{"id":3512,"date":"2026-06-18T22:37:17","date_gmt":"2026-06-18T18:37:17","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=3512"},"modified":"2026-06-18T22:37:17","modified_gmt":"2026-06-18T18:37:17","slug":"zamanin-sinagindan-kecen-konsepsiya-bekir-cobanzadenin-elmi-portretine-yeni-baxis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/zamanin-sinagindan-kecen-konsepsiya-bekir-cobanzadenin-elmi-portretine-yeni-baxis\/","title":{"rendered":"ZAMANIN SINA\u011eINDAN KE\u00c7\u018fN KONSEPS\u0130YA: B\u018fK\u0130R \u00c7OBANZAD\u018fN\u0130N ELM\u0130 PORTRET\u0130N\u018f YEN\u0130 BAXI\u015e"},"content":{"rendered":"<p>G\u00f6rk\u0259mli t\u00fcrkoloq B\u0259kir \u00c7obanzad\u0259nin elmi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n dil v\u0259 \u0259d\u0259biyyat m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri m\u00fch\u00fcm yer tutur. Alimin d\u0259y\u0259rli elmi fikirl\u0259ri t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda milli dil probleml\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu g\u00fcn d\u0259 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlay\u0131r. O \u00f6z elmi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Az\u0259rbaycan dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dqiqatlara x\u00fcsusi yer ay\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, g\u00f6rk\u0259mli alimin elmi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yer tutan Az\u0259rbaycan dili m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n indiy\u0259 q\u0259d\u0259r bir sistem kimi s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131r. P\u0259rvin Eyvaz o\u011flu Eyvazovun \u201cB\u0259kir \u00c7obanzad\u0259: dil tarixi konsepsiyas\u0131\u201d adl\u0131 monoqrafiyas\u0131 g\u00f6rk\u0259mli dil\u00e7i B\u0259kir \u00c7obanzad\u0259nin h\u0259m elmi irsinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f aktual elmi \u0259s\u0259r kimi, h\u0259m d\u0259 h\u0259min m\u00f6vzunun Az\u0259rbaycan dil\u00e7iliyind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 t\u0259dqiqi il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir. Ara\u015fd\u0131rman\u0131n aktuall\u0131\u011f\u0131 bir d\u0259 onda \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir ki, B.\u00c7obanzad\u0259nin dilimizin fonetika, leksika v\u0259 qrammatikas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rinin t\u0259dqiqi dil\u00e7ilikd\u0259 h\u0259llini tapmam\u0131\u015f bir \u00e7ox m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tir\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Monoqrafiyada B. \u00c7obanzad\u0259nin Az\u0259rbaycan dilinin tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 bax\u0131\u015flar\u0131 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hlil edilmi\u015f, alimin tarixi fonetika, leksika, morfologiya v\u0259 \u0259d\u0259bi dilin inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 elmi m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri, bu sah\u0259l\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n t\u0259dqiqatlar\u0131 kompleks \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. P\u0259rvin Eyvazov B.\u00c7obanzad\u0259nin dil\u00e7ilik g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini t\u0259qdim etm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmir, onlar\u0131 m\u00fcasir dil\u00e7ilik bax\u0131m\u0131ndan elmi-n\u0259z\u0259ri kontekstd\u0259 \u015f\u0259rh edir. X\u00fcsusil\u0259 dan\u0131\u015f\u0131q s\u0259sl\u0259rinin psixoloji aspektd\u0259n \u015f\u0259rhi, terminoloji paralell\u0259rin analizi, arxaik morfoloji \u0259lam\u0259tl\u0259rin izah\u0131 \u0259s\u0259rin diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n m\u0259qamlar\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da qeyd etdiyimiz kimi, \u0259s\u0259rin aktuall\u0131\u011f\u0131 bir ne\u00e7\u0259 m\u00fch\u00fcm elmi amill\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259nir: 1) B.\u00c7obanzad\u0259 irsinin uzun m\u00fcdd\u0259t ideoloji s\u0259b\u0259bl\u0259rl\u0259 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259m\u0259si; 2) alimin dil tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, \u0259sas\u0259n, epizodik \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131; 3) Az\u0259rbaycan dilinin tarixi probleml\u0259rinin \u00fcmumt\u00fcrk kontekstind\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259si z\u0259rur\u0259ti. Monoqrafiya bu bo\u015flu\u011fu doldurmaq bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259tli elmi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n<p>Monoqrafiyan\u0131n elmi yeniliyi \u00a0bir ne\u00e7\u0259 aspektd\u0259n d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r: B.\u00c7obanzad\u0259nin Az\u0259rbaycan dili tarixinin m\u00fcxt\u0259lif s\u0259viyy\u0259l\u0259rin\u0259 dair bax\u0131\u015flar\u0131 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259qdim olunur; alimin tarixi fonetika, leksika v\u0259 morfologiya sah\u0259sind\u0259ki m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri m\u00fcasir dil\u00e7ilik n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u015f\u0259rh edilir; onun \u0259d\u0259bi dilin t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fc v\u0259 d\u00f6vrl\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 konseptual yana\u015fmas\u0131 ayr\u0131ca ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r; \u00fcmumt\u00fcrk \u0259d\u0259bi dili ideyas\u0131na m\u00fcnasib\u0259ti elmi-metodoloji aspektd\u0259n izah olunur. P.Eyvazov g\u00f6st\u0259rir ki, B.\u00c7obanzad\u0259 h\u0259m d\u0259 n\u0259z\u0259ri konsepsiya m\u00fc\u0259llifidir.<\/p>\n<p>Monoqrafiyan\u0131n strukturu m\u0259ntiqi v\u0259 ard\u0131c\u0131ld\u0131r: 1. B\u0259kir \u00c7obanzad\u0259nin t\u0259dqiqatlar\u0131nda tarixi fonetika m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri; 2. B\u0259kir \u00c7obanzad\u0259nin t\u0259dqiqatlar\u0131nda tarixi leksika m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri; 3. B\u0259kir \u00c7obanzad\u0259nin t\u0259dqiqatlar\u0131nda tarixi morfologiya m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri; 4. B\u0259kir \u00c7obanzad\u0259nin \u0259d\u0259bi dil konsepsiyas\u0131. Bu b\u00f6lg\u00fc alimin dil\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131n\u0131 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 imkan yarad\u0131r. Birinci f\u0259sild\u0259 alimin Az\u0259rbaycan dilinin fonetik qurulu\u015fu il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar\u0131nda toxundu\u011fu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r bir-bir a\u00e7\u0131qlan\u0131r. D\u00f6rd yar\u0131mf\u0259sild\u0259n ibar\u0259t bu f\u0259sild\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r n\u00fcmun\u0259l\u0259r t\u0259hlil\u0259 c\u0259lb olunmaqla sait v\u0259 samit s\u0259sl\u0259rin, habel\u0259 foneml\u0259rin, fonetik hadis\u0259l\u0259rin s\u0259ciyy\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri t\u0259dqiq edilir. Bu t\u0259dqiqat g\u00f6st\u0259rir ki, B.\u00c7obanzad\u0259 bu sah\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar\u0131na g\u00f6r\u0259 dilimizin t\u0259sviri v\u0259 tarixi fonetikas\u0131n\u0131n b\u00fcn\u00f6vr\u0259sini qoyan bir alimdir. P.Eyvazovun g\u0259ldiyi q\u0259na\u0259t bel\u0259dir ki, B.\u00c7obanzad\u0259nin h\u0259min sah\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc fikirl\u0259r m\u00fcasir dil\u00e7ilik bax\u0131m\u0131ndan h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6z \u0259h\u0259miyy\u0259tini itirm\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u0130kinci f\u0259sild\u0259 bir \u00e7ox terminl\u0259r\u0259, leksik vahidl\u0259r\u0259, bu vahidl\u0259rin qurulu\u015fu il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirilmi\u015fdir.\u00a0 Kifay\u0259t q\u0259d\u0259r faktik material \u0259sas\u0131nda tarixi leksika m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri, semasioloji hadis\u0259l\u0259r \u015f\u0259rh edilir. F\u0259sli oxuduqca B.\u00c7obanzad\u0259nin l\u00fc\u011f\u0259t\u00e7ilikl\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n, bir s\u0131ra q\u0259dim l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda ilk s\u00f6z s\u00f6yl\u0259y\u0259n, ara\u015fd\u0131rma aparan bir m\u00fct\u0259x\u0259ssis oldu\u011funun \u015fahidin\u0259 \u00e7evrilirik.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dilinin tarixi qrammatika m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u201cB\u0259kir \u00c7obanzad\u0259nin t\u0259dqiqatlar\u0131nda tarixi morfologiya m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri\u201d adlanan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0259sild\u0259 ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Bu f\u0259sild\u0259 alimin dilimizin morfoloji qurulu\u015fu, morfeml\u0259r, nitq hiss\u0259l\u0259ri, qrammatik \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259r v\u0259 kateqoriyalar haqq\u0131ndak\u0131 fikirl\u0259rinin \u015f\u0259rhin\u0259 geni\u015f yer verilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>B\u0259kir \u00c7obanzad\u0259nin elmi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259d\u0259bi dil m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin t\u0259hlili d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc f\u0259slin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. Bu f\u0259slin ayr\u0131-ayr\u0131 yar\u0131mf\u0259sill\u0259rind\u0259 alimin \u0259d\u0259bi dil m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. P.Eyvazov bu f\u0259sild\u0259 dilimizin m\u0259n\u015f\u0259yi, ortaq t\u00fcrk dili, I T\u00fcrkoloji qurultayda dil m\u0259s\u0259l\u0259rinin i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131na m\u00fch\u00fcm yer vermi\u015fdir. B.\u00c7obanzad\u0259nin \u0259d\u0259bi dilin d\u00f6vrl\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri d\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb edir.<\/p>\n<p>Monoqrafiyan\u0131n strukturu m\u00fc\u0259llifin qar\u015f\u0131ya qoydu\u011fu m\u0259qs\u0259d v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259rin ard\u0131c\u0131l \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir. Do\u011frudur, bu monoqrafiya konkret olaraq bir alimin elmi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 edir. Ancaq onun dil\u00e7iliyin ayr\u0131-ayr\u0131 sah\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif \u0259s\u0259rl\u0259rini n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259k, oradak\u0131 h\u0259r bir fikri inc\u0259liyin\u0259d\u0259k t\u0259hlil etm\u0259k, onlara obyektiv m\u00fcnasib\u0259t bildirm\u0259k v\u0259 ba\u015fqa t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, b\u00f6y\u00fck c\u0259sar\u0259t, d\u0259rin bilik v\u0259 m\u0259suliyy\u0259t t\u0259l\u0259b ed\u0259n a\u011f\u0131r bir i\u015fdir.<\/p>\n<p>\u018fminlikl\u0259 dem\u0259k olar ki, g\u0259nc v\u0259 istedadl\u0131 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 P\u0259rvin Eyvazov bu \u00e7\u0259tin, h\u0259m d\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli i\u015fin \u00f6hd\u0259sind\u0259n b\u00f6y\u00fck professionall\u0131qla v\u0259 bacar\u0131qla g\u0259lmi\u015fdir. M\u00fc\u0259llif t\u0259kc\u0259 B.\u00c7obanzad\u0259nin dil\u00e7ilik g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini sisteml\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259mi\u015f, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan dil\u00e7ilik elmind\u0259ki b\u00f6y\u00fck bir bo\u015flu\u011fu dolduraraq unudulmaqda olan bir \u00e7ox n\u0259z\u0259ri m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri yenid\u0259n d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 daxil etmi\u015fdir. P.Eyvazovun z\u0259rg\u0259r d\u0259qiqliyi il\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 bu t\u0259dqiqat onun h\u0259m d\u0259 ciddi bir m\u0259nb\u0259\u015f\u00fcnas v\u0259 dil\u00e7i-tarix\u00e7i kimi yeti\u015fdiyini n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 s\u00fcbut edir. Onun \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 qeyd etdiyi kimi, \u201c\u00e7\u0259tin i\u015fi \u00e7\u0259tinlikl\u0259 asan etmi\u015fdir\u201d.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 olaraq qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r ki, P\u0259rvin Eyvazovun \u201cB\u0259kir \u00c7obanzad\u0259: dil tarixi konsepsiyas\u0131\u201d adl\u0131 monoqrafiyas\u0131 h\u0259m n\u0259z\u0259ri, h\u0259m d\u0259 praktik bax\u0131mdan dil\u00e7iliyimiz \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259v\u0259zsiz bir t\u00f6hf\u0259dir. \u018fs\u0259r Az\u0259rbaycan dil tarixi \u00fczr\u0259 elmi bilikl\u0259ri z\u0259nginl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259dris prosesi v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k ara\u015fd\u0131rmalar \u00fc\u00e7\u00fcn fundamental bir qaynaq rolunu oynayacaqd\u0131r. \u0130nan\u0131r\u0131q ki, m\u0259tbuat vasit\u0259sil\u0259 geni\u015f oxucu k\u00fctl\u0259sin\u0259 v\u0259 elmi ictimaiyy\u0259t\u0259 t\u0259qdim olunan bu sanball\u0131 monoqrafiya n\u0259inki dil\u00e7il\u0259rin, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, t\u00fcrkologiya tarixi il\u0259 maraqlanan h\u0259r k\u0259sin masa\u00fcst\u00fc kitab\u0131na \u00e7evril\u0259c\u0259k v\u0259 m\u00fc\u0259llifin\u0259 yeni-yeni elmi u\u011furlar qazand\u0131racaqd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>REYHAN H\u018fB\u0130BL\u0130 <\/strong><\/p>\n<p><strong>BDU-nun Az\u0259rbaycan dil\u00e7iliyi kafedras\u0131n\u0131n professoru, <\/strong><strong>filologiya elml\u0259ri doktoru <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u00f6rk\u0259mli t\u00fcrkoloq B\u0259kir \u00c7obanzad\u0259nin elmi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n dil v\u0259 \u0259d\u0259biyyat m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri m\u00fch\u00fcm yer tutur. Alimin d\u0259y\u0259rli elmi fikirl\u0259ri t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda milli dil probleml\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu g\u00fcn d\u0259 \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlay\u0131r. O \u00f6z elmi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Az\u0259rbaycan dili il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dqiqatlara x\u00fcsusi yer ay\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, g\u00f6rk\u0259mli alimin elmi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yer [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3513,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19,25,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3512"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=3512"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3512\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3514,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3512\/revisions\/3514"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/3513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=3512"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=3512"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=3512"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}