\u0259\u015fk\u0259d\u0259l\u0259rini da\u011f\u0131tmas\u0131\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 is\u0259 \u015fairin ba\u015fqa bir m\u00fcnasib\u0259ti ortaya qoyur. Z\u0259rd\u00fc\u015ftilikd\u0259n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r qaynaqlanan, b\u00fct\u00fcn poemalar\u0131nda sevimli q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131 \u201cz\u0259nd\u201d, \u201dc\u0259m\u015fid\u201d, \u201dat\u0259\u015fp\u0259r\u0259st\u201d kimi ifad\u0259l\u0259rl\u0259 ox\u015fayan, h\u0259tta b\u0259z\u0259n \u201c at\u0259\u015fp\u0259r\u0259sti\u201d n\u00fcmun\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259n s\u0259n\u0259tkar bu b\u00f6l\u00fcmd\u0259 tamamil\u0259 ayr\u0131 bir m\u00f6vqed\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k iran at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stl\u0259rini nifr\u0259t v\u0259 q\u0259z\u0259bl\u0259 qar\u015f\u0131lay\u0131r. \u015eair \u201cnovruz\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259n xo\u015fa g\u0259lm\u0259yc\u0259k bir t\u0259rzd\u0259 v\u0259 m\u0259kanda istifad\u0259 edir. Burada \u201c\u0130ranl\u0131lar\u201d dediyi xalq\u0131n Novruz v\u0259 S\u0259dd\u0259 bayramlar\u0131nda y\u00fcng\u00fcl \u0259xlaq v\u0259 h\u0259yat qanunlar\u0131n\u0131, daha do\u011frusu qanunsuzluqlar\u0131n\u0131 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259nqid edir.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u0259s\u0259n, Az\u0259rbaycan \u015fairi Nizami niy\u0259 m\u0259hz \u201c\u0130ranl\u0131lar\u201d dediyi q\u00f6vm\u00fcn inanc\u0131n\u0131,q\u0259dim bayram\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 sal\u0131rd\u0131?\u00d6z\u00fc d\u0259 burada bayram\u0131n qeyd olundu\u011fu yer m\u0259lumdur. \u015eair bu m\u0259n\u0259viyyata l\u0259k\u0259 sayd\u0131\u011f\u0131 qanunlar d\u00fcnyas\u0131n\u0131 \u0130sk\u0259nd\u0259rin \u0259li \u0130l\u0259 y\u0131xandan d\u0259rhal sonra q\u0259hr\u0259man\u0131n\u0131 oradan uzaqla\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 n\u0259diml\u0259rin t\u0259dbiri il\u0259 Az\u0259rbaycana g\u0259tirir. Burada is\u0259 sad\u0259c\u0259 m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rd\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc at\u0259\u015fl\u0259ri s\u00f6nd\u00fcr\u0259r\u0259k \u0130sfahana gedir:<\/p>\n<p>\u0648\u0632 \u0622\u0646\u062c\u0627 \u0628\u0647 \u062a\u062f\u0628\u06cc\u0631 \u0622\u0632\u0627\u062f\u06af\u0627\u0646<br \/>\n\u062f\u0631\u0622\u0645\u062f \u0633\u0648\u06cc \u0622\u0630\u0631 \u0622\u0628\u0627\u062f\u06af\u0627\u0646<br \/>\n(V\u0259z anca be t\u0259dbir azadqan<br \/>\nD\u0259r am\u0259d suyi AZ\u018fRABADQAN)<br \/>\n<b>Aqill\u0259r m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6rd\u00fcl\u0259r ona,<br \/>\nOradan t\u0259rp\u0259nsin Az\u0259rbaycana.<\/b><\/p>\n<p>H\u0259min b\u00f6l\u00fcm\u00fcn ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda oxuyuruq:<\/p>\n<p>\u0633\u067e\u0646\u062f\u06cc \u0628\u06cc\u0627\u0631 \u0627\u06cc \u062c\u0647\u0627\u0646\u062f\u06cc\u062f\u0647 \u067e\u06cc\u0631<br \/>\n\u0628\u0631 \u0622\u062a\u0634 \u0641\u0634\u0627\u0646 \u062f\u0631 \u0634\u0628\u0633\u062a\u0627\u0646 \u0645\u06cc\u0631<br \/>\n(Ey d\u00fcnyag\u00f6rm\u00fc\u015f qoca,<br \/>\n\u018fmirin yataq ota\u011f\u0131ndak\u0131 at\u0259\u015f\u0259 s\u0259n\u2026)<\/p>\n<p>(\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259d\u0259n t\u0259hlil\u0259 c\u0259lb edil\u0259n n\u00fcmun\u0259l\u0259rin filoloji t\u0259rc\u00fcm\u0259si, prof. Q\u0259z\u0259nf\u0259r \u018fliyev\u0259, b\u0259dii t\u0259rc\u00fcm\u0259si is\u0259 Abdulla \u015eaiq\u0259 m\u0259xsusdur).<\/p>\n<p>B\u0259dii t\u0259rc\u00fcm\u0259:<\/p>\n<p>\u015eahan\u0259 m\u0259clisd\u0259 ey s\u0131naql\u0131 pir,<br \/>\nOdda yand\u0131rma\u011fa \u00fcz\u0259rlik g\u0259tir.<\/p>\n<p>Maraql\u0131d\u0131r ki, at\u0259\u015fk\u0259d\u0259l\u0259rin da\u011f\u0131d\u0131llmas\u0131na, at\u0259\u015fin sonm\u0259sin\u0259 h\u0259sr olunan b\u00f6l\u00fcm\u00fcn \u0259vv\u0259lind\u0259 bel\u0259, at\u0259\u015f\u0259 inam hissi hakimliyini qoruyur. Burada \u015fair b\u0259dn\u0259z\u0259r\u0259 g\u0259lm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcz\u0259rlik yand\u0131rmaq haqq\u0131nda kultdan dan\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Dem\u0259li, \u015fair bu b\u00f6l\u00fcmd\u0259 m\u00fcdriklik, \u0259dal\u0259t r\u0259mzi olan Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fc, onun d\u00fcnyan\u0131 xilas ed\u0259c\u0259k i\u015f\u0131\u011fa inanc\u0131n\u0131,bu inanc\u0131 ya\u015fadan Avestan\u0131 t\u0259nqid etmir, \u0259ksin\u0259 bu m\u0259nb\u0259d\u0259n yeri g\u0259ldikc\u0259 ustal\u0131qla istifad\u0259 edir:<\/p>\n<p>\u0648\u0644\u06cc\u06a9\u0646 \u0686\u0648 \u0645\u06cc\u0633\u0648\u0632\u0645 \u0627\u0632 \u062f\u0644 \u0633\u067e\u0646\u062f<br \/>\n\u0628\u0647 \u0645\u0646 \u0686\u0634\u0645 \u0628\u062f \u0686\u0648\u0646 \u0631\u0633\u0627\u0646\u062f \u06af\u0632\u0646\u062f<br \/>\n(Lakin \u00fcr\u0259yim \u00fcz\u0259rlikt\u0259k yanarsa<br \/>\nM\u0259n\u0259 b\u0259dn\u0259z\u0259r x\u0259t\u0259r yetir\u0259rmi?)<br \/>\nK\u00f6nl\u00fcm \u00fcz\u0259rlikt\u0259k yanarsa \u0259g\u0259r,<br \/>\n\u00dcst\u00fcm\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rmi, s\u00f6yl\u0259, bir n\u0259f\u0259r?<\/p>\n<p>H\u0259mi\u015f\u0259 oldu\u011fu kimi, burada da \u015fair t\u0259hkiy\u0259y\u0259 ba\u015flamazdan \u00f6nc\u0259 folklor-dastan \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 sadiq qal\u0131r:<\/p>\n<p>\u06af\u0632\u0627\u0631\u0646\u062f\u0647 \u062f\u0627\u0633\u062a\u0627\u0646\u0647\u0627\u06cc \u067e\u06cc\u0634<br \/>\n\u0686\u0646\u06cc\u0646 \u06af\u0648\u06cc\u062f \u0627\u0632 \u067e\u06cc\u0634 \u0639\u0647\u062f\u0627\u0646 \u062e\u0648\u06cc\u0634<br \/>\n(K\u00f6hn\u0259 dastanlardan x\u0259b\u0259r ver\u0259n<br \/>\n\u00d6z\u00fcnd\u0259n qabaq ya\u015fam\u0131\u015flardan bel\u0259 x\u0259b\u0259r verir.)<br \/>\nK\u00f6hn\u0259 dastanlar\u0131 r\u0259vay\u0259t ed\u0259n,<br \/>\nBel\u0259 n\u0259ql el\u0259yir uzaq ke\u00e7mi\u015fd\u0259n.<\/p>\n<p>\u0633\u06a9\u0646\u062f\u0631 \u0628\u0641\u0631\u0645\u0648\u062f \u06a9\u0647 \u0627\u06cc\u0631\u0627\u0646\u06cc\u0627\u0646<br \/>\n\u06af\u0634\u0627\u06cc\u0646\u062f \u0627\u0632 \u0622\u062a\u0634 \u067e\u0631\u0633\u062a\u06cc \u0645\u06cc\u0627\u0646<br \/>\n(\u0130sk\u0259nd\u0259r \u0259mr etdi ki, iranl\u0131lar<br \/>\nAt\u0259\u015f\u0259 p\u0259r\u0259sti\u015fd\u0259n \u0259l \u00e7\u0259ksinl\u0259r.)<br \/>\n\u0130rana \u0259mr etdi b\u00f6y\u00fck \u0130sk\u0259nd\u0259r,<br \/>\nAt\u0259\u015fp\u0259r\u0259stlikd\u0259n etsinl\u0259r h\u0259z\u0259r.<\/p>\n<p>\u0686\u0646\u0627\u0646 \u0628\u0648\u062f \u0631\u0633\u0645 \u0627\u0646\u062f\u0631\u0627\u0646 \u0631\u0648\u0632\u06af\u0627\u0631<br \/>\n\u06a9\u0647 \u0628\u0627\u0634\u062f \u062f\u0631 \u0622\u062a\u0634\u06af\u0647 \u0622\u0645\u0648\u0632\u06af\u0627\u0631<br \/>\n(O vaxtlar bel\u0259 qayda var idi,<br \/>\nM\u00fc\u0259llim at\u0259\u015fgahlarda oturard\u0131.)<br \/>\nIranda ad\u0259tdir ke\u015fmi\u015fd\u0259n b\u0259ri,<br \/>\nAt\u0259\u015fk\u0259d\u0259 idi aliml\u0259r yeri.<\/p>\n<p>Nizami yaz\u0131r:<\/p>\n<p>\u0647\u0631 \u0622\u062a\u0634\u06a9\u062f\u0647 \u062e\u0627\u0646\u0647\u0654 \u06af\u0646\u062c \u0628\u0648\u062f<br \/>\nH\u0259r at\u0259\u015fg\u0259de xane g\u0259nc bud<br \/>\n(H\u0259r bir at\u0259\u015fgah x\u0259zin\u0259l\u0259rl\u0259 dolu idi)<\/p>\n<p>\u0633\u06a9\u0646\u062f\u0631 \u0686\u0648 \u06a9\u0631\u062f \u0622\u0646 \u0628\u0646\u0627\u0647\u0627 \u062e\u0631\u0627\u0628<br \/>\n\u0631\u0648\u0627\u0646 \u06a9\u0631\u062f \u06af\u0646\u062c\u06cc \u0686\u0648 \u062f\u0631\u06cc\u0627\u06cc \u0622\u0628<br \/>\nOnlar\u0131 k\u00f6k\u00fcnd\u0259n y\u0131xd\u0131 \u0130sk\u0259nd\u0259r,<br \/>\nX\u0259zin\u0259 ax\u0131td\u0131 bir d\u0259niz q\u0259d\u0259r.<\/p>\n<p>Beytin b\u0259dii t\u0259rc\u00fcm\u0259si il\u0259 orijinal m\u0259tn aras\u0131nda ki\u00e7ik bir uy\u011funsuzluq var.<\/p>\n<p>T\u0259rc\u00fcm\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0130sg\u0259nd\u0259r at\u0259\u015fg\u0259d\u0259l\u0259ri k\u00f6k\u00fcnd\u0259n y\u0131x\u0131r v\u0259 d\u0259niz q\u0259d\u0259r x\u0259zin\u0259 ax\u0131d\u0131r, \u0259slind\u0259 is\u0259 \u201cx\u0259zin\u0259 su kimi ax\u0131rd\u0131\u201d\u015f\u0259klind\u0259 u\u011furlu filoloji t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259nd\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, m\u00fcqayis\u0259 deyil, b\u0259nz\u0259tm\u0259 \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259li idi.<\/p>\n<p>\u0628\u0631 \u0622\u062a\u0634\u06af\u0647\u06cc \u06a9\u0648 \u06af\u0630\u0631 \u062f\u0627\u0634\u062a\u06cc<br \/>\n\u0628\u0646\u0627 \u06a9\u0646\u062f\u06cc \u0622\u0646 \u06af\u0646\u062c \u0628\u0631\u062f\u0627\u0634\u062a\u06cc<br \/>\nH\u0259r at\u0259\u015fg\u0259d\u0259nin ke\u00e7s\u0259 yan\u0131ndan,<br \/>\nY\u0131xaraq x\u0259zin\u0259 y\u0131\u011fard\u0131 ondan.<br \/>\n(H\u0259r at\u0259\u015fgaha ki,g\u00fcz\u0259ri d\u00fc\u015fs\u0259ydi,<br \/>\nU\u00e7urub x\u0259zin\u0259ni g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fc).<\/p>\n<p>\u062f\u06af\u0631 \u0639\u0627\u062f\u062a \u0622\u0646 \u0628\u0648\u062f \u06a9\u0627\u062a\u0634 \u067e\u0631\u0633\u062a<br \/>\n(Deg\u0259r ad\u0259t an bud ke at\u0259\u015fp\u0259r\u0259st..)<\/p>\n<p>\u0647\u0645\u0647 \u0633\u0627\u0644\u0647 \u0628\u0627 \u0646\u0648\u0639\u0631\u0648\u0633\u0627\u0646 \u0646\u0634\u0633\u062a<br \/>\n(H\u0259me sale ba nov \u0259rusan ne\u015f\u0259st).<br \/>\nMu\u011flarda bel\u0259 bir azar da vard\u0131..<\/p>\n<p>Beytin birinci misras\u0131na diqq\u0259t edildikd\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, burada \u201cat\u0259\u015fp\u0259r\u0259st\u201d s\u00f6z\u00fc \u201cmu\u011flar\u201d kimi b\u0259dii t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunub.\u201d<\/p>\n<p>H\u0259r il ba\u015f\u0131nda t\u0259z\u0259 bir g\u0259linl\u0259 oturard\u0131, &#8211; filoloji t\u0259rc\u00fcm\u0259 il\u0259<br \/>\nH\u0259r ilin ba\u015f\u0131nda bir q\u0131z alard\u0131, &#8211; b\u0259dii t\u0259rc\u00fcm\u0259 aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rq d\u0259 ayd\u0131n hiss olunur.<\/p>\n<p>\u0628\u0647 \u0646\u0648\u0631\u0648\u0632 \u062c\u0645\u0634\u06cc\u062f \u0648 \u062c\u0634\u0646 \u0633\u062f\u0647<br \/>\n\u06a9\u0647 \u0646\u0648 \u06af\u0634\u062a\u06cc \u0622\u06cc\u06cc\u0646 \u0622\u062a\u0634\u06a9\u062f\u0647<br \/>\n(C\u0259m\u015fidin novruzunda, S\u0259d\u0259 bayramlar\u0131nda<br \/>\nOnda ki at\u0259\u015fk\u0259d\u0259l\u0259rd\u0259 ayinl\u0259r yenid\u0259n ba\u015flard\u0131..)<br \/>\nNovruz il\u0259 S\u0259dd\u0259 bayramlar\u0131nda,<br \/>\nAyinl\u0259r yenid\u0259n olurdu b\u0259rpa.<\/p>\n<p>2007-ci ild\u0259 \u00fc\u00e7 cildd\u0259 \u00e7ap olunan \u201cAz\u0259rbaycan etnoqrafiyas\u0131\u201d kitab\u0131nda oxuyuruq:<\/p>\n<p>\u201cS\u0259dd\u0259 bayram\u0131 da insanlar\u0131n q\u0131\u015fa qar\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini, q\u0131\u015fdan qorxmad\u0131qlar\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n bir bayramd\u0131r. Xalq\u0131m\u0131z S\u0259dd\u0259 deyimini yanvar\u0131n son g\u00fcn\u00fc, iki \u00e7ill\u0259 aras\u0131ndak\u0131 s\u0259rh\u0259dd\u0259, B\u00f6y\u00fck \u00e7ill\u0259ni \u0259v\u0259zl\u0259y\u0259n Ki\u00e7ik \u00e7ill\u0259nin s\u0259rt \u015faxtalar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqdan \u00f6tr\u00fc \u00e7\u0259kil\u0259n b\u00f6y\u00fck mane\u0259, odlu-alovlu b\u0259nd, yaxud s\u0259dd kimi m\u0259naland\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>Bayram\u0131n b\u00fct\u00fcn t\u0259dbir v\u0259 ayinl\u0259ri d\u0259 m\u0259hz bu m\u0259qs\u0259d\u0259 xidm\u0259t etmi\u015fdir. Novruza n\u0259 az, n\u0259 \u00e7ox, d\u00fcz \u0259lli g\u00fcn qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn icra olunan S\u0259dd\u0259 bayram\u0131nda insanlar ax\u0131n-ax\u0131n g\u0259lib t\u0259yin olunmu\u015f meydana topla\u015f\u0131r. Meydanda b\u00f6y\u00fck bir tonqal yand\u0131r\u0131l\u0131r. Topla\u015fanlar \u0259l-\u0259l\u0259 tutub tonqal\u0131n \u00e7evr\u0259sin\u0259 dolan\u0131r, &#8220;\u0259lli g\u00fcn Novruza q\u0259d\u0259r, y\u00fcz \u0259lli g\u00fcn bi\u00e7in\u0259 kimi&#8221; s\u00f6zl\u0259ril\u0259 ba\u015flanan mahn\u0131 oxuyur, \u015f\u0259nlik ke\u00e7irir, r\u0259qs edib \u0259yl\u0259nc\u0259li tama\u015falar g\u00f6st\u0259rirl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, q\u0259dim tarixi olan bayramlar\u0131n m\u0259zmunu d\u0259yi\u015fmi\u015f,bu bayramlar\u0131n \u0259yl\u0259nc\u0259y\u0259 \u00e7evrilm\u0259si \u015fairi hidd\u0259tl\u0259ndirmi\u015fdir.\u018fl-Biruni Novruzu t\u0259bi\u0259tin yenid\u0259n dirili\u015fi kimi qiym\u0259tl\u0259ndirirdi.Nizam\u00fcl M\u00fclk &#8220;Siyas\u0259tnam\u0259&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 Novruz bayram\u0131ndan \u00fcr\u0259kdolusu il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r. Novruz haqq\u0131nda m\u0259lumatlara Biruni \u018fbu Reyhan\u0131n \u201cAsarul Baqiye\u201d, Mahmud Ka\u015f\u011farl\u0131n\u0131n \u201cDivan\u00fc l\u00fc\u011f\u0259t-it T\u00fcrk\u201d, Balasaqunlu Yusif Xas Hacibin \u201cQutadqu biliK\u201d, \u00d6m\u0259r X\u0259yyam\u0131n \u201cNovruznam\u0259\u201d v\u0259 b. \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 rast g\u0259lirik.<\/p>\n<p>\u018fl Biruniy\u0259 g\u00f6r\u0259 Novruzun yaranmas\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu r\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 C\u0259m\u015fid Az\u0259rbaycana g\u0259l\u0259nd\u0259 q\u0131z\u0131l taxta oturur v\u0259 insanlar onu \u00f6z \u00e7iyinl\u0259rind\u0259 apar\u0131rlar. C\u0259m\u015fidin \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00fcn do\u011fmas\u0131n\u0131 bayram kimi, yeni g\u00fcn kimi qeyd edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Ax\u0131 t\u0259kc\u0259\u201d\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201dd\u0259 15 m\u0259qamda \u201cC\u0259m\u015fid\u201d ad\u0131na rast g\u0259lirik.<\/p>\n<p>C\u0259m\u015fidd\u0259n bir q\u0131l\u0131nc, taxt Firidundan,<br \/>\nCam\u0131 Keyxsorovdan qalm\u0131\u015f yadigar.<\/p>\n<p>V\u0259 ya:<\/p>\n<p>G\u00fcn\u0259\u015fin taxt\u0131n\u0131 \u00e7evir\u0259 bilm\u0259z,<br \/>\nC\u0259m\u015fidin yerini o ver\u0259 bilm\u0259z.<\/p>\n<p>Ba\u015fqa bir n\u00fcmun\u0259y\u0259 diqq\u0259t ed\u0259k:<\/p>\n<p>Haqq\u0131nd\u0131r C\u0259m\u015fidin taxt\u0131, x\u0259rac\u0131,<br \/>\n\u00d6p\u0259r aya\u011f\u0131n\u0131 \u015fahlar\u0131n tac\u0131.<\/p>\n<p>\u201c\u0130sk\u0259nd\u0259rin \u0130ran at\u0259\u015fk\u0259d\u0259l\u0259rini da\u011f\u0131tmas\u0131\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 oxuyuruq:<\/p>\n<p>\u0632 \u0647\u0631 \u0633\u0648 \u0639\u0631\u0648\u0633\u0627\u0646 \u0646\u0627\u062f\u06cc\u062f\u0647 \u0634\u0648\u06cc<br \/>\n\u0632 \u062e\u0627\u0646\u0647 \u0628\u0631\u0648\u0646 \u062a\u0627\u062e\u062a\u0646\u062f\u06cc \u0628\u0647 \u06a9\u0648\u06cc<br \/>\n\u018fr \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259mi\u015f g\u0259linl\u0259r, q\u0131zlar,<br \/>\nEvind\u0259n sevincl\u0259 d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131xar.<\/p>\n<p>\u00dczl\u0259ri b\u0259z\u0259kli, \u0259ll\u0259ri nax\u0131\u015fl\u0131 g\u0259linl\u0259r,q\u0131zlar bu bayram g\u00fcnl\u0259rdind\u0259 h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n sevincl\u0259 ax\u0131\u015f\u0131rlar, M\u00fc\u011fl\u0259rin ad\u0259ti \u00fczr\u0259 \u00fczr\u0259 \u015f\u0259rab qald\u0131r\u0131rlar, onlar\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 boyunlar\u0131n\u0131 dik tuturlar:<br \/>\n\u0645\u063a\u0627\u0646\u0647 \u0645\u06cc \u0644\u0639\u0644 \u0628\u0631\u062f\u0627\u0634\u062a\u0647<\/p>\n<p>\u0628\u0647 \u0628\u0627\u062f \u0645\u063a\u0627\u0646 \u06af\u0631\u062f\u0646 \u0627\u0641\u0631\u0627\u0634\u062a\u0647<br \/>\n\u00d6n\u00fcnd\u0259 al \u015f\u0259rab h\u0259r \u00fcz\u00fc lal\u0259,<br \/>\nMu\u011flarla \u00fcz-\u00fcz\u0259 vurar piyal\u0259.<\/p>\n<p>\u0130kinci misrada s\u00f6hb\u0259t \u201c\u00fcz-\u00fcz\u0259 piyal\u0259 vurmaq\u201ddan yox, filoloji t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259 oldu\u011fu kimi\u201d onlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na boyunlar\u0131n\u0131 dik tutmaq\u201ddan gedir.<\/p>\n<p>\u0628\u0631\u0622\u0648\u0631\u062f\u0647 \u062f\u0648\u062f\u06cc \u0628\u0647 \u0686\u0631\u062e \u0628\u0644\u0646\u062f<br \/>\n)B\u0259r av\u0259rde dudi be \u00e7\u0259rx bol\u0259nd&#8230;)<br \/>\nUca f\u0259l\u0259y\u0259 t\u00fcst\u00fc qald\u0131r\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>\u062c\u0632 \u0627\u0641\u0633\u0648\u0646 \u0686\u0631\u0627\u063a\u06cc \u0646\u06cc\u0641\u0631\u0648\u062e\u062a\u0646\u062f<br \/>\n\u062c\u0632 \u0627\u0641\u0633\u0627\u0646\u0647 \u0686\u06cc\u0632\u06cc \u0646\u06cc\u0627\u0645\u0648\u062e\u062a\u0646\u062f<\/p>\n<p>\u015eair \u0259fsundan \u00f6zg\u0259 bir \u00e7\u0131raq yand\u0131ra bilm\u0259y\u0259n, \u0259fsan\u0259d\u0259n qeyri bir \u0259m\u0259l tan\u0131mayan iran at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stl\u0259rinin h\u0259yat t\u0259rzini, yand\u0131r\u0131landan sonra \u201ciranl\u0131lar\u201d adl\u0131 q\u00f6vm t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259zmunu d\u0259yi\u015fdiril\u0259n, \u0259xlaqs\u0131zl\u0131q yuvas\u0131na \u00e7evril\u0259n at\u0259\u015fk\u0259d\u0259l\u0259ri k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259nqid edir. Tell\u0259rini q\u0131vr\u0131m-q\u0131vr\u0131m t\u00f6k\u0259r\u0259k ayaqlar\u0131n\u0131 yer\u0259 d\u00f6y\u0259n,\u0259l \u00e7alan,keyf-i\u015fr\u0259t m\u0259clisl\u0259rin\u0259 r\u0259vac ver\u0259n q\u0131zlar\u0131n y\u00fcng\u00fcl h\u0259yat t\u0259rzi il\u0259 \u0130sk\u0259nd\u0259rin a\u011f\u0131ll\u0131 t\u0259dbiri qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya qoyulur. V\u0259fal\u0131, s\u0259daq\u0259tli, ism\u0259tli g\u00f6z\u0259l obrazlar\u0131 yaradan \u015fairin \u201dX\u018fms\u0259\u201dsind\u0259 bu c\u00fcr y\u00fcng\u00fcl xarakterli, \u0259yl\u0259nc\u0259li h\u0259yat t\u0259rzi ke\u00e7ir\u0259n qad\u0131nlar m\u0259clisin\u0259 ba\u015fqa bir m\u0259qamda rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u018flb\u0259tt\u0259, \u015fairin haqq\u0131nda dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 Novruzla indiki Novruz aras\u0131nda k\u0259skin f\u0259rql\u0259r vard\u0131r.<\/p>\n<p>Nizami s\u00f6z\u00fcged\u0259n m\u0259kanda q\u0259dim bayramlar\u0131n ger\u00e7\u0259k ac\u0131 simas\u0131n\u0131 \u0259ks etdirmi\u015fdir, ola bilsin ki, zaman ke\u00e7dikc\u0259 \u0130randa bu bayramlar \u00f6z simas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015f, yetkinl\u0259\u015fmi\u015f, islam \u0259xlaq kodeksl\u0259rin\u0259 zahir\u0259n d\u0259 olsa tabe olaraq m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n bir inki\u015faf yolu ke\u00e7mi\u015fdir:<\/p>\n<p>\u0641\u0631\u0648 \u0647\u0634\u062a\u0647 \u06af\u06cc\u0633\u0648 \u0634\u06a9\u0646 \u062f\u0631 \u0634\u06a9\u0646<br \/>\n\u06cc\u06a9\u06cc \u067e\u0627\u06cc\u06a9\u0648\u0628 \u0648 \u06cc\u06a9\u06cc \u062f\u0633\u062a\u0632\u0646<br \/>\nH\u0259r bir q\u0131vr\u0131m sa\u00e7l\u0131, g\u0259li\u015fi g\u00f6z\u0259l,<br \/>\nAyaq yer\u0259 d\u00f6y\u0259r, \u015fapp\u0131ldadar \u0259l.<\/p>\n<p>\u06cc\u06a9\u06cc \u0631\u0648\u0632\u0634\u0627\u0646 \u0628\u0648\u062f\u06cc \u0627\u0632 \u06a9\u0648\u0647 \u0648 \u06a9\u0627\u062e<br \/>\n\u0628\u0647 \u06a9\u0627\u0645 \u062f\u0644 \u062e\u0648\u06cc\u0634 \u0645\u06cc\u062f\u0627\u0646 \u0641\u0631\u0627\u062e<br \/>\nH\u0259r il q\u0131zlar bu g\u00fcn ax\u0131r h\u0259r yandan,<br \/>\nVerirl\u0259r bu geni\u015f i\u015fr\u0259t\u0259 meydan.<\/p>\n<p>\u015eair h\u0259rc-m\u0259rcliyin at oynatd\u0131\u011f\u0131 bu m\u0259kan\u0131 inc\u0259liyin\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259svir edir:<\/p>\n<p>\u062c\u062f\u0627 \u0647\u0631 \u06cc\u06a9\u06cc \u0628\u0632\u0645\u06cc \u0622\u0631\u0627\u0633\u062a\u06cc<br \/>\n\u0648\u0632 \u0622\u0646\u062c\u0627\u0628\u0633\u06cc \u0641\u062a\u0647 \u0628\u0631\u062e\u0627\u0633\u062a\u06cc<br \/>\nH\u0259r k\u0259s ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259clis qururdu,<br \/>\nH\u0259r m\u0259clis olurdu y\u00fcz fitn\u0259 yurdu.<\/p>\n<p>V\u0259 ya:<\/p>\n<p>Y\u00fcz \u015fah olmaqdansa, xo\u015fdur bir n\u0259f\u0259r,<br \/>\nYa\u011f\u0131\u015f \u00e7ox ya\u011farsa,ziyanl\u0131q ver\u0259r.<br \/>\n\u0686\u0646\u0627\u0646 \u062f\u0627\u062f \u0641\u0631\u0645\u0627\u0646 \u0634\u0647 \u0646\u06cc\u06a9 \u0631\u0627\u06cc<br \/>\n\u06a9\u0647 \u0631\u0633\u0645 \u0645\u063a\u0627\u0646 \u06a9\u0633 \u0646\u06cc\u0627\u0631\u062f \u0628\u062c\u0627\u06cc<\/p>\n<p>A\u011f\u0131ll\u0131 \u0130sk\u0259nd\u0259r vermi\u015fdi f\u0259rman,<br \/>\nMu\u011flar\u0131n ayini qalxs\u0131n ortadan.<\/p>\n<p>Mu\u011flar\u0131n Midiyada m\u0259sk\u0259n salan tayfa olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 natamam m\u0259lumatlar vard\u0131r. Ahuram\u0259zdan\u0131n dini t\u0259liml\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan, bu dinin m\u0259zmununu d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 meyilli olan mu\u011flar il\u0259 Avestan\u0131n t\u0259bli\u011f ed\u0259n at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stl\u0259ri eynil\u0259\u015fdirilm\u0259k olmaz. Nizami d\u0259 onlar\u0131n k\u00f6hn\u0259 dini ayinl\u0259ri nec\u0259 d\u0259yi\u015fdiyin\u0259 i\u015far\u0259 ed\u0259r\u0259k yaz\u0131r:<\/p>\n<p>D\u00fcnyadan sildi h\u0259r bulan\u0131q dini<br \/>\nSaxlad\u0131 \u0259n do\u011fru dini-ayini.<br \/>\n\u06af\u0631\u0627\u0645\u06cc \u0639\u0631\u0648\u0633\u0627\u0646 \u067e\u0648\u0634\u06cc\u062f\u0647 \u0631\u0648\u06cc<br \/>\n\u0628\u0647 \u0645\u0627\u062f\u0631 \u0646\u0645\u0627\u06cc\u0646\u062f \u0631\u062e \u06cc\u0627 \u0628\u0647 \u0634\u0648\u06cc<\/p>\n<p>\u0130sm\u0259tli,\u00f6rt\u00fcl\u00fc h\u0259r g\u0259lin, h\u0259r q\u0131z,<br \/>\n\u00dcz\u00fcn\u00fc \u0259rin\u0259 g\u00f6st\u0259rsin yaln\u0131z.<\/p>\n<p>\u015eairin bu misralar\u0131 il\u0259 bir daha milliyy\u0259tc\u0259 fars olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut edir.<\/p>\n<p>T\u00fcrk qad\u0131n obrazlar\u0131n\u0131 yaradark\u0259n Nizami bel\u0259 bir n\u0259sih\u0259td\u0259n istifad\u0259 etmir, \u00e7\u00fcnki ism\u0259t, l\u0259yaq\u0259t o qad\u0131nlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131nda,ruhunda olur.<\/p>\n<p>\u0647\u0645\u0647 \u0646\u0642\u0634 \u0646\u06cc\u0631\u0646\u06af\u0647\u0627 \u067e\u0627\u0631\u0647 \u06a9\u0631\u062f<br \/>\n\u0645\u063a\u0627\u0646 \u0631\u0627 \u0632 \u0645\u06cc\u062e\u0627\u0646\u0647 \u0622\u0648\u0627\u0631\u0647 \u06a9\u0631\u062f<br \/>\n\u0130sk\u0259nd\u0259r \u0259mr etdi: Bu \u00f6lk\u0259, torpaq,<br \/>\nTanr\u0131ya p\u0259r\u0259sti\u015f eyl\u0259sin ancaq.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259ri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131, b\u00f6y\u00fck arzu v\u0259 d\u00fcny\u0259vi ideyalar\u0131 il\u0259 Nizami bu g\u00fcn d\u0259 milli \u0259d\u0259bi-b\u0259dii d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259mizd\u0259 etalon olaraq qal\u0131r.<\/p>\n<p><b><i>V\u00fcsal Hicran<\/i>\u00a0(\u0130sg\u0259nd\u0259rli)<br \/>\n20 mart 2023<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nizami G\u0259nc\u0259vi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n fikir v\u0259 ideya qaynaqlar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131ran t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u015fairin m\u00fcxt\u0259lif, tarixi, elmi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdiyini, Az\u0259rbaycan folklorundan yet\u0259rinc\u0259 qaynaqland\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd etmi\u015fl\u0259r. El\u0259c\u0259 d\u0259 \u201cX\u0259ms\u0259\u201d v\u0259 \u201dAvesta \u201daras\u0131nda ox\u015far s\u00fcjetl\u0259rin, ortaq ideya v\u0259 q\u0259na\u0259tl\u0259rin varl\u0131\u011f\u0131na dair kifay\u0259t q\u0259d\u0259r qiym\u0259tli ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131l\u0131b. \u00dcmumb\u0259\u015f\u0259ri s\u0259n\u0259tkar t\u0259svir etdiyi xalqlar\u0131, tayfa v\u0259 q\u00f6vml\u0259ri, m\u00fcxt\u0259lif t\u0259b\u0259q\u0259y\u0259 v\u0259 zamanlara aid obrazlar\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2249,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/2248"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=2248"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/2248\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2250,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/2248\/revisions\/2250"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/2249"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=2248"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=2248"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=2248"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}