{"id":3155,"date":"2024-07-28T14:17:20","date_gmt":"2024-07-28T10:17:20","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=3155"},"modified":"2024-07-28T14:17:20","modified_gmt":"2024-07-28T10:17:20","slug":"turkiy%c9%99d%c9%99-yeni-%c9%99lifba","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/turkiy%c9%99d%c9%99-yeni-%c9%99lifba\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 yeni \u0259lifba"},"content":{"rendered":"<p><em>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 1 noyabr 1928-ci il tarixind\u0259 1353 sayl\u0131 &#8220;Yeni T\u00fcrk h\u0259rfl\u0259rinin q\u0259bul v\u0259 t\u0259tbiqi haqq\u0131nda Qanun&#8221;un q\u0259bul edilm\u0259si il\u0259 h\u0259min g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r istifad\u0259 olunan \u0259r\u0259b h\u0259rfl\u0259rin\u0259 \u0259saslanan Osmanl\u0131 \u0259lifbas\u0131 formala\u015fmad\u0131 v\u0259 lat\u0131n h\u0259rfl\u0259rin\u0259 \u0259saslanan T\u00fcrk \u0259lifbas\u0131 q\u00fcvv\u0259y\u0259 mindi.<\/em><\/p>\n<p><strong>Dilimizvarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z.az \u018fs\u0259d b\u0259y &#8211; Qurban S\u0259idin alman \u0259d\u0259biyyat q\u0259zetind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259sini t\u0259qdim edir.<\/strong><\/p>\n<p>****<\/p>\n<p>Ankaradan x\u0259b\u0259r g\u0259ldi ki, T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6k\u00fcm\u0259ti Rusiya t\u00fcrkl\u0259ri kimi \u0259r\u0259b h\u0259rfl\u0259rind\u0259n lat\u0131n \u0259lifbas\u0131na ke\u00e7m\u0259yi q\u0259rara al\u0131b. Bu q\u0259rar T\u00fcrkiy\u0259nin avropala\u015fmas\u0131nda yeni bir add\u0131m olacaq.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3157\" aria-describedby=\"caption-attachment-3157\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-3157\" src=\"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Turken_maken_kennis_met_Latijnse_alfabet_-_Introduction_of_the_Latin_alphabet_in_Turkey_6941437163-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"225\" srcset=\"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Turken_maken_kennis_met_Latijnse_alfabet_-_Introduction_of_the_Latin_alphabet_in_Turkey_6941437163-300x225.jpg 300w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Turken_maken_kennis_met_Latijnse_alfabet_-_Introduction_of_the_Latin_alphabet_in_Turkey_6941437163-80x60.jpg 80w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Turken_maken_kennis_met_Latijnse_alfabet_-_Introduction_of_the_Latin_alphabet_in_Turkey_6941437163-100x75.jpg 100w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Turken_maken_kennis_met_Latijnse_alfabet_-_Introduction_of_the_Latin_alphabet_in_Turkey_6941437163-180x135.jpg 180w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Turken_maken_kennis_met_Latijnse_alfabet_-_Introduction_of_the_Latin_alphabet_in_Turkey_6941437163-238x178.jpg 238w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/Turken_maken_kennis_met_Latijnse_alfabet_-_Introduction_of_the_Latin_alphabet_in_Turkey_6941437163.jpg 500w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-3157\" class=\"wp-caption-text\">Schriftverandering. Verplichte overgang van het oud-Turkse schrift naar het latijnse schrift. Mensen bekijken op sctraat de posters die op een boom hangen om de letters te leren. Turkije, 1930<\/figcaption><\/figure>\n<p>T\u00fcrk yaz\u0131s\u0131 \u00fc\u00e7 tar\u0131x\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259n ke\u00e7ib: orxon, uy\u011fur v\u0259 \u0259r\u0259b. Bu \u00fc\u00e7 \u0259lifbadan T\u00fcrk dilin\u0259 bir az uy\u011fun g\u0259l\u0259ni orxondur. Dig\u0259r yaz\u0131larda, x\u00fcsusil\u0259 \u0259r\u0259b h\u0259rfl\u0259rind\u0259 \u201d\u015f\u0259rti\u201d i\u015far\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 olunmal\u0131 idi. T\u00fcrkc\u0259d\u0259 bu h\u0259rfl\u0259rl\u0259 s\u0259lis oxumaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00fcrk dilini \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bilm\u0259k vacibdir, \u00e7\u00fcnki t\u00fcrkc\u0259nin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 oxu yaz\u0131dan \u00f6nd\u0259 g\u0259lir. Yeni lat\u0131n \u0259lifbas\u0131 h\u0259m t\u00fcrkl\u0259r\u0259, h\u0259m d\u0259 \u0259cn\u0259bil\u0259r\u0259 bu dili \u00f6yr\u0259nm\u0259yi asanla\u015fd\u0131racaq.<\/p>\n<p>Ba\u015fqa bir t\u0259r\u0259fd\u0259n qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, yeni orfoqrafiyan\u0131n t\u0259tbiqi \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u00fcrkc\u0259d\u0259 olan b\u0259zi dialektl\u0259rin f\u0259rqliliyind\u0259 \u0259ks etdir\u0259c\u0259k; h\u0259m\u00e7inin \u0259r\u0259b \u0259lifbas\u0131nda olan q\u0259dim t\u00fcrk \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcm\u00fcn\u0259l\u0259rinin unudulmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xaracaq, eyniyl\u0259 uy\u011furlardak\u0131 \u201cKudatku Bilik\u201d kimi. \u018fn t\u0259\u0259ss\u00fcfedici hal is\u0259 odur ki, \u0259r\u0259b \u0259lifbas\u0131ndan imtina il\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin cox \u0259h\u0259miyy\u0259t verdiyi dekorativ yaz\u0131 s\u0259n\u0259ti, g\u00f6z\u0259l yaz\u0131 da it\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Ancaq \u00e7ox yax\u015f\u0131 olard\u0131 ki, (bir zamanlar \u0130spaniya v\u0259 Rusiya akademiyalar\u0131ndak\u0131 kimi) onlar T\u00fcrkiy\u0259 Akademiyas\u0131n\u0131n daha \u0259vv\u0259lki plan\u0131na, y\u0259ni \u0259ski \u0259lifban\u0131n bird\u0259f\u0259lik l\u0259\u011fv etm\u0259k yox, \u0259sasl\u0131 reformasiyaya, uy\u011fun q\u0259rar ver\u0259rdil\u0259r.<\/p>\n<p><em>Essad \u2013Bey <\/em><\/p>\n<p><em>\u201cDie literarische Welt\u201d q\u0259zeti, Berlin, 2\/ 1926-c\u0131 il N-36. S.2(1\/4) s\u0259h.266 <\/em><\/p>\n<p><em><strong>Almancadan t\u0259rc\u00fcm\u0259 etdi: <\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Taleh\u0259 \u018fliyeva <\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>Bak\u0131. 27 iyul 2024-c\u00fc il<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 1 noyabr 1928-ci il tarixind\u0259 1353 sayl\u0131 &#8220;Yeni T\u00fcrk h\u0259rfl\u0259rinin q\u0259bul v\u0259 t\u0259tbiqi haqq\u0131nda Qanun&#8221;un q\u0259bul edilm\u0259si il\u0259 h\u0259min g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r istifad\u0259 olunan \u0259r\u0259b h\u0259rfl\u0259rin\u0259 \u0259saslanan Osmanl\u0131 \u0259lifbas\u0131 formala\u015fmad\u0131 v\u0259 lat\u0131n h\u0259rfl\u0259rin\u0259 \u0259saslanan T\u00fcrk \u0259lifbas\u0131 q\u00fcvv\u0259y\u0259 mindi. Dilimizvarl\u0131\u011f\u0131m\u0131z.az \u018fs\u0259d b\u0259y &#8211; Qurban S\u0259idin alman \u0259d\u0259biyyat q\u0259zetind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259sini t\u0259qdim edir. **** [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3156,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3155"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=3155"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3155\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3158,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3155\/revisions\/3158"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/3156"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=3155"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=3155"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=3155"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}