{"id":3634,"date":"2026-09-02T18:09:25","date_gmt":"2026-09-02T14:09:25","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=3634"},"modified":"2026-09-02T18:09:25","modified_gmt":"2026-09-02T14:09:25","slug":"bir-adin-etimologiyasina-dair-7-tezis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/bir-adin-etimologiyasina-dair-7-tezis\/","title":{"rendered":"B\u0130R ADIN ET\u0130MOLOG\u0130YASINA DA\u0130R 7 TEZ\u0130S"},"content":{"rendered":"<p>Dostum-qarda\u015f\u0131m, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-yazar Elt\u0259n T\u00f6r\u0259\u00e7i bug\u00fcnl\u0259rd\u0259 n\u00f6vb\u0259ti ilginc yaz\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi: D\u0130BRAR\/D\u00dcBRAR \u2013 B\u0130R DA\u011e ADININ YADDA\u015eI (https:\/\/cagri.az\/\/xeber\/dibrar-dubrar-bir-dag-adinin-yaddasi-2733). Do\u011frusu, daha \u00f6nc\u0259l\u0259r bir \u00e7ox toponimimiz, d\u0259yi\u015fim\u0259 u\u011fram\u0131\u015f yer adlar\u0131m\u0131z haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb-da\u015f\u0131nsam da,<br \/>\nn\u0259 D\u00fcbrar, n\u0259 d\u0259, \u00f6rn\u0259yi, D\u00fcb\u0259ndi haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcm, yazd\u0131\u011f\u0131m yad\u0131ma g\u0259lmir. H\u0259tta, indi<br \/>\n\u201cD\u00fcd\u0259ng\u0259 (\u015e\u0259rurda ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si), D\u00fcyl\u00fcn (Ordubadda k\u0259nd), D\u00fcy\u0259rli (\u015e\u0259mkird\u0259 k\u0259nd; T\u0259rt\u0259r \u0259razisind\u0259 d\u0259 eyni adl\u0131 toponim var) adlar\u0131n\u0131n etimologiyas\u0131n\u0131 da eyni m\u00fcst\u0259viy\u0259 da\u015f\u0131maq olarm\u0131?\u201d dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259kd\u0259y\u0259m.<br \/>\nG\u0259lin h\u0259l\u0259lik D\u00fcbrara odaqlanaq.<\/p>\n<p>Dibrar\/D\u00fcbrar toponiminin etimologiyas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259ti sonuca varmaq \u00fc\u00e7\u00fcn tarixi x\u0259rit\u0259l\u0259rin, arxiv b\u0259lg\u0259l\u0259rinin, dialektoloji materiallar\u0131n, mikrohidroniml\u0259rin v\u0259 m\u00fcqayis\u0259li t\u00fcrk dili faktlar\u0131n\u0131n birg\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 ehtiyac vard\u0131r. Bununla bel\u0259, ad\u0131n Az\u0259rbaycan-t\u00fcrk dil m\u00fchiti i\u00e7ind\u0259 izah\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn diqq\u0259t\u0259layiq dil faktlar\u0131 m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>Byurun, g\u00f6r\u00fcn bizim ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fcm\u00fcz yeddi tezis bu g\u00fcman\u0131 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lma\u011fa layiq t\u00fcrkoloji hipotez kimi vur\u011fulama\u011f\u0131 haqq edirmi?<\/p>\n<p>I TEZ\u0130S<\/p>\n<p>Etimoloji ara\u015fd\u0131rman\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015f n\u00f6qt\u0259si \u201cD\u00fcbrar\u201ddan \u00f6nc\u0259 \u201cDibrar\u201d olmal\u0131d\u0131r<\/p>\n<p>Toponimin \u00e7a\u011fda\u015f formas\u0131 D\u00fcbrar olsa da, tarixi qaynaqlarda Dibrar variant\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 etimoloji ara\u015fd\u0131rmada x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m da\u015f\u0131y\u0131r.<br \/>\nToponiml\u0259rin tarixi \u00f6yr\u0259nil\u0259rk\u0259n \u0259sas metodoloji prinsipl\u0259rd\u0259n biri onlar\u0131n m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r q\u0259dim yaz\u0131l\u0131 formalar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259sidir. \u00c7\u00fcnki y\u00fczill\u0259r boyu saitl\u0259rin d\u0259yi\u015fm\u0259si, samitl\u0259rin \u201c\u0259rim\u0259si\u201d, ba\u015fqa \u0259lifbalarla yaz\u0131l\u0131\u015f, kartoqrafik transkripsiya v\u0259 yerli deyili\u015f \u0259d\u0259bi forman\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u00c7a\u011fda\u015f uluslararas\u0131 co\u011frafi bazalarda bel\u0259, da\u011f\u0131n D\u00fcbrar Da\u011f, Dubrar Dag, Gora Dibrar, Gora Dobrar, Gora Dyubrar, \u0414\u0438\u0431\u0440\u0430\u0440 kimi m\u00fcxt\u0259lif variantlar\u0131 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131r. Bax, bu fakt\u0131n \u00f6z\u00fc ad\u0131n fonetik tarixinin ayr\u0131ca ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyini g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\nDem\u0259li, etimoloji s\u0131ra<br \/>\n\u201cDibrar\u201d \u2013 \u201cD\u00fcbrar\u201d v\u0259 dig\u0259r variantlardan ilkin formaya ke\u00e7id \u015f\u0259klind\u0259 qoyula bil\u0259r.<\/p>\n<p>II TEZ\u0130S<\/p>\n<p>D\u0130B\/D\u0130P\/D\u00dcP\/T\u00dcP t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 eyni q\u0259dim semantik yuvaya m\u0259nsub formalard\u0131r<\/p>\n<p>D\u00fcbrar m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 \u0259n ilginc faktlardan biri dib s\u00f6z\u00fcn\u00fcn t\u00fcrk dill\u0259rinin q\u0259dim leksik qat\u0131na aid olmas\u0131d\u0131r.<br \/>\nM\u00fcqayis\u0259li t\u00fcrkoloji materiallarda q\u0259dim t\u00fcp\/t\u00fcb s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cdib, \u0259sas, b\u00fcn\u00f6vr\u0259, a\u015fa\u011f\u0131 hiss\u0259, k\u00f6k\u201d semantikas\u0131 il\u0259 \u00e7ox geni\u015f co\u011frafiyada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<br \/>\nT\u00fcrk dill\u0259ri aras\u0131nda m\u00fcxt\u0259lif fonetik variantlar qeyd\u0259 al\u0131n\u0131r:<br \/>\nt\u00fcp \u2013 t\u00fcb \u2013 d\u00fcp \u2013 dip \u2013 dib \u2013 tub \u2013 t\u00f6p\u2026<br \/>\n\u00d6rn\u0259yi, t\u00fcrkoloji ara\u015fd\u0131rmalarda q\u0259dim t\u00fcrk t\u00fcp formas\u0131 il\u0259 \u00e7a\u011fda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sinin dip, m\u00fcxt\u0259lif t\u00fcrk dill\u0259rinin t\u00fcb, t\u00fcp, d\u00fcp, X\u0259l\u0259c t\u00fcrkc\u0259sinin dib formalar\u0131 eyni tarixi s\u00f6z ail\u0259si i\u00e7ind\u0259 g\u00f6st\u0259rilir.<br \/>\nBu, olduqca \u00f6n\u0259mli faktd\u0131r.<br \/>\n\u00c7\u00fcnki bel\u0259 olduqda Dibrar s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131ndak\u0131 dib- b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc t\u00fcrk dili bax\u0131m\u0131ndan ara\u015fd\u0131rmaq yaln\u0131z d\u0131\u015far\u0131 s\u0259s b\u0259nz\u0259rliyin\u0259 \u0259saslanan c\u0259hd say\u0131la bilm\u0259z.<br \/>\n\u018fksin\u0259, onun arxas\u0131nda q\u0259dim t\u00fcrk dilinin ger\u00e7\u0259k v\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f:<br \/>\nt\u00fcp\/t\u00fcb\/d\u00fcp\/dip\/dib = dib, \u0259sas, a\u015fa\u011f\u0131 hiss\u0259, k\u00f6k<br \/>\nsemantik s\u0131ras\u0131 dayan\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 is\u0259 bu q\u0259dim s\u00f6z dib \u015f\u0259klind\u0259 b\u00fct\u00fcn canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ya\u015fay\u0131r:<br \/>\nda\u011f\u0131n dibi, d\u0259r\u0259nin dibi, quyunun dibi, suyun dibi\u2026<br \/>\nToponimik bax\u0131mdan da m\u0259hz da\u011f, d\u0259r\u0259 v\u0259 su h\u00f6vz\u0259sinin \u201cdib\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131 tamamil\u0259 t\u0259bii modeldir.<\/p>\n<p>III TEZ\u0130S<\/p>\n<p>ARI\u011e \u2192 ARI t\u00fcrk dilinin b\u0259lg\u0259l\u0259\u015fmi\u015f tarixi inki\u015faf x\u0259ttidir<\/p>\n<p>B\u0259li, n\u00f6vb\u0259ti \u00f6n\u0259mli s\u00f6z yuvas\u0131 ar\/ar\u0131\u011f\/ar\u0131 \u00e7evr\u0259sind\u0259dir.<br \/>\nQ\u0259dim t\u00fcrk yaz\u0131l\u0131 abid\u0259l\u0259rind\u0259 ar\u0131\u011f s\u00f6z\u00fc \u201ct\u0259miz, pak, saf\u201d anlamlar\u0131nda i\u015fl\u0259nmi\u015fdir. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, G\u0259d\u0259b\u0259yd\u0259 Ar\u0131qdam adl\u0131 k\u0259nd var. Quzey K\u0131pr\u0131sl\u0131 dostumuz Erhan b\u0259yin soyad\u0131 Ar\u0131kl\u0131d\u0131r v\u0259 o, ulu babalar\u0131n\u0131n Bor\u00e7al\u0131dan K\u0131pr\u0131sa k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f oldu\u011funu deyir.<\/p>\n<p>Tarixi t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 s\u00f6z\u00fcn sonundak\u0131 -\u011f\/-g samitinin z\u0259ifl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fc\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 ar\u0131\u011f \u2192 ar\u0131 inki\u015faf\u0131 t\u00fcrkoloji \u0259d\u0259biyyatda tan\u0131nan fonetik olayd\u0131r.<\/p>\n<p>Orxon v\u0259 q\u0259dim uy\u011fur b\u0259lg\u0259l\u0259rind\u0259 ar\u0131\u011f, sonrak\u0131 t\u00fcrk dili qatlar\u0131nda is\u0259 ar\u0131 formalar\u0131 g\u00f6zl\u0259ml\u0259nir. T\u00fcrk dill\u0259rinin bir qismind\u0259 q\u0259dim forma bu g\u00fcn\u0259d\u0259k ar\u0131\u011f\/ar\u0131k tipind\u0259 qorunub, dig\u0259rl\u0259rind\u0259 son samit d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan dilind\u0259ki:<br \/>\nar\u0131 \u2013 t\u0259miz, saf, duru;<br \/>\nar\u0131nmaq \u2013 t\u0259mizl\u0259nm\u0259k;<br \/>\nar\u0131tmaq \u2013 t\u0259mizl\u0259m\u0259k<br \/>\ns\u00f6zl\u0259ri bax, h\u0259min q\u0259dim semantik sistemin ya\u015fayan davam\u0131d\u0131r.<br \/>\nAz\u0259rbaycan dilinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 \u00fcnl\u00fc:<br \/>\n\u201cAydan ar\u0131, sudan duru\u201d deyimi ar\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fcn safl\u0131q v\u0259 duruluq semantikas\u0131n\u0131 qorudu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. S\u00f6z\u00e7\u00fck b\u0259lv\u0259l\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan ar\u0131s\u0131 proto-t\u00fcrk ar\u00efg formas\u0131 il\u0259 ba\u011flant\u0131l\u0131 say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Q\u0259dim t\u00fcrk yaz\u0131s\u0131 \u00fczr\u0259 ara\u015fd\u0131rmalarda da ar\u0131\u011f \u201ct\u0259miz, ar\u0131, q\u00fcsursuz, qutsal\u201d, ar\u0131nmak \u201ct\u0259mizl\u0259nm\u0259k\u201d, ar\u0131tmak \u201ct\u0259mizl\u0259m\u0259k\u201d \u015f\u0259klind\u0259 vur\u011fulan\u0131r.<\/p>\n<p>Dem\u0259li, ar\u0131 komponentinin t\u00fcrkc\u0259liyi dart\u0131\u015fmal\u0131 say\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<br \/>\nDart\u0131\u015fmal\u0131, ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131 olan ba\u015fqa m\u0259s\u0259l\u0259dir:<br \/>\nbu q\u0259dim s\u00f6z Dibrar\/D\u00fcbrar toponiminin i\u00e7ind\u0259 i\u015ftirak edirmi?<\/p>\n<p>IV TEZ\u0130S<\/p>\n<p>D\u0130B + ARI\u011e \/ ARI modeli fonetik-semantik hipotez kimi ara\u015fd\u0131r\u0131lma\u011fa layiqdir<\/p>\n<p>\u0130lk iki tezisi birl\u0259\u015fdir\u0259nd\u0259 ilginc model yaran\u0131r:<br \/>\ndib + ar\u0131\u011f<br \/>\nv\u0259 yaxud sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259<br \/>\ndib + ar\u0131.<br \/>\nSemantik bax\u0131mdan bunu \u015f\u0259rti \u015f\u0259kild\u0259 \u201cdibd\u0259ki t\u0259miz\/saf su\u201d, \u201cdibd\u0259n g\u0259l\u0259n ar\u0131 (saf) su\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 ba\u011flamaq qay\u0259t m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<br \/>\nBurada D\u00fcbrar co\u011frafiyas\u0131n\u0131n hidroloji \u00f6z\u0259llikl\u0259ri \u00f6n\u0259m qazan\u0131r.<br \/>\nDa\u011fl\u0131q \u0259razid\u0259 bulaqlar\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu, suyun da\u011f\u0131n qoynundan \u00e7\u0131xmas\u0131 v\u0259 h\u0259min su sisteminin b\u00f6lg\u0259nin ya\u015fam\u0131nda \u00f6n\u0259mli yer tutmas\u0131 bel\u0259 semantik model \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fal co\u011frafi z\u0259min yarad\u0131r; lakin bax, burada elmi \u00e7\u0259king\u0259nlik vacib sah\u0131la bil\u0259r.<\/p>\n<p>Dib + ar\u0131\u011f \u2192 Dibrar ke\u00e7idini haz\u0131rda fonetik qanunauy\u011funluqlar\u0131n tam z\u0259nciri il\u0259 s\u00fcbut ed\u0259n tarixi ara forma h\u0259l\u0259 \u0259limizd\u0259 yoxdur.<br \/>\nBa\u015fqa s\u00f6zl\u0259:<br \/>\ndib t\u00fcrkc\u0259dir;<br \/>\nar\u0131\u011f\/ar\u0131 t\u00fcrkc\u0259dir;<br \/>\nh\u0259r ikisinin semantikas\u0131 D\u00fcbrar\u0131n t\u0259bii m\u00fchitin\u0259 uy\u011fundur;<br \/>\namma<br \/>\nDibrar = dib + ar\u0131\u011f<br \/>\ne\u015fitliyi h\u0259l\u0259 elmi hipotezdir.<\/p>\n<p>Bu f\u0259rqin qorunmas\u0131 hipotezi \u00f6l\u0259zitmir \u2013 \u0259ksin\u0259, onu ciddi elmi dart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131r.<\/p>\n<p>V TEZ\u0130S<\/p>\n<p>BAR\/BARI modeli D\u00fcbrar\u0131n relyefi il\u0259 ikinci t\u00fcrkoloji izah imkan\u0131 yarad\u0131r<\/p>\n<p>Dibrar\/D\u00fcbrar ad\u0131n\u0131n ba\u015fqa m\u00fcmk\u00fcn a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 bar\/bar\u0131 s\u00f6z\u00fc il\u0259 ba\u011flana bil\u0259r. Bu bar\u0259d\u0259 m\u0259nd\u0259n \u00f6nc\u0259, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-yazar, t\u00fcrkoloq Elt\u0259n T\u00f6r\u0259\u00e7i d\u0259 yaz\u0131b.<br \/>\nAz\u0259rbaycan dilind\u0259 bar\u0131 \u2013 \u201chasar, s\u0131n\u0131r, divar\u201d anlam\u0131nda i\u015fl\u0259nmi\u015f s\u00f6zd\u00fcr. \u00c7a\u011fda\u015f \u00f6yr\u0259tim-s\u00f6zl\u00fck materiallar\u0131nda bel\u0259 hasar s\u00f6z\u00fcn\u00fcn qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131nda bar\u0131, s\u0131n\u0131r g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n<p>Bel\u0259 olan halda:<br \/>\ndib + bar\u0131<br \/>\nbirl\u0259\u015fm\u0259si \u201cbar\u0131n\u0131n\/s\u0131n\u0131r\u0131n dibi\u201d, \u201ct\u0259bii divar\u0131n dibi\u201d kimi co\u011frafi semantika yarada bil\u0259r.<br \/>\nD\u00fcbrar\u2013Kolan\u0131 \u0259razisinin relyefi \u2013 da\u011f silsil\u0259l\u0259rinin yaratd\u0131\u011f\u0131 t\u0259bii s\u0131n\u0131r, onlar\u0131n aras\u0131ndak\u0131 d\u0259r\u0259l\u0259r \u2013 bel\u0259 bir adland\u0131rma modelini co\u011frafi bax\u0131mdan m\u00fcmk\u00fcn edir.<\/p>\n<p>\u0130lgincdir, X\u0131z\u0131 b\u00f6lg\u0259si haqq\u0131nda yerli ara\u015fd\u0131rmalarda m\u0259hz Dibar\u0131 \u2013 Dib bar\u0131 yozumu ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcb v\u0259 bu, da\u011flar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 do\u011fal divarlarla ba\u011flan\u0131b. Ancaq burada da \u0259sas qay\u011f\u0131 eynidir. \u2013 Dibar\u0131 formas\u0131n\u0131n Dibrardan daha q\u0259dim oldu\u011funu g\u00f6st\u0259r\u0259n erk\u0259n yaz\u0131l\u0131 b\u0259lg\u0259 h\u0259l\u0259 tap\u0131laca\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fc g\u00f6zl\u0259yir.<br \/>\nG\u0259l\u0259c\u0259k arxiv ara\u015fd\u0131rmalar\u0131nda Dibar\u0131, Dibari, D\u0131bar\u0131 v\u0259 buna yax\u0131n tarixi variantlardan biri \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131nca, dib + bar\u0131 hipotezinin elmi \u00e7\u0259kisi \u00f6n\u0259mli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 artacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>VI TEZ\u0130S<\/p>\n<p>\u201c\u0130ki qarda\u015f\u201d izah\u0131 m\u00fcmk\u00fcn etimologiyalardan biridir, lakin bu da s\u00fcbut edilmi\u015f sonuc say\u0131la bilm\u0259z<\/p>\n<p>D\u00fcbrar\u0131n fars dil material\u0131 \u0259sas\u0131nda d\u00fc + birar\/biror \u2013 \u201ciki qarda\u015f\u201d kimi a\u00e7\u0131qlanmas\u0131 b\u0259lli bir yozumdur.<br \/>\nAncaq toponimik etimologiyada \u201cs\u00f6z bu dild\u0259 bel\u0259 s\u0259sl\u0259nir v\u0259 co\u011frafi obyekt d\u0259 buna ox\u015fay\u0131r\u201d arqumenti yet\u0259rli deyil.<br \/>\nS\u00fcbut \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n az\u0131:<br \/>\ntarixi yaz\u0131l\u0131\u015f ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131,<br \/>\nyerli q\u0259dim deyili\u015f,<br \/>\nfonetik ir\u0259lil\u0259m\u0259,<br \/>\nox\u015far toponiml\u0259r,<br \/>\ndilin h\u0259min mikroarealdak\u0131 tarixi durumu v\u0259 s. bir-birini tamamlamal\u0131d\u0131r.<br \/>\n\u018fg\u0259r XIX y\u00fczilin b\u0259lg\u0259l\u0259rind\u0259 Dibrar formas\u0131 m\u00f6vcuddursa, \u201ciki qarda\u015f\u201d modeli ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 bu i saitini v\u0259 b\u00fct\u00f6v tarixi forman\u0131 izah etm\u0259lidir. \u2013 El\u0259 deyilmi?<br \/>\nBuna g\u00f6r\u0259 \u201ciki qarda\u015f\u201d versiyas\u0131 \u0259n yax\u015f\u0131 halda, dig\u0259r hipotezl\u0259rl\u0259 eyni elmi s\u0131naqdan ke\u00e7irilm\u0259li etimoloji g\u00fcman kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Bir yozumun uzun m\u00fcdd\u0259t t\u0259krar edilm\u0259si onun avtomatik olaraq elmi h\u0259qiq\u0259t\u0259 \u00e7evrilm\u0259si anlam\u0131na g\u0259lmir. \u2013 \u018fsas metodoloji t\u0259l\u0259b budur.<\/p>\n<p>VII TEZ\u0130S<\/p>\n<p>D\u00fcbrar\u0131n a\u00e7ar\u0131 b\u00fct\u00f6v toponimik land\u015faft\u0131n i\u00e7ind\u0259 axtar\u0131lmal\u0131d\u0131r<\/p>\n<p>\u018fn \u00f6n\u0259mli tezis el\u0259 bu ola bil\u0259r.<br \/>\nD\u00fcbrar ayr\u0131ca g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, dil m\u00fchitind\u0259n \u00e7\u0131xda\u015f s\u00f6z deyil.<br \/>\nOnun \u00e7evr\u0259sind\u0259:<br \/>\nAlt\u0131a\u011fac, Ata\u00e7ay, A\u011fd\u0259r\u0259, Alada\u015f, Qarabulaq, G\u00fcneyq\u0131\u015flaq, Taxtayaylaq, Qu\u015f\u00e7u, T\u0259k\u0259li, Kolan\u0131 v\u0259 ba\u015fqa Az\u0259rbaycan-t\u00fcrk toponiml\u0259ri ya\u015fay\u0131r.<br \/>\nBu adlar relyefi, suyu, r\u0259ngi, k\u00f6\u00e7 ya\u015fam\u0131n\u0131, elat-buduq sistemini \u0259ks etdir\u0259n b\u00fct\u00f6v bir toponimik ekosistem yarad\u0131r.<br \/>\nD\u00fcbrar\u0131n etimologiyas\u0131 da h\u0259min sistem i\u00e7ind\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r \u2013 dey\u0259nl\u0259r q\u0259tiyy\u0259n haqs\u0131z say\u0131lmaz.<br \/>\nBu bax\u0131mdan g\u0259l\u0259c\u0259k ara\u015fd\u0131rman\u0131n \u0259n do\u011fru yolu be\u015f material qat\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdirm\u0259kdir:<br \/>\ntarixi kartoqrafiya, t\u00fcrk tarixi fonetikas\u0131, Az\u0259rbaycan dialektologiyas\u0131, hidronimi, etnotoponimi&#8230;<\/p>\n<p>\u018fn q\u0259dim x\u0259rit\u0259l\u0259rd\u0259 Dibrar nec\u0259 yaz\u0131l\u0131b?<br \/>\nYerli \u0259hali XX y\u00fczilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 onu nec\u0259 s\u00f6yl\u0259yib?<br \/>\nDa\u011f\u0131n bulaqlar\u0131n\u0131n q\u0259dim adlar\u0131 n\u0259 olub?<br \/>\nDib\/dip\/d\u00fcp\/t\u00fcp k\u00f6kl\u00fc ba\u015fqa Az\u0259rbaycan v\u0259 \u00fcmumt\u00fcrk toponiml\u0259ri varm\u0131?<br \/>\nAr\u0131\/ar\u0131\u011f komponentli bulaq, \u00e7ay v\u0259 yer adlar\u0131n\u0131n paralell\u0259ri nec\u0259dir?<br \/>\nBar\u0131 komponentli Az\u0259rbaycan toponiml\u0259ri hans\u0131 relyef \u00f6z\u0259llikl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r?<br \/>\nBax, bu suallar cavabland\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra Dibrar \u2013 D\u00fcbrar tarixinin daha etibarl\u0131 fonetik-etimoloji modeli qurula bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259,<br \/>\nh\u0259l\u0259lik yazd\u0131qlar\u0131m\u0131z\u0131n he\u00e7 birini \u201cD\u00fcbrar\u0131n q\u0259ti etimologiyas\u0131 budur\u201d \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259qdim etm\u0259k d\u0259, etm\u0259m\u0259k d\u0259 su\u00e7 olmaz. Lakin art\u0131q ba\u015fqa bir s\u00f6nucu s\u00f6yl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yet\u0259rinc\u0259 \u0259sas vard\u0131r:<br \/>\nDibrar\/D\u00fcbrar ad\u0131n\u0131n t\u00fcrk dili i\u00e7ind\u0259 etimoloji yozumu t\u0259sad\u00fcfi s\u00f6z ox\u015farl\u0131\u011f\u0131 say\u0131lmamal\u0131d\u0131r; bu, q\u0259dim v\u0259 geni\u015f t\u00fcrk leksik qatlar\u0131na s\u00f6yk\u0259n\u0259n ciddi ara\u015fd\u0131rma y\u00f6n\u00fcd\u00fcr.<br \/>\nD\u00fcbrar\u0131n \u0259n q\u0259dim gizlini s\u00f6z\u00fcn minill\u0259r i\u00e7ind\u0259 itirdiyi bir-iki s\u0259sd\u0259 gizl\u0259nmi\u015f d\u0259 ola bil\u0259r.<br \/>\nBel\u0259 dey\u0259k: bir \u011f d\u00fc\u015f\u00fcb\u2026 bir sait d\u0259yi\u015fib\u2026 bir heca s\u0131x\u0131l\u0131b\u2026 amma budur da\u011f \u00f6z yerind\u0259c\u0259 qal\u0131b. Aydan ar\u0131 su da yen\u0259 da\u011f\u0131n dibind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b. Dil is\u0259 h\u0259min su kimi y\u00fczill\u0259rin da\u015flar\u0131 aras\u0131ndan \u00f6z\u00fcn\u0259 yol tap\u0131b.<br \/>\nOna g\u00f6r\u0259 D\u00fcbrar\u0131n etimologiyas\u0131n\u0131 axtarark\u0259n t\u00fcrk dilinin d\u0259rin qatlar\u0131na enm\u0259k g\u0259r\u0259kdir.<br \/>\n\u00c7\u00fcn b\u0259z\u0259n bir da\u011f\u0131n ad\u0131n\u0131 anlama\u011f\u0131n yolu zirv\u0259y\u0259 qalxmaqdan \u00f6nc\u0259 s\u00f6z\u00fcn dibin\u0259 enm\u0259kd\u0259n ke\u00e7ir.<\/p>\n<p>Suyumuz axar, da\u011f\u0131m\u0131z baxar, a\u011fac\u0131m\u0131z ya\u015f\u0131l olsun!<br \/>\nAx\u0131r\u0131m\u0131z su kimi durulsun!<br \/>\nGed\u0259rk\u0259n arxam\u0131zca bir cam su s\u0259p\u0259n bulunsun!<\/p>\n<p>Salam-say\u011f\u0131larla,<br \/>\n\u018fkb\u0259r Qo\u015fal\u0131<\/p>\n<p>P.S. \u018fziz oxucum, bu yaz\u0131n\u0131 t\u00fcrkoloji-toponimik ara\u015fd\u0131rma \u00fc\u00e7\u00fcn ilkin elmi m\u00fclahiz\u0259l\u0259r kimi d\u0259 q\u0259bul ed\u0259 bil\u0259rsiz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dostum-qarda\u015f\u0131m, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-yazar Elt\u0259n T\u00f6r\u0259\u00e7i bug\u00fcnl\u0259rd\u0259 n\u00f6vb\u0259ti ilginc yaz\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi: D\u0130BRAR\/D\u00dcBRAR \u2013 B\u0130R DA\u011e ADININ YADDA\u015eI (https:\/\/cagri.az\/\/xeber\/dibrar-dubrar-bir-dag-adinin-yaddasi-2733). Do\u011frusu, daha \u00f6nc\u0259l\u0259r bir \u00e7ox toponimimiz, d\u0259yi\u015fim\u0259 u\u011fram\u0131\u015f yer adlar\u0131m\u0131z haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb-da\u015f\u0131nsam da, n\u0259 D\u00fcbrar, n\u0259 d\u0259, \u00f6rn\u0259yi, D\u00fcb\u0259ndi haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcm, yazd\u0131\u011f\u0131m yad\u0131ma g\u0259lmir. H\u0259tta, indi \u201cD\u00fcd\u0259ng\u0259 (\u015e\u0259rurda ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si), D\u00fcyl\u00fcn (Ordubadda k\u0259nd), D\u00fcy\u0259rli (\u015e\u0259mkird\u0259 k\u0259nd; T\u0259rt\u0259r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3635,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3634"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=3634"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3634\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3636,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/3634\/revisions\/3636"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/3635"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=3634"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=3634"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=3634"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}