{"id":359,"date":"2020-08-29T12:10:41","date_gmt":"2020-08-29T08:10:41","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=359"},"modified":"2020-08-29T12:10:41","modified_gmt":"2020-08-29T08:10:41","slug":"az%c9%99rbaycanciliq-v%c9%99-az%c9%99rbaycan-dili","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/az%c9%99rbaycanciliq-v%c9%99-az%c9%99rbaycan-dili\/","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 Az\u0259rbaycan dili"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyas\u0131n\u0131n \u0259sas atributlar\u0131ndan biri Az\u0259rbaycan dilidir. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 deyirdi: &#8220;H\u0259r bir mill\u0259tin dili onun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u0259zizdir. Bizim \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan dili, ana dilimiz h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u0259zizdir. \u00c7\u00fcnki \u00e7ox ill\u0259r ana dilimiz, Az\u0259rabycan dili h\u0259yat\u0131m\u0131zda geni\u015f yer ala bilm\u0259mi\u015fdir. Amma buna baxmayaraq, h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131 dilin qorunub saxlan\u0131lmas\u0131nda az da olsa, \u00e7ox da olsa, xidm\u0259tl\u0259rini g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. X\u00fcsus\u0259n, bizim yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z, \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnaslar\u0131m\u0131z, \u015fairl\u0259rimiz o a\u011f\u0131r d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan dilinin ya\u015famas\u0131nda b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r. M\u0259n bu g\u00fcn b\u00f6y\u00fck iftixar hissi il\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, Az\u0259rbaycan dili XX \u0259srd\u0259 b\u00f6y\u00fck inki\u015faf yolu ke\u00e7mi\u015fdir. \u0130ndi bax\u0131n bizim dilimiz n\u0259 q\u0259d\u0259r z\u0259ngindir, n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259lah\u0259tlidir, n\u0259 q\u0259d\u0259r \u015firindir v\u0259 b\u00fct\u00fcn fikirl\u0259ri ifad\u0259 etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00f6z ehtiyatlar\u0131na malikdir.<\/p>\n<p>Biz Az\u0259rbaycanda Az\u0259rbaycan dilinin hakim olmas\u0131n\u0131, Az\u0259rbaycan dilinin getdikc\u0259 inki\u015faf etm\u0259sini t\u0259min ed\u0259c\u0259yik&#8221;.<\/p>\n<p>Dili milli ruhun, milli ideologiyan\u0131n g\u00fczg\u00fcs\u00fc hesab edirl\u0259r. Dil n\u0259inki xalq\u0131n ideologiyas\u0131n\u0131n, h\u0259tta xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn formala\u015fmas\u0131nda \u0259sas rol oynay\u0131r. Alman t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 V.Humbolt da xalq\u0131n m\u0259n\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rinin onun da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn dild\u0259 ifad\u0259 tapd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Xalq\u0131n m\u0259n\u0259vi \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011fu v\u0259 dilin qurulu\u015funun \u00e7ox d\u0259rin k\u00f6kl\u0259rl\u0259 bir-birin\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu, dilin xalq\u0131n ruhunun xarici t\u0259zah\u00fcr\u00fc, ruhu, ruhunun is\u0259 onun dili oldu\u011funu iddia ed\u0259n Humbolt insan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n ger\u00e7\u0259kliyin v\u0259 \u0259traf m\u00fchitin dill\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259ndiyini, dilin dan\u0131\u015f\u0131qlar \u00fcz\u0259rind\u0259 tam hakim oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Humbolt insana, onun t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u0259, dilin\u0259 v\u0259 obyektiv ger\u00e7\u0259kliy\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259r\u0259k, milli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri bir q\u0259d\u0259r \u015fi\u015firdirdi. Humbolt dil\u0259 ideal varl\u0131q kimi baxm\u0131\u015fd\u0131r: &#8220;Dil daxili varl\u0131\u011f\u0131n orqan\u0131d\u0131r, h\u0259tta bu varl\u0131\u011f\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr.&#8221;<\/p>\n<p>Dil n\u0259inki xalq\u0131n ideologiyas\u0131n\u0131n, h\u0259tta xalq\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn formala\u015fmas\u0131nda \u0259sas rol oynay\u0131r. Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q milli ideologiyan\u0131n formala\u015fmas\u0131nda XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0259d\u0259bi dil u\u011frunda ged\u0259n m\u00fcbariz\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dili u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparanlar &#8220;az\u0259rbaycan\u00e7\u0131lar&#8221;, dili geni\u015f t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 anlam\u0131nda ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259nl\u0259r is\u0259 &#8220;osmanl\u0131p\u0259r\u0259stl\u0259r&#8221; adlan\u0131rd\u0131. Bu m\u00fcbariz\u0259 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q, milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkin v\u0259 milli \u015f\u00fcurunun formala\u015fmas\u0131nda h\u0259lledici rol oynad\u0131. Bu mollan\u0259sr\u0259ddin\u00e7il\u0259r v\u0259 fy\u00fczat\u00e7\u0131lar aras\u0131nda ged\u0259n m\u00fcbariz\u0259 idi. Fyuzat\u00e7\u0131lar az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilini m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259nl\u0259ri k\u0259skin t\u0259nqid ed\u0259r\u0259k g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r ki, Qafqaz t\u00fcrkl\u0259ri (az\u0259rbaycanl\u0131lar) b\u00fct\u00fcn dig\u0259r t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n eyni dil formas\u0131n\u0131, m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r edilmi\u015f Osmanl\u0131 variant\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259lidirl\u0259r.<\/p>\n<p>Onlar Az\u0259rbaycan dilinin m\u00fcc\u0259rr\u0259d anlay\u0131\u015flar ifad\u0259 ed\u0259 bilm\u0259diyini, d\u0259rin m\u00fchakim\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259hrum oldu\u011funu, Qafqaz t\u00fcrkl\u0259rinin (az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n) zehni inki\u015fafdan geri qald\u0131qlar\u0131n\u0131 ifad\u0259 edirdil\u0259r: &#8220;Ana dili dediyimiz bu lisan\u0131n \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri t\u0259r\u0259qqi ed\u0259n \u0259rsami-siyas\u0259t, f\u0259ls\u0259f\u0259 v\u0259 f\u00fcnun il\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti olmam\u0131\u015f, bina\u0259n\u0259leyh o yoldak\u0131 t\u0259kam\u00fcl v\u0259 t\u0259r\u0259qqid\u0259n m\u0259rhum qalm\u0131\u015fd\u0131r.&#8221;<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dili uzun \u0259srl\u0259r boyu cilalana-cilalana formala\u015fm\u0131\u015f, inki\u015faf etmi\u015f v\u0259 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q xalq\u0131n milli \u015f\u00fcuruna, ideologiyas\u0131na, zehni inki\u015faf\u0131na t\u0259sir etmi\u015f, ictimai h\u0259yat\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri ifad\u0259 etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dili orta \u0259srl\u0259rd\u0259 formala\u015fsa da, XIX-XX \u0259srl\u0259rd\u0259 milli dil\u0259 v\u0259 milli d\u00f6vl\u0259t dilin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. &#8220;Az\u0259rbaycanda d\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqinin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda&#8221; F\u0259rmanda Az\u0259rbaycan dilinin q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n b\u00f6y\u00fck inki\u015faf yolu ke\u00e7diyi \u015fifahi, yaz\u0131l\u0131 dill\u0259 yana\u015f\u0131 b\u0259dii, elmi, f\u0259ls\u0259fi \u00fcslubun inki\u015faf\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n, milli \u015f\u00fcur v\u0259 ideologiyan\u0131n formala\u015fmas\u0131na t\u0259sir mexanizmi a\u00e7\u0131l\u0131b g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir: &#8220;Zaman ke\u00e7dikc\u0259 d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bin\u0259 uy\u011fun olaraq Az\u0259rbaycan dilinin istifad\u0259 dair\u0259si geni\u015fl\u0259nmi\u015f, onun t\u0259tbiqinin v\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131n elmi \u0259saslar \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131lmas\u0131 ehtiyac\u0131 meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r&#8230; M\u0259hz bu d\u00f6vrd\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin normalar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 n\u0259z\u0259ri-dil\u00e7ilik ideyalar\u0131 t\u0259zah\u00fcr edir.<\/p>\n<p>XX y\u00fczillik is\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin \u0259n s\u00fcr\u0259tli t\u0259r\u0259qqisi v\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259si d\u00f6vr\u00fcd\u00fcr. \u018fd\u0259bi dil m\u0259s\u0259l\u0259si h\u0259l\u0259 \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ictimai-siyasi m\u00fcbariz\u0259nin t\u0259rkib hiss\u0259si olmu\u015fdur.&#8221; Bu d\u00f6vrd\u0259 milli dil\u0259, sonralar is\u0259 milli d\u00f6vl\u0259t dilin\u0259 \u00e7evril\u0259n Az\u0259rbaycan dili da da z\u0259nginl\u0259\u015fmi\u015f ideoloji m\u00fcbariz\u0259nin m\u0259rk\u0259zind\u0259 durmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131 Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 sivilizasiyas\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259lini t\u0259\u015fkil ed\u0259n g\u00fccl\u00fc m\u0259n\u0259vi q\u00fcvv\u0259dir. \u015e\u0259rq, d\u00fcnya, Avropa m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rinin sintezini \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n \u00e7oxmill\u0259tli, \u00e7oxdinli, \u00e7oxdilli Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n m\u00fch\u00fcm ideologiya olan az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q tarixi z\u0259rur\u0259td\u0259n yaranm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q milli-etnik, \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259riliyin v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin m\u00fcxt\u0259lifliyinin v\u0259hd\u0259ti olub xalq\u0131n milli-tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259ni yadda\u015f\u0131nda v\u0259 genind\u0259 qorunub saxlanm\u0131\u015f, islam\u00e7\u0131l\u0131q, t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck, m\u00fcasirlik, Avropa, Asiya, Q\u0259rb v\u0259 \u015e\u0259rq d\u0259y\u0259rl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdirmi\u015fdir. M\u0259lumdur az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q milli Az\u0259rbaycan ieologiyas\u0131n\u0131n apar\u0131c\u0131 t\u0259rkib hiss\u0259si olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q b\u00fct\u00fcn az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n milli-m\u0259d\u0259ni v\u0259hd\u0259ti kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Y.Qarayev az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n m\u0259hz bu c\u0259h\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycanda q\u00fcdr\u0259tli m\u0259n\u0259vi q\u00fcvv\u0259 oldu\u011funu xat\u0131rlay\u0131r: &#8220;Taley\u00fckl\u00fc, ulusal bir s\u0259rv\u0259t kimi milli v\u0259hd\u0259t ideyas\u0131 \u0259razid\u0259n d\u0259 \u0259vv\u0259l \u0259haliy\u0259 aid bir ideyad\u0131r&#8221;. O, mill\u0259ti m\u0259hv etm\u0259y\u0259 haz\u0131r bir c\u0259miyy\u0259tin (etnos, tayfa, qrup, tir\u0259, q\u00f6vm) gec-tez torpa\u011f\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259sin\u0259, \u0259razinin itm\u0259sin\u0259 d\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259c\u0259yini g\u00f6st\u0259rir: &#8220;\u018frazi v\u0259hd\u0259tini bir problem kimi \u00fcmummilli v\u0259hd\u0259t ideyas\u0131ndan ay\u0131rmaq qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; s\u00f6z\u00fc b\u00fct\u00fcn q\u00f6vml\u0259rin v\u0259hd\u0259t v\u0259 birliyi dem\u0259kdir. Bunu g\u00f6z b\u0259b\u0259yi kimi qorumaq, q\u0259drini-qiym\u0259tini bilm\u0259k laz\u0131md\u0131r. T\u0259kc\u0259 q\u00f6vm\u00fc yox, sinfi vahidl\u0259ri v\u0259 q\u00fctbl\u0259ri d\u0259 (t\u0259b\u0259q\u0259, qrup, qat, silk, firq\u0259&#8230;) m\u0259n eyni, b\u00fct\u00f6v milli v\u0259hd\u0259tin t\u0259rkib hiss\u0259l\u0259ri hesab edir\u0259m&#8221;.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q \u00fcmummilli ideologiya, milli v\u0259hd\u0259t v\u0259 milli-m\u0259d\u0259ni v\u0259hd\u0259t m\u0259fkur\u0259si kimi c\u0259miyy\u0259td\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259redici, birl\u0259\u015fdirici, ruhland\u0131r\u0131c\u0131 rol oynay\u0131r. Milli m\u0259d\u0259niyy\u0259t az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q milli ideologiyas\u0131n\u0131n ideya m\u0259nb\u0259yi oldu\u011fu kimi, h\u0259m d\u0259 ideologiyan\u0131n d\u00f6vl\u0259t v\u0259 xalq \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri m\u0259n\u0259vi, siyasi f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 t\u0259kan ver\u0259n dil, mentalitet, milli xarakter v\u0259 milli psixologiyan\u0131n ifad\u0259si kimi d\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n<p>Milli m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 milli ideologiya qlobal m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 qovu\u015faraq \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri m\u0259n\u0259vi-m\u0259d\u0259ni d\u0259y\u0259rl\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015fir, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si qlobal v\u0259 yerli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzl\u0259rinin birliyini yarad\u0131r, \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259n xaricd\u0259ki b\u00fct\u00fcn az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n m\u0259n\u0259vi imperativin\u0259 \u00e7evrilir.<\/p>\n<p>D\u00fcnyan\u0131n \u0259n nadir m\u0259d\u0259ni sivilizasiyalar\u0131ndan v\u0259 milli-etnik t\u0259rkibil\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus bir demokratik, h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259t olan Az\u0259rbaycanda m\u00fcxt\u0259lifliyin v\u0259hd\u0259ti hakimdir. Az\u0259rbaycanda realla\u015fan m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 milli ideologiya &#8220;Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ortaq d\u0259y\u0259rl\u0259r v\u0259 davran\u0131\u015f m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri adl\u0131 m\u0259kan\u0131n formala\u015fmas\u0131na, etnik \u015f\u00fcurda h\u0259r bir qat\u0131n statusunu sezm\u0259y\u0259 imkan verir, \u00f6z\u00fcn\u00fcn real, tarixi-m\u0259d\u0259ni varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n subyekti olmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259r v\u0259 dinl\u0259raras\u0131 durum, etnik-milli-b\u0259\u015f\u0259ri m\u00fcst\u0259vil\u0259rin ah\u0259ngdar m\u00f6vcudlu\u011fu bax\u0131m\u0131ndan d\u00fcnyaya \u00f6rn\u0259k ola bil\u0259r&#8221;(16. 257).<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131n\u0131 v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ortaq m\u0259n\u0259vi-m\u0259d\u0259ni d\u0259y\u0259rl\u0259rini &#8220;\u0259n ba\u015fl\u0131ca s\u0259rv\u0259t&#8221; hesab edirdi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda b\u00fct\u00fcn etnik birlikl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri bir az\u0259rbaycanl\u0131, Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 kimi tolerantl\u0131q, humanizm, xeyirxahl\u0131q \u015f\u0259raitind\u0259 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideologiyas\u0131n\u0131 v\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 formala\u015fan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259n\u0259vi-m\u0259d\u0259ni s\u0259rv\u0259ti say\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin birl\u0259\u015fdirdiyi b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n v\u0259 d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Q\u00fcdr\u0259tli \u015f\u0259xsiyy\u0259t Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan dilinin, tarixinin \u0259d\u0259biyyat v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin yeni az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259fkur\u0259si il\u0259 d\u0259rkinin metodologiya v\u0259 strategiyas\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131rd\u0131. Bu bax\u0131mdan &#8220;D\u00f6vl\u0259t dilinin t\u0259tbiqi i\u015finin t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si haqq\u0131nda&#8221; Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 18 iyun 2001-ci il tarixli F\u0259rman\u0131 v\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fcn\u00fcn t\u0259sis edilm\u0259si haqq\u0131nda&#8221; Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 9 avqust 2001-ci il tarixli F\u0259rman\u0131 b\u00f6y\u00fck tarixi-siyasi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik s\u0259n\u0259dl\u0259r idi. Bu tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r art\u0131q yeni \u0259srin v\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc minilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ana dili u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259nin d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 milli m\u00fcst\u0259qillik u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259nin &#8211; az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si kimi \u0259ks etdir\u0259n d\u00f6vl\u0259t proqramalar\u0131 &#8211; b\u00f6y\u00fck strategiyan\u0131n t\u0259m\u0259l faktlar\u0131 idi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dili bu g\u00fcn d\u0259rin fikirl\u0259ri \u0259n inc\u0259 \u00e7alarlar\u0131nad\u0259k olduqca ayd\u0131n bir \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 etm\u0259k q\u00fcdr\u0259tin\u0259 malik dill\u0259rd\u0259ndir.<\/p>\n<p>Akademik R.Mehdiyev &#8220;Heyd\u0259r \u018fliyevin siyasi portretinin cizgil\u0259ri&#8221; m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131r: &#8220;Ham\u0131ya m\u0259lumdur ki, xalq\u0131n \u00fcmummilli m\u0259n\u0259vi birliyinin Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lmas\u0131 konsepsiyas\u0131nda Az\u0259rbaycan dili \u00e7ox m\u00fch\u00fcm yer tutur. Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z\u00fc bu dilin parlaq bilicil\u0259rind\u0259n olmu\u015fdur. Onun nitql\u0259ri, \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131, m\u00fcsahib\u0259l\u0259ri yeni siyasi \u00fcslubu formala\u015fd\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 Az\u0259rbaycan dilini o q\u0259d\u0259r \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fdirmi\u015fdir ki, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n h\u0259l\u0259 ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 n\u0259sli natiqlik s\u0259n\u0259tinin bu n\u00fcmun\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259c\u0259kdir.&#8221;<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259r Az\u0259rbaycan dilin\u0259 m\u0259hz az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n m\u0259n\u0259vi \u0259sas\u0131 kimi y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t verirdi; &#8220;M\u0259n h\u0259r bir dil\u0259 \u00f6z h\u00f6rm\u0259t v\u0259 ehtiram\u0131m\u0131 bildirir\u0259m. Amma hesab edir\u0259m ki \u00f6z dilimizl\u0259- Az\u0259rbaycan dili il\u0259 h\u0259r birimiz f\u0259xr ed\u0259 bil\u0259rik. \u00c7\u00fcnki bu, z\u0259ngin dildir, art\u0131q d\u00fcnyada tan\u0131nm\u0131\u015f dildir. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131 da tan\u0131n\u0131b, respublikam\u0131z\u0131n ad\u0131 da tan\u0131n\u0131b, dilimizin ad\u0131 da tan\u0131n\u0131b. Bu, reall\u0131qd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi Az\u0259rbaycan dilini \u0259b\u0259di edibdir v\u0259 bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan dilimiz ya\u015fay\u0131r v\u0259 ya\u015fayacaqd\u0131r. Qoy Az\u0259rbaycan dili m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycanda, el\u0259c\u0259 d\u0259, d\u00fcnyada ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n dili olsun.&#8221;<\/p>\n<p>Ulu \u00d6nd\u0259rin ideyalar\u0131n\u0131n \u0259zmkar davam\u00e7\u0131s\u0131, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev bu siyas\u0259tin tarixi rolundan b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n demi\u015fdir: &#8220;Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyinin apard\u0131\u011f\u0131 siyas\u0259t yegan\u0259 d\u00fczg\u00fcn siyas\u0259tdir. Bunu h\u0259yat da s\u00fcbut etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan \u00e7ox b\u00f6hranlardan \u015f\u0259r\u0259fl\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. V\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin par\u00e7alanmas\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259sind\u0259n qurtarm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130ndi Az\u0259rbaycanda sabitlikdir, g\u00fccl\u00fc iqtisadiyyat vard\u0131r, demokratikl\u0259\u015fdirm\u0259 yolunda \u00e7ox i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u0259n q\u0259ti \u0259min\u0259m ki, haz\u0131rda yeridil\u0259n x\u0259tt davam etdirilm\u0259lidir&#8230; \u0130ndiki siyas\u0259t bir \u00e7ox onillikl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f siyas\u0259t olmal\u0131d\u0131r. \u018fks halda, Az\u0259rbaycan yen\u0259 d\u0259 hans\u0131sa h\u0259rc-m\u0259rcliy\u0259 m\u0259ruz qala bil\u0259r.&#8221; Bu s\u0259tirl\u0259rd\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyev siyas\u0259tin\u0259, Onun ideologiyas\u0131na q\u00fcvv\u0259tli inam v\u0259 \u0130lham \u018fliyevin qalibiyy\u0259t \u0259zmi ifad\u0259 olunur. Bu g\u00fcn b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck qarant\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevdir.<\/p>\n<p>VAH\u0130D \u00d6M\u018fROV,<\/p>\n<p>f\u0259ls\u0259f\u0259 \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyas\u0131n\u0131n \u0259sas atributlar\u0131ndan biri Az\u0259rbaycan dilidir. Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 deyirdi: &#8220;H\u0259r bir mill\u0259tin dili onun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u0259zizdir. Bizim \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan dili, ana dilimiz h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u0259zizdir. \u00c7\u00fcnki \u00e7ox ill\u0259r ana dilimiz, Az\u0259rabycan dili h\u0259yat\u0131m\u0131zda geni\u015f yer ala bilm\u0259mi\u015fdir. Amma buna baxmayaraq, h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131 dilin qorunub saxlan\u0131lmas\u0131nda az da olsa, \u00e7ox [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":360,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/359"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=359"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/359\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":361,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/359\/revisions\/361"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/360"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=359"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=359"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=359"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}