{"id":3343,"date":"2026-05-01T11:58:42","date_gmt":"2026-05-01T07:58:42","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=3343"},"modified":"2026-05-01T12:00:25","modified_gmt":"2026-05-01T08:00:25","slug":"dil-tarixsunasliginda-m%c9%99kt%c9%99b-yaratmis-alim-akademik-tofiq-haciyev-fenomeni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/dil-tarixsunasliginda-m%c9%99kt%c9%99b-yaratmis-alim-akademik-tofiq-haciyev-fenomeni\/","title":{"rendered":"Dil tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda m\u0259kt\u0259b yaratm\u0131\u015f alim &#8211; Akademik Tofiq Hac\u0131yev fenomeni"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-3345\" src=\"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/1846633eef164cbc916be18f93efcc56-212x300.jpg\" alt=\"\" width=\"212\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/1846633eef164cbc916be18f93efcc56-212x300.jpg 212w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/1846633eef164cbc916be18f93efcc56-723x1024.jpg 723w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/1846633eef164cbc916be18f93efcc56-768x1087.jpg 768w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/1846633eef164cbc916be18f93efcc56-297x420.jpg 297w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/1846633eef164cbc916be18f93efcc56-640x906.jpg 640w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/1846633eef164cbc916be18f93efcc56-681x964.jpg 681w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/1846633eef164cbc916be18f93efcc56.jpg 1054w\" sizes=\"(max-width: 212px) 100vw, 212px\" \/><\/p>\n<p>(m\u0259rhum elmi r\u0259hb\u0259rimin 90 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259)<\/p>\n<p><span style=\"white-space: normal;\">2026-c\u0131 il may\u0131n 1-d\u0259 g\u00f6rk\u0259mli t\u00fcrkoloq alim, \u018fm\u0259kdar elm xadimi, \u201c\u015e\u00f6hr\u0259t\u201d ordenli, T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti Atat\u00fcrk Dil, Tarix v\u0259 K\u00fclt\u00fcr Qurumunun f\u0259xri \u00fczv\u00fc, BDU-nun T\u00fcrkologiya kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri (1984-2015), AMEA Dil\u00e7ilik \u0130nstitutunun direktoru (2013-2015), akademik Tofiq \u0130smay\u0131l o\u011flu Hac\u0131yevin anadan olmas\u0131n\u0131n 90 illik yubileyidir.\u00a0<\/span><\/p>\n<p>Parlaq z\u0259kas\u0131 v\u0259 intellekti, t\u00fcrkologiya sah\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuzu v\u0259 b\u0259nz\u0259rsiz ziyal\u0131 obraz\u0131 il\u0259 yadda\u015flara \u0259d\u0259bi h\u0259kk olmu\u015f akademik Tofiq Hac\u0131yev Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n elmi v\u0259 ictimai fikir tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm iz qoymu\u015f ziyal\u0131lar\u0131m\u0131zdan biri idi. Onun \u00e7ox\u015fax\u0259li elmi f\u0259aliyy\u0259ti Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dl\u0259rini a\u015faraq b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk co\u011frafiyas\u0131na, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 t\u00fcrkologiya elmin\u0259 b\u00f6y\u00fck u\u011furlar qazand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Tofiq Hac\u0131yev, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, g\u00f6rk\u0259mli dil\u00e7i alim idi \u2013 dil tariximizin m\u00fcdrik bilicil\u0259rind\u0259n biri idi. Onun t\u00fcrkoloji kontekstd\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 ard\u0131c\u0131l v\u0259 sistemli ara\u015fd\u0131rmalar yaln\u0131z n\u0259z\u0259ri bax\u0131mdan deyil, h\u0259m d\u0259 konseptual b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc, prinsipiall\u0131\u011f\u0131 v\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir. Bu \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 dil\u0259 m\u00fcnasib\u0259t sad\u0259c\u0259 elmi obyekt kimi deyil, xalq\u0131n tarixi yadda\u015f\u0131 v\u0259 milli kimlik g\u00f6st\u0259ricisi kimi t\u0259qdim olunur. Dil tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda m\u00fcdrik, eyni zamanda yenilik\u00e7i m\u00f6vqeyi il\u0259 f\u0259rql\u0259n\u0259n alim dilimizin tarixi inki\u015faf m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 \u00e7a\u011fda\u015f probleml\u0259rin\u0259 h\u0259ssasl\u0131qla yana\u015fm\u0131\u015f, bu bax\u0131\u015flar\u0131nda milli k\u00f6kl\u0259rimiz\u0259 v\u0259 m\u0259n\u0259vi irsimiz\u0259 d\u0259rin ba\u011fl\u0131l\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Onun elmi konsepsiyas\u0131n\u0131n ana x\u0259ttini t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck v\u0259 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyalar\u0131na s\u00f6yk\u0259n\u0259n sa\u011flam v\u0259 obyektiv elmi m\u00f6vqe t\u0259\u015fkil edir. M\u00fc\u0259llifin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 elmi h\u0259qiq\u0259t \u0259sas meyar kimi g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr, m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 a\u00e7\u0131q v\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f fikirl\u0259r s\u0259rgil\u0259nir. X\u00fcsusil\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin etnogenezi v\u0259 qlottogenezi kimi m\u00fcr\u0259kk\u0259b probleml\u0259rin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 milli \u0259d\u0259bi dilimizin inki\u015faf tarixinin sistemli \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259qdimind\u0259 onun fundamental t\u0259dqiqatlar\u0131 m\u00fch\u00fcm elmi baza formala\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Bu \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n dig\u0259r m\u0259qam is\u0259 ziddiyy\u0259tli v\u0259 z\u0259r\u0259rli konsepsiyalara qar\u015f\u0131 s\u0259rt v\u0259 arqumentli m\u00fcnasib\u0259tdir. Tofiq Hac\u0131yev elmi m\u00fcst\u0259vid\u0259 yanl\u0131\u015f yana\u015fmalar\u0131 t\u0259kzib edir, bu c\u00fcr bax\u0131\u015flar\u0131n yay\u0131lmas\u0131na \u015f\u0259rait yaradan m\u00f6vqel\u0259ri s\u0259rt t\u0259nqid ed\u0259r\u0259k \u00f6z prinsipial m\u00f6vqeyini \u00e7\u0259kinm\u0259d\u0259n ortaya qoyurdu. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r, \u0259slind\u0259, yaln\u0131z elmi polemika deyildi, h\u0259m d\u0259 milli maraqlar\u0131n m\u00fcbarizc\u0259sin\u0259 m\u00fcdafi\u0259si idi. Onun ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc ideyalar v\u0259 \u00fcmumi elmi m\u00f6vqeyi, mahiyy\u0259t etibaril\u0259, \u00dcmummilli Liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 konseptual bax\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015fir. Bu bax\u0131mdan, akademikin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259kc\u0259 dil\u00e7ilik elminin inki\u015faf\u0131na deyil, h\u0259m d\u0259 milli-ideoloji d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin formala\u015fmas\u0131na m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259 kimi qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. Bu obyektiv v\u0259 d\u00fczg\u00fcn m\u00f6vqeyi 1997-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n X Qurultay\u0131nda ana dilimizin qorunmas\u0131ndan v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259sind\u0259n b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6rm\u0259k olar: \u201cBurada professor T.Hac\u0131yev \u00e7\u0131x\u0131\u015f el\u0259di v\u0259 T\u00fcrk Yazarlar\u0131 Qurultay\u0131ndan bir xatir\u0259ni yad\u0131na sald\u0131. Bilirsiniz, bu hadis\u0259 m\u0259ni sevindirdi. \u00c7\u00fcnki professor Hac\u0131yev biz dil haqq\u0131nda m\u00fczakir\u0259l\u0259r aparark\u0259n bel\u0259 m\u00f6vqed\u0259 idi ki, bizim dilimizin ad\u0131 ba\u015fqa c\u00fcr olmal\u0131d\u0131r. Biz is\u0259 q\u0259bul etdik ki, Az\u0259rbaycan dili olmal\u0131d\u0131r. Amma onun o s\u00f6zl\u0259ri m\u0259ni h\u0259m d\u0259 ona g\u00f6r\u0259 sevindirdi ki, dem\u0259k, bizim T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n alimimiz, dostumuz bizim dilimizin qiym\u0259tini bilibdir. \u0130\u015f onda deyil ki, bunu m\u0259n dan\u0131\u015f\u0131ram, s\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rsan, ya o birisi dan\u0131\u015f\u0131r. \u0130\u015f ondad\u0131r ki, bu dilimizin qiym\u0259tini ver\u0259 bilibdir&#8230; Professor Hac\u0131yev m\u0259n\u0259 deyir ki, siz o \u015firk\u0259tl\u0259ri m\u0259cbur edin ki, onlar Az\u0259rbaycan dilini \u00f6yr\u0259nsinl\u0259r. Vaxtil\u0259 bura m\u0259rk\u0259zd\u0259n Az\u0259rbaycan KP-n\u0131n ikinci katibi v\u0259zif\u0259sin\u0259 rus mill\u0259tind\u0259n adamlar g\u0259lirdi. M\u0259n onlara Az\u0259rbaycan dilini \u00f6yr\u0259d\u0259 bilmirdim. Ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 deyirdim, \u00f6yr\u0259nin Az\u0259rbaycan dilini, \u00f6yr\u0259nm\u0259k ist\u0259mirdil\u0259r. Amma Rusiyan\u0131n s\u0259firi \u00f6yr\u0259nir, Amerikan\u0131n s\u0259firi \u00f6yr\u0259nir, \u0130ngilt\u0259r\u0259nin s\u0259firi \u00f6yr\u0259nir, Fransan\u0131n s\u0259firi \u00f6yr\u0259nir. Bunlar b\u00f6y\u00fck hadis\u0259dir, b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tdir\u201d.<\/p>\n<p>T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ortaq milli-m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259ti say\u0131lan \u201cD\u0259d\u0259 Qorqud kitab\u0131\u201dn\u0131n 1300 illik tarix\u0259 malik olmas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck auditoriyalar qar\u015f\u0131s\u0131nda t\u0259sdiqini tapmas\u0131nda akademik Tofiq Hac\u0131yevin d\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li elmi xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. Onun bu istiqam\u0259td\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259dqiqatlar v\u0259 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc elmi arqumentl\u0259r h\u0259m akademik m\u00fchitd\u0259, h\u0259m d\u0259 ictimai d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259d\u0259 ciddi n\u0259tic\u0259l\u0259r kimi r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259hz bu yana\u015fmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u201cD\u0259d\u0259 Qorqud kitab\u0131\u201dn\u0131n tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 elmi m\u0259lumatlar daha ayd\u0131n v\u0259 \u0259sasland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259kild\u0259 elmi ictimaiyy\u0259t\u0259 t\u0259qdim olunmu\u015fdur. G\u00f6rk\u0259mli alim \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131n\u0131n birind\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 toxunark\u0259n demi\u015fdir: \u201c\u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin Az\u0259rbaycan yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 verdiyi tap\u015f\u0131r\u0131qlar, bu istiqam\u0259td\u0259 imzalanan f\u0259rmanlar b\u0259zi m\u00fcbahis\u0259li m\u0259qamlara son qoyulmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b. T\u00fcrkiy\u0259nin d\u0259d\u0259 qorqud\u015f\u00fcnaslar\u0131 deyirdil\u0259r ki, D\u0259d\u0259 Qorqudun tarixi 16-c\u0131 \u0259srd\u0259n o yana getmir. Ancaq Heyd\u0259r \u018fliyev \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201dun 1300 illiyinin ke\u00e7irilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259rman verdi v\u0259 bu yubiley ke\u00e7irildi. Bununla ba\u011fl\u0131 bir \u00e7ox t\u0259dqiqatlar apar\u0131ld\u0131, kitablar n\u0259\u015fr edildi. UNESCO da bunu q\u0259bul etdi v\u0259 bununla da Az\u0259rbaycan yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n tarixinin 7-ci \u0259sr\u0259 gedib \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 \u00f6z t\u0259sdiqini tapd\u0131\u201d.<\/p>\n<p>Tofiq Hac\u0131yev 30 ild\u0259n art\u0131q Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin T\u00fcrkologiya kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri olmu\u015f v\u0259 onun r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 kafedra Az\u0259rbaycanda \u0259sas t\u00fcrkoloji m\u0259rk\u0259zl\u0259rd\u0259n biri kimi n\u00fcfuzunu geni\u015fl\u0259ndirmi\u015fdir. Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri il\u0259 t\u00fcrkologiya sah\u0259sind\u0259 elmi \u0259laq\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131nda, habel\u0259 ortaq elmi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si, m\u00fc\u0259llim-t\u0259l\u0259b\u0259 m\u00fcbadil\u0259si, y\u00fcks\u0259kixtisasl\u0131 kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin n\u00fcfuzlu universitetl\u0259ri il\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n T\u00fcrk Dil Qurumu il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sind\u0259 Tofiq Hac\u0131yevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda T\u00fcrkologiya kafedras\u0131 da m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Tofiq Hac\u0131yev \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonlar\u0131nda AMEA-n\u0131n N\u0259simi ad\u0131na Dil\u00e7ilik \u0130nstitutunun direktoru v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin edil\u0259nd\u0259n sonra da g\u0259nclik h\u0259v\u0259si v\u0259 enerjisi il\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin \u201cAz\u0259rbaycan dilinin qloballa\u015fma \u015f\u0259raitind\u0259 zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun istifad\u0259sin\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dil\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131na dair D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131 haqq\u0131nda\u201d\u00a0 23 may 2012-ci il tarixli s\u0259r\u0259ncam\u0131na uy\u011fun olaraq D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 onun icra olunmas\u0131nda g\u00f6rk\u0259mli alimin m\u00fch\u00fcm rolu olmu\u015fdur. Onun r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 dil\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 islahatlar apar\u0131lma\u011fa ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015f, d\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi probleml\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 monitorinql\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f, Dil\u00e7ilik \u0130nstitutunda \u201cQaynar x\u0259tt\u201d yarad\u0131lm\u0131\u015f, uzun v\u0259 g\u0259rgin f\u0259aliyy\u0259tin n\u0259tic\u0259si olaraq \u201cAz\u0259rbaycan dilinin Nax\u00e7\u0131van dialektoloji atlas\u0131\u201d, habel\u0259 m\u00fcxt\u0259lif d\u0259y\u0259rli elmi \u0259s\u0259rl\u0259r i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>Tofiq Hac\u0131yev t\u0259xmin\u0259n 50 ild\u0259n art\u0131q elmi-pedaqoji f\u0259aliyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 onlarla doktoranta v\u0259 dissertanta elmi r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015f, onlar\u0131n yeti\u015fm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r ki, bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan filologiyas\u0131n\u0131n n\u00fcfuzlu simalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda onun yetirm\u0259l\u0259rinin ad\u0131 f\u0259xrl\u0259 qeyd olunur.<\/p>\n<p><span style=\"white-space: normal;\">B\u00f6y\u00fck xo\u015fb\u0259xtlikdir ki, g\u00f6rk\u0259mli alim m\u0259nim d\u0259 elmi r\u0259hb\u0259rim olmu\u015fdur. Ali t\u0259hsilin doktorantura s\u0259viyy\u0259si \u00fczr\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Az\u0259rbaycan dil\u00e7iliyi kafedras\u0131na q\u0259bul olandan sonra Tofiq m\u00fc\u0259llimin elmi r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u201cB\u0259kr \u00c7obanzad\u0259nin elmi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda dil tarixi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri\u201d adl\u0131 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru dissertasiyas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259dqiqat aparma\u011fa ba\u015flad\u0131m. Bilmir\u0259m, t\u0259sad\u00fcfd\u00fcr, ya yox, ondan bir m\u00fcdd\u0259t \u0259vv\u0259l is\u0259 Tofiq m\u00fc\u0259llimin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259, BDU-da \u0259vv\u0259ll\u0259r B\u0259kr \u00c7obanzad\u0259nin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131m\u0131\u015f \u201cT\u00fcrkoloji ara\u015fd\u0131rmalar\u201d elmi t\u0259dqiqat laboratoriyas\u0131na i\u015f\u0259 q\u0259bul edilmi\u015fdim. O vaxta q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck filoloq B. \u00c7obanzad\u0259 haqq\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259lumatlara sahib olsam da, onun z\u0259ngin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u0259rind\u0259n vaqif deyildim. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 Tofiq m\u00fc\u0259llimin bel\u0259 bir m\u00f6vzuda dissertasiya i\u015fi yazma\u011f\u0131 m\u0259n\u0259 etibar etm\u0259sinin m\u0259suliyy\u0259tini ilk vaxtlarda ayd\u0131n d\u0259rk etm\u0259mi\u015fdim. \u00c7\u00fcnki n\u0259 vaxtsa B. \u00c7obanzad\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dqiqat aparaca\u011f\u0131m a\u011fl\u0131ma bel\u0259 g\u0259lm\u0259zdi: h\u0259m d\u0259 m\u00f6vzunun konkret bir istiqam\u0259ti vard\u0131 \u2013 dil tarixi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri. Ancaq zaman ke\u00e7dikc\u0259, B. \u00c7obanzad\u0259ni yax\u0131ndan tan\u0131d\u0131qca elmi r\u0259hb\u0259rimin m\u0259nim \u00fcz\u0259rim\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck m\u0259suliyy\u0259t qoydu\u011funu v\u0259 m\u00f6vzunun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259rk etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131m. V\u0259 sonradan onu da ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcm ki, Tofiq m\u00fc\u0259llim g\u0259nc t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lara verdiyi elmi i\u015fl\u0259rd\u0259 m\u00f6vzular\u0131n elmi \u00e7\u0259kisi il\u0259 iddia\u00e7\u0131n\u0131n intellektual s\u0259viyy\u0259si aras\u0131ndak\u0131 m\u00fct\u0259nasibliy\u0259 bigan\u0259 qalm\u0131rm\u0131\u015f. Bir d\u0259 bu axtar\u0131\u015flarda Tofiq m\u00fc\u0259llimin B. \u00c7obanzad\u0259 sevgisin\u0259 \u015fahid oldum v\u0259 anlad\u0131m ki, onun \u00fcz\u0259rim\u0259 bel\u0259 bir m\u0259suliyy\u0259ti qoymas\u0131 he\u00e7 d\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyilmi\u015f. Birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259, Tofiq m\u00fc\u0259llim, yeri g\u0259ldikc\u0259, \u00f6z elmi bax\u0131\u015flar\u0131nda B. \u00c7obanzad\u0259nin g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rin\u0259 arxalan\u0131r v\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 alimin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 \u00f6z heyranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da gizl\u0259tmirdi. O, \u00f6z elmi d\u00fcnyas\u0131nda art\u0131q B\u0259kr \u00c7obanzad\u0259ni dil tarix\u00e7isi kimi k\u0259\u015ff etmi\u015fdi. \u0130kinci m\u00fch\u00fcm missiya is\u0259 k\u0259\u015ff etdiyi bu irsi ara\u015fd\u0131r\u0131b, g\u00f6rk\u0259mli t\u00fcrkoloq alimin xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 dair yeni faktlar\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xara bil\u0259c\u0259k iddia\u00e7\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k idi. G\u00f6r\u00fcn\u0259n odur ki, h\u0259min \u2013 f\u0259aliyy\u0259tinin m\u0259hsuldar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yeni \u0259s\u0259rl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 yorulmadan \u00e7al\u0131\u015fan (h\u0259min ara\u015fd\u0131rmalar\u0131nda B.\u00c7obanzad\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259r d\u0259 geni\u015f yer tuturdu) Tofiq m\u00fc\u0259llimin \u201cAz\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin tarixi\u201d d\u0259rsliyini yenid\u0259n n\u0259\u015fr\u0259 haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131, x\u00fcsus\u0259n \u201cT\u00fcrkl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ortaq \u00fcnsiyy\u0259t dili\u201d \u0259s\u0259rini q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259 onunla daha yax\u0131n t\u0259mas\u0131m\u0131z \u2013 \u0259s\u0259rin \u0259lyaz\u0131s\u0131 v\u0259 \u00e7ap n\u00fcsx\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z elmi-texniki i\u015fl\u0259r v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 fikir m\u00fcbadil\u0259si m\u00fc\u0259llimimd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n bir t\u0259\u0259ss\u00fcrat yaratm\u0131\u015f v\u0259 iddia\u00e7\u0131 axtar\u0131\u015flar\u0131 da u\u011furla n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015fdi. Bel\u0259likl\u0259, h\u0259l\u0259 doktoranturaya q\u0259bul olunmazdan \u0259vv\u0259l ba\u015f ver\u0259n bu t\u0259bii prosesl\u0259rin n\u0259tic\u0259si olaraq, Tofiq m\u00fc\u0259llim \u00f6z t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etdiyi doktoranta \u2013 m\u0259n\u0259 B\u0259kr \u00c7obanzad\u0259ni t\u0259dqiq etm\u0259yi tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. \u00d6z\u00fc d\u0259 m\u00f6vzunu t\u0259klif ed\u0259nd\u0259 el\u0259 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri olmu\u015fdu ki, bu g\u00fcn geriy\u0259 boylananda Cavid \u0259f\u0259ndinin g\u0259nc Mir C\u0259lala verdiyi o qiym\u0259tli m\u0259sl\u0259h\u0259ti xat\u0131rlamamaq olmur. Mir C\u0259lal m\u00fc\u0259llim yaz\u0131rd\u0131 ki, \u201cbir g\u00fcn g\u0259nc \u015fairl\u0259rin kitablar\u0131 haqq\u0131nda m\u0259qal\u0259 yazmaq ist\u0259diyimi bil\u0259nd\u0259 m\u0259n\u0259 m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 \u00fcz tutma\u011f\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 etdi: \u2018Fikir s\u00f6yl\u0259m\u0259li daha vacib \u0259s\u0259rl\u0259r var, el\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259ri t\u0259hlil el\u0259 ki, he\u00e7 olmasa m\u00f6vzu s\u0259nin z\u0259hm\u0259tini qoruyub saxlas\u0131n. F\u00fczulid\u0259n yazan\u0131 yaz\u0131 \u00f6z\u00fc saxlamasa da, F\u00fczuli saxlayacaq\u201d. Do\u011frudan da, akademik Tofiq Hac\u0131yevin elmi r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 g\u00f6rk\u0259mli t\u00fcrkoloq B\u0259kr \u00c7obanzad\u0259 irsini ara\u015fd\u0131rmaq v\u0259 bu t\u0259dqiqat\u0131n alt\u0131na P\u0259rvin Eyvazov imzas\u0131n\u0131 atmaq \u00e7ox \u00e7\u0259tin v\u0259 m\u0259suliyy\u0259tli oldu\u011fu kimi, h\u0259m d\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli idi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"white-space: normal;\">Tofiq m\u00fc\u0259llim apard\u0131\u011f\u0131m ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n bir hiss\u0259si il\u0259 tan\u0131\u015f olub, m\u0259n\u0259 \u00f6z t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rini vers\u0259 d\u0259, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, amans\u0131z \u00f6l\u00fcm bu i\u015fi onun himay\u0259si il\u0259 yekunla\u015fd\u0131rma\u011fa imkan verm\u0259di v\u0259 m\u0259n bu \u00e7\u0259tin yola tan\u0131nm\u0131\u015f dil\u00e7i alim, professor Tofiq M\u00fcz\u0259ff\u0259r o\u011flu Hac\u0131yevl\u0259 davam edib, onun r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda i\u015fi u\u011furla yekunla\u015fd\u0131rd\u0131m. Yax\u015f\u0131 xat\u0131rlay\u0131ram ki, v\u0259fat\u0131ndan bir ne\u00e7\u0259 ay \u0259vv\u0259l m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 son g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fczd\u0259 Tofiq m\u00fc\u0259llim ona t\u0259qdim etdiyim iki m\u0259qal\u0259ni oxuyub, m\u0259ni yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. AMEA-n\u0131n Dil\u00e7ilik \u0130nstitutuna r\u0259hb\u0259rlik etdiyi h\u0259min d\u00f6n\u0259md\u0259 i\u015fl\u0259rinin \u00e7oxlu\u011funa v\u0259 g\u0259rginliyin\u0259 baxmayaraq, imkan tap\u0131b m\u0259qal\u0259l\u0259rimi oxumaqla qalmam\u0131\u015f, onlarla ba\u011fl\u0131 qeydl\u0259rini bildirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259ni direktor ota\u011f\u0131na d\u0259v\u0259t edib geni\u015f s\u00f6hb\u0259t aparm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259tta bu m\u0259qal\u0259l\u0259rd\u0259n birini b\u0259y\u0259ndiyi \u00fc\u00e7\u00fcn onun \u201cT\u00fcrkologiya\u201d jurnal\u0131nda n\u0259\u015fr olunmas\u0131n\u0131 m\u0259sul katib\u0259 x\u00fcsusi tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"white-space: normal;\">2026-c\u0131 ild\u0259 anadan olmas\u0131n\u0131n 90 illiyi tamam olan, B. \u00c7obanzad\u0259 irsin\u0259 b\u00f6y\u00fck r\u0259\u011fb\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259n, m\u0259nim akademik karyeram\u0131n ilk ill\u0259rind\u0259 m\u00fcst\u0259sna rolu olan, ad\u0131m\u0131 v\u0259 soyad\u0131m\u0131 b\u00f6y\u00fck filoloq B\u0259kr \u00c7obanzad\u0259 imzas\u0131 il\u0259 qo\u015fala\u015fd\u0131ran g\u00f6rk\u0259mli t\u00fcrkoloq, akademik Tofiq Hac\u0131yev\u0259 Allahdan r\u0259hm\u0259t dil\u0259yir, \u201cruhun \u015fad olsun, ustad\u201d, \u2013 deyir\u0259m.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"white-space: normal;\">Bu g\u00fcn Tofiq Hac\u0131yevin m\u0259n\u0259vi varl\u0131\u011f\u0131 onun yetirm\u0259l\u0259rinin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259, auditoriyalarda deyil\u0259n m\u00fchazir\u0259l\u0259rd\u0259, yeni t\u0259dqiqatlarda ya\u015fayan ideyalardad\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan elmi v\u0259 t\u0259hsili tarixind\u0259 m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri olan b\u00f6y\u00fck alimin ad\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 g\u0259lib-ke\u00e7\u0259n zaman\u0131n axar\u0131nda he\u00e7 vaxt unudulmur; z\u0259ngin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 yetirm\u0259l\u0259ri il\u0259 daim ya\u015fay\u0131r, xatir\u0259si d\u0259rin h\u00f6rm\u0259tl\u0259 an\u0131l\u0131r v\u0259 b\u0259nz\u0259rsiz elmi ideyalar\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259dqiqatlara i\u015f\u0131q sa\u00e7\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-3344\" src=\"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/764815060fa54c248b3c44110aa758be-300x180.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"180\" srcset=\"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/764815060fa54c248b3c44110aa758be-300x180.jpg 300w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/764815060fa54c248b3c44110aa758be-1024x614.jpg 1024w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/764815060fa54c248b3c44110aa758be-768x461.jpg 768w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/764815060fa54c248b3c44110aa758be-1536x922.jpg 1536w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/764815060fa54c248b3c44110aa758be-700x420.jpg 700w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/764815060fa54c248b3c44110aa758be-640x384.jpg 640w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/764815060fa54c248b3c44110aa758be-681x409.jpg 681w, https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/764815060fa54c248b3c44110aa758be.jpg 1600w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p><strong>P\u0259rvin Eyvazov<\/strong><\/p>\n<p><em>Filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru\u00a0<\/em><\/p>\n<p>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Az\u0259rbaycan dil\u00e7iliyi kafedras\u0131n\u0131n v\u0259 X\u0259z\u0259r Universitetinin Dill\u0259r v\u0259 \u0259d\u0259biyyatlar departamentinin m\u00fc\u0259llimi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(m\u0259rhum elmi r\u0259hb\u0259rimin 90 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259) 2026-c\u0131 il may\u0131n 1-d\u0259 g\u00f6rk\u0259mli t\u00fcrkoloq alim, \u018fm\u0259kdar elm xadimi, \u201c\u015e\u00f6hr\u0259t\u201d ordenli, T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti Atat\u00fcrk Dil, Tarix v\u0259 K\u00fclt\u00fcr Qurumunun f\u0259xri \u00fczv\u00fc, BDU-nun T\u00fcrkologiya kafedras\u0131n\u0131n m\u00fcdiri (1984-2015), AMEA Dil\u00e7ilik \u0130nstitutunun direktoru (2013-2015), akademik Tofiq \u0130smay\u0131l o\u011flu Hac\u0131yevin anadan olmas\u0131n\u0131n 90 illik yubileyidir.\u00a0 Parlaq z\u0259kas\u0131 v\u0259 intellekti, t\u00fcrkologiya sah\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3346,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3343"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=3343"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3343\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3349,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3343\/revisions\/3349"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/3346"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=3343"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=3343"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=3343"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}