{"id":353,"date":"2020-08-29T11:57:58","date_gmt":"2020-08-29T07:57:58","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=353"},"modified":"2020-08-29T11:57:58","modified_gmt":"2020-08-29T07:57:58","slug":"%c9%99d%c9%99bi-dilin-qorunmasinda-%c9%99cn%c9%99bi-dil-vahidl%c9%99rind%c9%99n-duzgun-istifad%c9%99nin-vacibliyi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/%c9%99d%c9%99bi-dilin-qorunmasinda-%c9%99cn%c9%99bi-dil-vahidl%c9%99rind%c9%99n-duzgun-istifad%c9%99nin-vacibliyi\/","title":{"rendered":"\u018fD\u018fB\u0130 D\u0130L\u0130N QORUNMASINDA \u018fCN\u018fB\u0130 D\u0130L VAH\u0130DL\u018fR\u0130ND\u018fN D\u00dcZG\u00dcN \u0130ST\u0130FAD\u018fN\u0130N VAC\u0130BL\u0130Y\u0130"},"content":{"rendered":"<p><strong>Baba\u015fova Ruqiyy\u0259 M\u0259mm\u0259d q\u0131z\u0131.1971-ci ild\u0259 anadan olmu\u015fdur. 1992-1997-ci ill\u0259rd\u0259 ADPU-nun \u0130btidai t\u0259hsilin pedaqogikas\u0131 v\u0259 metodikas\u0131 ixtisas\u0131n\u0131 bitirmi\u015fdir. Haz\u0131rda ADPU-nun \u015eamax\u0131 filial\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131r<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u018fD\u018fB\u0130 D\u0130L\u0130N QORUNMASINDA \u018fCN\u018fB\u0130 D\u0130L VAH\u0130DL\u018fR\u0130ND\u018fN D\u00dcZG\u00dcN \u0130ST\u0130FAD\u018fN\u0130N VAC\u0130BL\u0130Y\u0130<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcasir Az\u0259rbaycan dili sabit v\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l qrammatik qurulu\u015fa, z\u0259ngin l\u00fc\u011f\u0259t t\u0259rkibin\u0259 v\u0259 ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259rin\u0259, \u00a0z\u0259rif v\u0259 ah\u0259ngdar s\u0259sl\u0259nm\u0259 sistemin\u0259 malikdir. Az\u0259rbaycan dili xalq\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259tini, tarixini, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirir. D\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox- \u0130ran,Rusiya,G\u00fcrc\u00fcstan,Orta Asiya,Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri,Amerika v\u0259ba\u015fqa yerl\u0259rind\u0259 40 milyondan \u00e7ox insan bu dild\u0259n \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si kimi istifad\u0259 edir. Bu dilin z\u0259nginliyi imkan yarad\u0131r\u00a0 ki, elmi, siyasi, f\u0259ls\u0259fi, b\u0259dii, publisistik t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn ifad\u0259 olunmas\u0131 t\u0259min olunsun. Bu dil duy\u011fular\u0131, hisl\u0259ri rahatl\u0131qla dil\u0259 g\u0259tirm\u0259k, d\u00fczg\u00fcn ifad\u0259 etm\u0259k q\u00fcdr\u0259tin\u0259, z\u0259nginliyin\u0259 malikdir.<\/p>\n<p>Dil xalq\u0131n milli s\u0259rv\u0259tidir.\u0130nsanlar onun vasit\u0259sil\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t qurur,ist\u0259k v\u0259 arzular\u0131n\u0131, \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 dig\u0259r \u015f\u00fcurlu f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri ifad\u0259edirl\u0259r. Dil xalq\u0131,xalq is\u0259 dili ya\u015fad\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6z qrammatik qurulu\u015funa g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan dilit\u00fcrk dil\u0259rinin o\u011fuz qrupuna daxildir. Lakin, Az\u0259rbaycan dili,\u00a0 t\u00fcrk dili, tatar dili v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259tl\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycan dili kimi adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Dilimiz ba\u015fqa adlar alt\u0131nda g\u00f6st\u0259rildiyi kimi istifad\u0259 etdiyimiz \u0259lifba da bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qillik qazand\u0131qdan sonra Az\u0259rbaycan dilinin qorunub saxlan\u0131lmas\u0131, onun z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 t\u0259mizl\u0259nm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.1995-ci il noyabr\u0131n12- d\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259timizin konstitutsiyas\u0131nda Az\u0259rbaycan dili r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dili elan olundu. Az\u0259rbaycan dilinin milli-m\u0259n\u0259vi v\u0259 siyasi\u2013h\u00fcquqi haqq\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f vacib add\u0131mlardan biri d\u0259 Umummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin 18 iyun 2001 \u2013ciild\u0259 imzalad\u011f\u0131\u201dD\u00f6vl\u0259tdilinint\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d f\u0259rman\u0131 oldu. H\u0259min tarixd\u0259n d\u0259 etibar\u0259n tam \u015f\u0259kild\u0259 yeni \u0259lifbaya-lat\u0131n\u00a0 qrafikal\u0131 \u0259lifbaya ke\u00e7irildi. Bu ke\u00e7idl\u0259 ba\u011fl\u0131 ist\u0259r b\u0259dii,ist\u0259r elmi \u0259d\u0259biyyatlar min tirajlarla n\u0259\u015fr olundu v\u0259 bu proses m\u00fctamadi davam etdirilm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan bir d\u00f6vl\u0259t\u00a0 kimi iqtisadi c\u0259h\u0259td\u0259n inki\u015faf ed\u0259r\u0259kd\u00fcnyada tan\u0131nd\u0131 v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin t\u0259bi\u0259ti, insanlar\u0131,dili \u0259cn\u0259bil\u0259rd\u0259 maraq yaradaraq \u00f6yr\u0259nilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259mizd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n xarici i\u015f adamlar\u0131n\u0131n \u00e7oxu Az\u0259rbaycan dilind\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l dan\u0131\u015fa bilirl\u0259r.Lakin b\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq bu v\u0259 ya dig\u0259r s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n dilimizin t\u0259mizliyi korlan\u0131r, \u0259d\u0259bi dil normalar\u0131na uy\u011fun g\u0259lm\u0259y\u0259n dil \u00fcns\u00fcrl\u0259ri nitqimizd\u0259 i\u015fl\u0259nir.<\/p>\n<p>Dilimizi korlanmas\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 hallar\u0131nda ba\u015f verir:<\/p>\n<p>1)M\u0259h\u0259lli dialektl\u0259r, yerli \u015fiv\u0259l\u0259r<\/p>\n<p>2) \u018fcn\u0259bi s\u00f6zl\u0259r<\/p>\n<p>3)T\u00fcfeyli s\u00f6zl\u0259r v\u0259 s. vasit\u0259sil\u0259 dilimiz korlan\u0131r, kobudla\u015f\u0131r, onun m\u0259nas\u0131na x\u0259l\u0259l g\u0259lir.Dilin bu c\u00fcr hallarla korlanmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq h\u0259r birimizin borcudur.<\/p>\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, \u00f6z ana dilin\u0259 bigan\u0259 yana\u015faraq v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc savadl\u0131, m\u0259d\u0259ni g\u00f6st\u0259rm\u0259k ist\u0259y\u0259r\u0259k dilimizi korlayan insanlara tez-tez rast g\u0259lirik. Ruslar\u0131n t\u0259sirind\u0259n \u00e7\u0131xmayan bir \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259l\u0259d\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 rus dilind\u0259n \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si kimi istifad\u0259 olunur. H\u0259l\u0259 d\u0259\u201dxolodenik\u201d,\u201dmarojna\u201d,\u201dstol\u201d,\u201dmama\u201d\u201cpapa\u201d,\u201c\u015fvabra\u201d,\u201dru\u00e7ka\u201d, \u201dve\u015filka\u201d v\u0259 onlarca bu kimi s\u00f6zl\u0259r i\u015fl\u0259dilm\u0259kd\u0259dir.\u018fn pisi odur ki, bus\u00f6zl\u0259rinaz\u0259rbaycan dilind\u0259 qar\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 var. \u018fcn\u0259bi dill\u0259rd\u0259n o s\u00f6zl\u0259r g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr ki,onun \u00f6z dilimizd\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoxdur.V\u0259 h\u0259min s\u00f6zl\u0259r geni\u015f xalq k\u00fctl\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda\u00a0\u00a0 o zaman s\u0259sl\u0259nir ki, s\u00f6z\u00fcn m\u0259nas\u0131n\u0131 k\u00fctl\u0259nin \u00e7ox hiss\u0259si ba\u015fa d\u00fc\u015fs\u00fcn.<\/p>\n<p>B\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259sas\u0259n Bak\u0131 v\u0259 \u0259traf rayonlarda m\u00fcr\u0259bb\u0259 s\u00f6z\u00fc\u00a0 \u0259v\u0259zin\u0259 \u201cvarenye\u201d, gil\u0259nar s\u00f6z\u00fc \u0259v\u0259zin\u0259, \u201dvi\u015fn\u0259\u201d v\u0259 s.i\u015fl\u0259dirl\u0259r.<\/p>\n<p>Son zamanlarda is\u0259 ingilis dilin\u0259 \u00e7ox \u00fcst\u00fcl\u00fck verilir.M\u0259s\u0259l\u0259n oldu s\u00f6z\u00fc \u0259v\u0259zin\u0259 \u201cokey\u201d v\u0259 ya q\u0131sa \u015f\u0259kild\u0259 \u201cok\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259n istifad\u0259 olunur.<\/p>\n<p>D\u00fczd\u00fcr b\u00fct\u00fcn dill\u0259rd\u0259 al\u0131nma s\u00f6zl\u0259r vard\u0131rki,zamanla bu dilin l\u00fc\u011f\u0259t bazas\u0131nda m\u00f6hk\u0259ml\u0259n\u0259r\u0259k v\u0259z\u0259nda\u015fl\u0131q h\u00fcququ qazanm\u0131\u015fd\u0131r.Bu t\u0259bii prosesdir v\u0259 xalqlar aras\u0131ndak\u0131 \u0259srl\u0259rl\u0259 qon\u015fuluq, iqtisadi, siyasi, m\u0259d\u0259ni v\u0259 elmi \u0259laq\u0259l\u0259r bunu t\u0259min edir. Lakin dil\u0259 zorla yenilik g\u0259tirm\u0259k olmaz.<\/p>\n<p>Dilin qorunub saxlan\u0131lmas\u0131nda elm v\u0259 t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssi\u0259l\u0259ri,k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259ri \u0259sas rolu\u00a0 oynay\u0131r. Bir m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 d\u0259 diqq\u0259t\u0259tinizi c\u0259lb etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259mizd\u0259 f\u0259alliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n kafe,restoran, ma\u011fazalar v\u0259 ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rin\u0259 n\u0259d\u0259ns\u0259 bizim dilimiz\u0259 yad olan adlar verilir.M\u0259s\u0259l\u0259n, \u201dYeni siti\u201d,\u201d28 mol\u201d,\u201dVelotrek\u201d, \u201cVeqas\u201dv\u0259 s.<\/p>\n<p>Dilimizin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131nda dil\u00e7i aliml\u0259rin,\u0259dibl\u0259rin,jurnalistl\u0259rin, m\u00fc\u0259lliml\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259suliyy\u0259t d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 onlar\u0131n borcudur ki, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin safl\u0131\u011f\u0131na, i\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 diqq\u0259t yetirsinl\u0259r, onun yad \u00fcns\u00fcrl\u0259rd\u0259n qorusunlar. \u018fsrl\u0259rl\u0259 ya\u015fayaraq, ulu babalar\u0131m\u0131zdan biz\u0259 miras qalan dilimizi qoruyub saxlayaq, ya\u015fadaq v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r \u00e7atd\u0131raq.<\/p>\n<p>G\u00f6rk\u0259mli \u00a0\u015fairimiz \u00a0X\u0259lil \u00a0Rza \u00a0Ulut\u00fcrk\u00fcn \u015feirindn bir par\u00e7an\u0131 yada salaq:<\/p>\n<p>\u0130ll\u0259r \u00f6td\u00fc, ya\u015fa doldum,<\/p>\n<p>Anlad\u0131m ki, ana dilim,<\/p>\n<p>\u00dcr\u0259yimd\u0259n \u00e7\u0131xmaz m\u0259nim,<\/p>\n<p>Do\u011fransamda dilim-dilim.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u018fD\u018fB\u0130YYAT<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li>\u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u201d qanun<\/li>\n<li>Abdullayev, Z.M\u0259mm\u0259dov .M\u00fc\u0259llimin nitq m\u0259d\u0259niyy\u0259ti. Bak\u0131, 2002<\/li>\n<li>Abdullazad\u0259, F.Xal\u0131qov.Az\u0259rbaycan dili. Bak\u0131 ,2006<\/li>\n<li>C\u0259f\u0259rova.\u0130btidai sinifl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin t\u0259drisi metodikas\u0131. Bak\u0131, 2016<\/li>\n<li>\u0130smay\u0131lova. Az\u0259rbaycan dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si. Bak\u0131,2008<\/li>\n<li>\u0130smay\u0131lova. Az\u0259rbaycan dili v\u0259 nitq m\u0259d\u0259niyy\u0259ti. Bak\u0131, 2016<\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Baba\u015fova Ruqiyy\u0259 M\u0259mm\u0259d q\u0131z\u0131.1971-ci ild\u0259 anadan olmu\u015fdur. 1992-1997-ci ill\u0259rd\u0259 ADPU-nun \u0130btidai t\u0259hsilin pedaqogikas\u0131 v\u0259 metodikas\u0131 ixtisas\u0131n\u0131 bitirmi\u015fdir. Haz\u0131rda ADPU-nun \u015eamax\u0131 filial\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131r \u00a0 \u018fD\u018fB\u0130 D\u0130L\u0130N QORUNMASINDA \u018fCN\u018fB\u0130 D\u0130L VAH\u0130DL\u018fR\u0130ND\u018fN D\u00dcZG\u00dcN \u0130ST\u0130FAD\u018fN\u0130N VAC\u0130BL\u0130Y\u0130 M\u00fcasir Az\u0259rbaycan dili sabit v\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l qrammatik qurulu\u015fa, z\u0259ngin l\u00fc\u011f\u0259t t\u0259rkibin\u0259 v\u0259 ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259rin\u0259, \u00a0z\u0259rif v\u0259 ah\u0259ngdar s\u0259sl\u0259nm\u0259 sistemin\u0259 malikdir. Az\u0259rbaycan dili xalq\u0131m\u0131z\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":354,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/353"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=353"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/353\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":355,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/353\/revisions\/355"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/354"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}