{"id":3503,"date":"2026-06-12T08:24:47","date_gmt":"2026-06-12T04:24:47","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=3503"},"modified":"2026-06-12T11:07:02","modified_gmt":"2026-06-12T07:07:02","slug":"turk-dunyasinin-soz-s%c9%99rrafina-yeni-elmi-%c9%99s%c9%99r-h%c9%99sr-olunub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/turk-dunyasinin-soz-s%c9%99rrafina-yeni-elmi-%c9%99s%c9%99r-h%c9%99sr-olunub\/","title":{"rendered":"T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n s\u00f6z s\u0259rraf\u0131na yeni elmi \u0259s\u0259r h\u0259sr olunub"},"content":{"rendered":"<p>Filologiya elml\u0259ri doktoru, professor Nizami Ta\u011f\u0131soyun \u201cQazax milli t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn Oljas S\u00fcleymenov m\u0259rh\u0259l\u0259si\u201d adl\u0131 monoqrafiyas\u0131 g\u00fcn \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu, Qazax\u0131stan\u0131n Xalq \u015fairi, m\u00fct\u0259f\u0259kkir ictimai xadim Oljas S\u00fcleymenovun 90 illik yubileyin\u0259 ithaf olunan v\u0259 AMEA Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun Elmi \u015euras\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n \u0259s\u0259r, Az\u0259rbaycan-Qazax\u0131stan \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni ba\u011flar\u0131n\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan elmi hadis\u0259 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p>212 s\u0259hif\u0259lik monoqrafiyada Oljas S\u00fcleymenovun b\u0259dii-poetik, n\u0259z\u0259ri-f\u0259ls\u0259fi, folklor-etnoqrafik v\u0259 tarixi-epik irsi \u00e7ox\u015fax\u0259li elmi t\u0259hlil m\u00fcst\u0259visind\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. M\u00fc\u0259llif \u015fairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcrk etnogenetik yadda\u015f\u0131, tarixi ke\u00e7mi\u015fin poetik interpretasiyas\u0131, fonosemantika, m\u0259tn poetikas\u0131, k\u00f6\u00e7\u0259ri m\u0259d\u0259niyy\u0259t fenomeni, t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n ortaq m\u0259n\u0259vi k\u00f6kl\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan\u2013Qazax\u0131stan \u0259d\u0259bi ba\u011flar\u0131 kimi \u00f6n\u0259mli istiqam\u0259tl\u0259ri sistemli \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irir.<\/p>\n<p>Kitab\u0131n elmi redaktoru v\u0259 \u00f6n s\u00f6z m\u00fc\u0259llifi Az\u0259rbaycanda Atat\u00fcrk M\u0259rk\u0259zinin m\u00fcdiri, AMEA-n\u0131n h\u0259qiqi \u00fczv\u00fc Nizami C\u0259f\u0259rovdur. Akademik \u00f6n s\u00f6zd\u0259 Nizami Ta\u011f\u0131soyun t\u00fcrkoloji ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n geni\u015f co\u011frafiyas\u0131n\u0131 v\u0259 Oljas S\u00fcleymenov irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 g\u0259tirdiyi yeni elmi bax\u0131\u015f\u0131 y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirir.<\/p>\n<p>Monoqrafiyan\u0131n r\u0259y\u00e7il\u0259ri Qazax\u0131stan\u0131n M.Auezov ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat v\u0259 S\u0259n\u0259t \u0130nstitutunun \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri, professor<br \/>\nSvetlana Ananyeva,<br \/>\nD\u00fcnya G\u0259nc T\u00fcrk Yazarlar Birliyi M\u0259sl\u0259h\u0259t \u015euras\u0131n\u0131n ba\u015fqan\u0131, Beyn\u0259lxalq \u201cAla\u015f\u201d \u018fd\u0259biyyat M\u00fckafat\u0131 laureat\u0131 \u018fkb\u0259r Qo\u015fal\u0131 v\u0259<br \/>\nQazax\u0131stan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc, Beyn\u0259lxalq \u201cAla\u015f\u201d \u018fd\u0259biyyat M\u00fckafat\u0131 laureat\u0131, \u015fair-t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i<br \/>\nSayat Kam\u015f\u0131gerdir.<\/p>\n<p>Monoqrafiyan\u0131n m\u0259zmunu yaln\u0131z Oljas S\u00fcleymenov yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n inc\u0259l\u0259nm\u0259si il\u0259 s\u0131n\u0131rl\u0131 qalm\u0131r. \u018fs\u0259rd\u0259 onun \u201cAz i Ya\u201d, \u201cGil kitab\u201d, \u201cYaz\u0131n\u0131n dili\u201d, \u201cTanr\u0131n\u0131n t\u0259b\u0259ss\u00fcm\u00fc\u201d, \u201cG\u00fcn\u0259\u015fli gec\u0259l\u0259r\u201d kimi \u00fcnl\u00fc \u0259s\u0259rl\u0259rinin ideya-estetik \u00f6z\u0259llikl\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, qazax milli t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn formala\u015fmas\u0131nda v\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ortaq m\u0259d\u0259ni yadda\u015f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 rol yeni elmi bax\u0131\u015fla d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilir. Eyni zamanda Oljas S\u00fcleymenovun Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t, \u0259d\u0259biyyat v\u0259 ictimai xadiml\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri ayr\u0131ca b\u00f6lm\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>N\u0259\u015frin m\u00fch\u00fcm \u00f6z\u0259llikl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 kitab\u0131n \u00e7oxdilli elmi auditoriyaya hesablanmas\u0131d\u0131r. Monoqrafiyada rus v\u0259 ingilis dill\u0259rind\u0259 ayr\u0131ca b\u00f6lm\u0259l\u0259r yer al\u0131r, bu da Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n\u0131n u\u011furlar\u0131n\u0131n beyn\u0259lxalq elmi d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u00f6n\u0259mlidir.<\/p>\n<p>Professor Nizami Ta\u011f\u0131soy uzun ill\u0259rdir t\u00fcrk xalqlar\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131, \u00f6z\u0259llikl\u0259 qazax \u0259d\u0259bi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si v\u0259 Oljas S\u00fcleymenov irsi il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131r. Yeni monoqrafiya h\u0259min elmi axtar\u0131\u015flar\u0131n m\u0259ntiqi davam\u0131 olmaqla yana\u015f\u0131, Az\u0259rbaycan-Qazax\u0131stan humanitar \u0259laq\u0259l\u0259rinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n elmi t\u00f6hf\u0259 kimi diqq\u0259ti c\u0259lb edir. Oljas S\u00fcleymenovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcrk tarixi, milli yadda\u015f v\u0259 m\u0259d\u0259ni kimlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri professorun \u00f6nc\u0259ki ara\u015fd\u0131rmalar\u0131nda da \u00f6n\u0259mli yer tutmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Monoqrafiya filoloqlar, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnaslar, t\u00fcrkoloqlar, dil\u00e7i aliml\u0259r, doktorantlar v\u0259 \u00fcmum\u0259n T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ortaq m\u0259n\u0259vi irsi il\u0259 maraqlanan oxucular \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259y\u0259rli elmi qaynaqd\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cQazax milli t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn Oljas S\u00fcleymenov m\u0259rh\u0259l\u0259si\u201d \u2013 bir \u015fairin yarad\u0131c\u0131l\u0131q portretind\u0259n daha \u00e7ox, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ortaq yadda\u015f\u0131na, tarixin\u0259 v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f elmi bax\u0131\u015f\u0131n ifad\u0259si say\u0131la bil\u0259r.<\/p>\n<p>***<br \/>\nProf.Dr. Nizami Ta\u011f\u0131soyun yeni monoqrafiyas\u0131na \u018fkb\u0259r Qo\u015fal\u0131n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 R\u018fYi oxucularla b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcr\u00fck:<\/p>\n<p>T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck s\u00f6z v\u0259 fikir adamlar\u0131n\u0131 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k \u2013 bir \u015f\u0259xsiyy\u0259tin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 inc\u0259l\u0259m\u0259kl\u0259 birg\u0259, b\u00fct\u00f6v bir sivilizasiyan\u0131n yadda\u015f\u0131n\u0131, dil qatlar\u0131n\u0131, tarixi, sosio-m\u0259d\u0259ni enerjini v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k perspektivini oxumaq dem\u0259kdir. Bu anlamda professor Nizami Ta\u011f\u0131soyun \u201cQazax milli t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn Oljas S\u00fcleymenov m\u0259rh\u0259l\u0259si\u201d monoqrafiyas\u0131, \u0259d\u0259bi-t\u0259nqidi \u0259s\u0259r olmaq etibar\u0131 il\u0259, h\u0259m d\u0259 t\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 tarixinin \u00f6n\u0259mli bir m\u0259rh\u0259l\u0259sinin sistemli elmi izah\u0131d\u0131r.<br \/>\nMonoqrafiyan\u0131n ilk diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n c\u0259h\u0259ti onun m\u00f6vzu se\u00e7iminin aktuall\u0131\u011f\u0131 v\u0259 strateji elmi-m\u0259d\u0259ni \u00f6n\u0259midir. Oljas S\u00fcleymenov b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n, habel\u0259 Avrasiya intellektual m\u0259kan\u0131n\u0131n se\u00e7kin simalar\u0131ndan biridir. Onun poetik-f\u0259ls\u0259fi irsi, \u201cAz i Ya\u201ddan \u201cGil kitab\u201da, \u201cYaz\u0131n\u0131n dili\u201dnd\u0259n \u201cS\u00f6z\u00fcn Kodu\u201dna q\u0259d\u0259r uzanan \u00e7oxqatl\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0259d\u0259biyyat hadis\u0259si olmaqdan ba\u015fqa, h\u0259m d\u0259 tarix, dil\u00e7ilik, etnogenez, mifoloji yadda\u015f v\u0259 sivilizasiya dialoqu hadis\u0259sidir. M\u00fc\u0259llif bu m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 geni\u015f irsi sistemli elmi bax\u0131\u015fla ara\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. El\u0259 monoqrafiyan\u0131n annotativ tan\u0131t\u0131m\u0131ndan da g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, kitabda Oljas S\u00fcleymenovun b\u0259dii-poetik, n\u0259z\u0259ri-f\u0259ls\u0259fi, folklor-etnoqrafik v\u0259 tarixi-epik irsi t\u0259hlil m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7\u0259kilir.<br \/>\n\u018fs\u0259rin ba\u015fqa \u00f6n\u0259mli \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc onun struktur z\u0259nginliyi v\u0259 m\u00f6vzu ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Monoqrafiyada Oljas S\u00fcleymenovun h\u0259yat\u0131 v\u0259 ilk q\u0259l\u0259m t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq onun tarixi \u2013 poetik yozumlar\u0131, \u201cGil kitab\u201d\u0131n tarixi yadda\u015f y\u00fck\u00fc, \u201cTanr\u0131n\u0131n t\u0259b\u0259ss\u00fcm\u00fc\u201dn\u00fcn dil\u00e7ilik v\u0259 kulturoloji y\u00f6nl\u0259ri, \u201cYaz\u0131n\u0131n dili\u201dnd\u0259 k\u00f6\u00e7\u0259ri obraz\u0131, s\u0259hra land\u015faft\u0131, m\u0259tn\u2013hiperm\u0259tn m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri, konseptosferas\u0131, t\u00fcrk-slavyan transm\u0259d\u0259ni dialoqu, Az\u0259rbaycanla \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni ba\u011flar\u0131, Xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 ANARla yarad\u0131c\u0131l\u0131q m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri v\u0259 \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259qamlarad\u0259k geni\u015f bir x\u0259rit\u0259 qurulmu\u015fdur. Bu is\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, m\u00fc\u0259llif \u0259s\u0259rin predmetin\u0259 bir \u015fairin poetik portretind\u0259n daha \u00fcst\u00fcn olan \u00e7ox\u015fax\u0259li milli-m\u0259d\u0259ni fenomen kimi yana\u015f\u0131r.<br \/>\nT\u00fcrkoloq alim Nizami Ta\u011f\u0131soy \u015fair Oljas S\u00fcleymenovu haql\u0131 olaraq h\u0259m d\u0259 ictimai-siyasi xadim, filosof, etnoloq, dil\u00e7i, kulturoloji d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 kimi t\u0259qdim edir. Monoqrafiyada onun \u201cNevada\u2013Semipalatinsk\u201d h\u0259r\u0259kat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259aliyy\u0259ti, \u201cAz i Ya\u201d \u0259s\u0259ri \u0259traf\u0131nda yaranm\u0131\u015f b\u00f6y\u00fck polemika, t\u00fcrk v\u0259 slavyan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 dair f\u0259rqli bax\u0131\u015flar\u0131, q\u0259dim t\u00fcrk yaz\u0131s\u0131 v\u0259 etnogenez m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 yana\u015fmas\u0131 geni\u015f kontekstd\u0259 \u015f\u0259rh olunur. Bu da ara\u015fd\u0131rman\u0131n s\u0131rf \u0259d\u0259bi m\u00fcst\u0259vid\u0259 qapan\u0131b qalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, humanitar elml\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif y\u00f6nl\u0259rini bir araya g\u0259tirdiyini g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\nMonoqrafiyan\u0131n \u00f6n\u0259mli m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 m\u00fc\u0259llifin Oljas S\u00fcleymenovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 milli ruh il\u0259 b\u0259\u015f\u0259ri miqyas\u0131n v\u0259hd\u0259tini tutarl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259sidir. Kitabda ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, Oljas S\u00fcleymenov qazax \u00e7\u00f6l\u00fcn\u00fcn yov\u015fan qoxusunu da\u015f\u0131yan s\u0259n\u0259tkard\u0131r, lakin bu qoxu yaln\u0131z lokal folklor koloritind\u0259 qapan\u0131b qalm\u0131r; o, d\u00fcnya m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda k\u00f6rp\u00fc yaradan, b\u0259\u015f\u0259rilikl\u0259 t\u00fcrkl\u00fcy\u00fc toqqu\u015fdurmayan, \u0259ksin\u0259, bir-birin\u0259 qovu\u015fduran bir idrak modelin\u0259 \u00e7evrilir. M\u00fc\u0259llif m\u0259hz bu h\u0259qiq\u0259ti diqq\u0259tl\u0259 izl\u0259yir v\u0259 Oljas fenomenini milli yadda\u015f \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sin\u0259 qapam\u0131r, onu a\u00e7\u0131q sivilizasiya m\u0259tnind\u0259 oxuyur.<br \/>\nVur\u011fulanmal\u0131 c\u0259h\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 budur ki, monoqrafiyada Az\u0259rbaycan\u2013qazax \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni ba\u011flar\u0131 ayr\u0131ca v\u0259 d\u0259y\u0259rli x\u0259tt kimi i\u015fl\u0259nmi\u015fdir. Oljas S\u00fcleymenovun Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi m\u00fchiti il\u0259 t\u0259maslar\u0131, Az\u0259rbaycan m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin ona m\u00fcnasib\u0259ti, \u00f6lk\u0259miz\u0259 s\u0259f\u0259rl\u0259ri, yarad\u0131c\u0131 \u00e7evr\u0259l\u0259rl\u0259 dialoqu, el\u0259c\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin ona verdiyi y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259r bu kitabda m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n biri kimi t\u0259qdim edilir. M\u00fc\u0259llifin g\u00f6st\u0259rdiyi kimi, Oljas S\u00fcleymenovun Az\u0259rbaycan ictimaiyy\u0259ti il\u0259 s\u0131x m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri atd\u0131c\u0131l olmu\u015f, o, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 b\u00f6y\u00fck maraq v\u0259 r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f, 2006-c\u0131 ild\u0259 \u201c\u015e\u00f6hr\u0259t\u201d, 2011-ci ild\u0259 \u201cDostluq\u201d, 2021-ci ild\u0259 is\u0259 \u201c\u015e\u0259r\u0259f\u201d ordenin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu istiqam\u0259tin \u00f6z\u00fc is\u0259 monoqrafiyan\u0131n \u00fcmumt\u00fcrk \u0259d\u0259bi ba\u011flar\u0131 bax\u0131m\u0131ndan d\u0259y\u0259rini daha da art\u0131r\u0131r.<br \/>\n\u018fs\u0259rin dili, \u00fcmumi intonasiyas\u0131 v\u0259 t\u0259dqiqat enerjisi d\u0259 ayr\u0131ca vur\u011fulanmal\u0131d\u0131r. M\u00fc\u0259llif materiala quru akademik m\u0259saf\u0259d\u0259n yana\u015fm\u0131r; o, m\u00f6vzuya sevgi, maraq, i\u00e7 t\u0259mas\u0131 il\u0259 daxil olur. Bu is\u0259 n\u0259inki monoqrafiyan\u0131n elmi sanbal\u0131n\u0131 azald\u0131r, \u0259ksin\u0259, ona canl\u0131l\u0131q, n\u0259f\u0259s, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259ti g\u0259tirir. Burada h\u0259m faktoloji z\u0259nginlik, h\u0259m n\u0259z\u0259ri \u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259, h\u0259m d\u0259 m\u00fc\u0259llifin predmet\u0259 m\u0259n\u0259vi ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Bel\u0259 bir yana\u015fma \u00f6z\u0259llikl\u0259 Oljas S\u00fcleymenov kimi poetik-f\u0259ls\u0259fi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 miqyasl\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259tin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir k\u00fcll hal\u0131nda ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011fruldur.<br \/>\nHe\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, bu tipli geni\u015fmiqyasl\u0131 ara\u015fd\u0131malarda m\u00fcbahis\u0259 do\u011fura bil\u0259c\u0259k m\u0259qamlar, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 daha da geni\u015fl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259c\u0259k istiqam\u0259tl\u0259r\u0259 etiyac h\u0259mi\u015f\u0259 vard\u0131r; lakin \u0259s\u0259rin \u0259sas elmi \u00e7\u0259kisini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n c\u0259h\u0259t ondad\u0131r ki, m\u00fc\u0259llif Oljas S\u00fcleymenov yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 epizodik m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r s\u0259viyy\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xarma\u011f\u0131, konseptual t\u0259dqiqat predmetin\u0259 \u00e7evirm\u0259yi bacarm\u0131\u015fd\u0131r. Bu monoqrafiya bir s\u0259n\u0259tkar\u0131n timsal\u0131nda bir d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259sinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir.<br \/>\nArt\u0131q vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kimi, monoqrafiya m\u00fc\u0259llifi Oljas S\u00fcleymenov fenomenini h\u0259m \u015fair kimi, h\u0259m d\u0259 tarixl\u0259 dili, mifl\u0259 elmi, milli yadda\u015fla b\u0259\u015f\u0259ri idrak\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n nadir t\u0259f\u0259kk\u00fcr hadis\u0259si kimi t\u0259qdim edir. Bu tipli haql\u0131 yana\u015fma \u00f6z\u00fcn\u00fc x\u00fcsusil\u0259 \u201cAz i Ya\u201d \u0259s\u0259rinin \u015f\u0259rhind\u0259 daha ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\nB\u0259lli oldu\u011fu kimi, \u201cAz i Ya\u201d bir dil\u00e7ilik v\u0259 ya \u0259d\u0259biyyat kitab\u0131 olmaqdan daha art\u0131q \u2013 t\u00fcrk v\u0259 slavyan d\u00fcnyalar\u0131 aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sir v\u0259 sintez modelini ortaya qoyan konseptual \u0259s\u0259rdir. S\u00fcleymenov bu \u0259s\u0259rd\u0259 \u201c\u0130qor alay\u0131 haqq\u0131nda dastan\u201d \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259r\u0259k q\u0259dim m\u0259tnl\u0259rd\u0259ki t\u00fcrk izl\u0259rini \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r v\u0259 tarixin h\u0259m d\u0259 m\u0259d\u0259ni qovu\u015fma x\u0259tti il\u0259 oxunmal\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\nProfessor Nizami Ta\u011f\u0131soy monoqrafiyada bu ideyan\u0131 yaln\u0131z t\u0259svir etmir, onu geni\u015f elmi kontekstd\u0259 \u2013 etnogenez, kulturoloji sintez v\u0259 sivilizasiyalar\u0131n dialoqu m\u00fcst\u0259visind\u0259 inki\u015faf etdirir. Bu is\u0259 \u0259s\u0259rin \u0259sas g\u00fcc n\u00f6qt\u0259l\u0259rind\u0259n biridir.<br \/>\nMonoqrafiyan\u0131n \u0259n \u00f6n\u0259mli yenilikl\u0259rind\u0259n biri Oljas S\u00fcleymenovun tezisl\u0259rin\u0259 Az\u0259rbaycan prizmas\u0131ndan bax\u0131\u015f\u0131n z\u0259ruriliyini ortaya qoymas\u0131d\u0131r.<br \/>\nQeyd etdiyimiz kontekstd\u0259 \u00f6z\u0259llikl\u0259 vacib olan m\u0259qamlar\u0131 s\u0131ralama\u011fa \u00e7al\u0131\u015faq:<br \/>\n1. Az\u0259rbaycan \u2013 m\u0259d\u0259ni k\u0259si\u015fm\u0259 m\u0259kan\u0131 kimi.<br \/>\nAz\u0259rbaycan tarix\u0259n t\u00fcrk v\u0259 slavyan d\u00fcnyalar\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259ni sintez n\u00f6qt\u0259si olmu\u015fdur.<br \/>\n\u018flb\u0259tt\u0259, bu, co\u011frafi, siyasi \u0259laq\u0259l\u0259r olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 dil qatlar\u0131, \u0259d\u0259bi motivl\u0259r, musiqi v\u0259 estetik sisteml\u0259r s\u0259viyy\u0259sind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<br \/>\n1. \u201cAz i Ya\u201dn\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si z\u0259rur\u0259ti.<br \/>\nS\u00fcleymenov \u0259sas\u0259n dil v\u0259 etnolinqvistika \u00fcz\u0259rind\u0259 dayan\u0131rsa, Az\u0259rbaycan bax\u0131\u015f\u0131 bu modeli:<br \/>\nkulturoloji, \u0259d\u0259bi, estetik sintez modeli kimi geni\u015fl\u0259ndirir. Bu is\u0259 art\u0131q \u201cAz i Ya\u201dn\u0131 ke\u00e7mi\u015fd\u0259n daha \u00e7ox g\u0259l\u0259c\u0259yin inteqrasiya modeli kimi oxuma\u011fa imkan verir.<br \/>\n3. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni konseptual oxu.<br \/>\nMonoqrafiyada vur\u011fuland\u0131\u011f\u0131 kimi Sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 \u201cAz i Ya\u201d \u2013 tarixi \u0259dal\u0259tin b\u0259rpas\u0131 idi; bu g\u00fcn is\u0259 \u2013 Avrasiya v\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 inteqrasiyas\u0131n\u0131n n\u0259z\u0259ri bazas\u0131 kimi q\u0259bul etm\u0259yi haqq edir. Bu fikir \u00f6n\u0259mlidir, \u00e7\u00fcnki monoqrafiyan\u0131n elmi d\u0259y\u0259rini \u00e7a\u011fda\u015f kontekst\u0259 da\u015f\u0131y\u0131r.<br \/>\nBu fikirl\u0259rin i\u015f\u0131\u011f\u0131nda dem\u0259k olar ki, professor Nizami Ta\u011f\u0131soyun \u0259s\u0259ri Oljas S\u00fcleymenovu tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t olmaqdan daha \u00fcst\u00fcn \u2013 bir proses kimi t\u0259qdim edir. Eyni zamanda, \u201cAz i Ya\u201dn\u0131 da kitabdan daha \u00e7ox, model kimi oxuyur. H\u0259min model\u0259 g\u00f6r\u0259 ke\u00e7mi\u015f \u2013 ortaq yadda\u015f, bu g\u00fcn \u2013 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 tan\u0131ma, g\u0259l\u0259c\u0259k \u2013 inteqrasiya platformudur. V\u0259 Az\u0259rbaycan burada n\u0259inki i\u015ftirak\u00e7\u0131, h\u0259m d\u0259 k\u0259si\u015fdirici, y\u00f6nverici m\u0259rk\u0259z (ocaq) kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Bu, bir x\u0259t \u2013 bir ulu yoldur \u2013 \u201cAz i Ya\u201ddan ba\u015flayan, qazax \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259n, \u00fcmum\u0259n T\u00fcrk\u00fcstandan ke\u00e7ib, Qafqazdan, Anadoludan boylanan v\u0259 n\u0259hay\u0259t \u2013 \u201cortaq t\u00fcrk ke\u00e7mi\u015find\u0259n ortaq t\u00fcrk g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 ged\u0259n\u201d ulu yol&#8230;<br \/>\nProfessor Nizami Ta\u011f\u0131soy \u00f6z i\u015fini bu yolu sad\u0259c\u0259 t\u0259svir etm\u0259kl\u0259 bitmi\u015f hesab etmir; onu elmi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 il\u0259 x\u0259rit\u0259l\u0259ndirir. Bu bax\u0131mdan, \u0259s\u0259r t\u00fcrkoloji fikrimiz, kulturoloji t\u0259hlilimiz \u00fc\u00e7\u00fcn, \u0259n \u0259sas\u0131 \u2013 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ideya g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6n\u0259mli v\u0259 sanball\u0131 t\u00f6hf\u0259 kimi t\u0259qdim edir. Monoqrafiya filoloqlar, t\u00fcrkoloqlar, kulturoloqlar, \u0259d\u0259bi \u0259laq\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r v\u0259 \u00fcmum\u0259n T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n fikir tarixini izl\u0259y\u0259n h\u0259r bir oxucu \u00fc\u00e7\u00fcn faydal\u0131 v\u0259 g\u0259r\u0259kli elmi qaynaqd\u0131r.<br \/>\nBurada bir m\u0259qam\u0131 da vur\u011fulayaq. \u2013 \u201cQazax milli t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn Oljas S\u00fcleymenov m\u0259rh\u0259l\u0259si\u201d monoqrafiyas\u0131 professor Nizami Ta\u011f\u0131soyun ilk \u0259s\u0259ri olmad\u0131\u011f\u0131 kimi, onun qazax, \u00fcmum\u0259n T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 uzunm\u00fcdd\u0259tli, s\u0259m\u0259r\u0259li ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n u\u011furlu davam\u0131 v\u0259 inki\u015faf\u0131 say\u0131lmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nBir s\u00f6zl\u0259, Oljas S\u00fcleymenovun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir k\u00fcll hal\u0131nda \u00e7evr\u0259l\u0259y\u0259n bu monoqrafiya yaln\u0131z Oljas S\u00fcleymenov haqq\u0131nda olmay\u0131b, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 x\u0259rit\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u201cQazax milli t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn Oljas S\u00fcleymenov m\u0259rh\u0259l\u0259si\u201d ke\u00e7mi\u015fi izah etm\u0259kl\u0259 birg\u0259, h\u0259m d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yi i\u015far\u0259l\u0259y\u0259n t\u0259dqiqat i\u015fi kimi q\u0259bul edilm\u0259y\u0259 layiqdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Filologiya elml\u0259ri doktoru, professor Nizami Ta\u011f\u0131soyun \u201cQazax milli t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn Oljas S\u00fcleymenov m\u0259rh\u0259l\u0259si\u201d adl\u0131 monoqrafiyas\u0131 g\u00fcn \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu, Qazax\u0131stan\u0131n Xalq \u015fairi, m\u00fct\u0259f\u0259kkir ictimai xadim Oljas S\u00fcleymenovun 90 illik yubileyin\u0259 ithaf olunan v\u0259 AMEA Nizami G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun Elmi \u015euras\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n \u0259s\u0259r, Az\u0259rbaycan-Qazax\u0131stan \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni ba\u011flar\u0131n\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan elmi hadis\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3509,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3503"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=3503"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3503\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3511,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3503\/revisions\/3511"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/3509"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=3503"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=3503"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=3503"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}