{"id":737,"date":"2021-03-03T16:27:42","date_gmt":"2021-03-03T12:27:42","guid":{"rendered":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/?p=737"},"modified":"2021-03-03T16:27:42","modified_gmt":"2021-03-03T12:27:42","slug":"hani-f%c9%99rmanin-daglar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/hani-f%c9%99rmanin-daglar\/","title":{"rendered":"HANI F\u018fRMANIN, DA\u011eLAR?"},"content":{"rendered":"<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>C\u0259mi 52 il ya\u015fad\u0131 F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 &#8211; indi ruhu Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131n\u0131, Vedini, G\u0259nc\u0259basar\u0131, Beyl\u0259qan\u0131, T\u0259brizi, D\u0259rb\u0259ndi, Bak\u0131n\u0131 dola\u015fan b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131, ip\u0259k xasiyy\u0259tli insan, dostlar\u0131n\u0131n v\u0259 oxucular\u0131n\u0131n xatirind\u0259n he\u00e7 vaxt silinm\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsiyy\u0259t.<\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">1937-ci ilin 3 mart g\u00fcn\u00fcnd\u0259 q\u0259dim Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 Vedid\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131. Yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n m\u00fcharib\u0259l\u0259r meydan\u0131na \u00e7evril\u0259n Vedi torpa\u011f\u0131 XX \u0259srd\u0259 \u0259n faci\u0259li tarixini ya\u015fad\u0131. T\u0259kc\u0259 Vedi yox, \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n dig\u0259r Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 da bu c\u00fcr\u00a0m\u00fcsib\u0259tl\u0259, x\u0259yan\u0259tl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdil\u0259r.\u00a0Ancaq Vedinin o zaman Abbasqulu b\u0259y \u015eadlinski kimi nadir, b\u0259lk\u0259 d\u0259 bir daha d\u00fcnyaya g\u0259lm\u0259y\u0259c\u0259k s\u0259rk\u0259rd\u0259, a\u011fsaqqal o\u011flu vard\u0131. \u00d6z d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc m\u0259har\u0259ti v\u0259 a\u011f\u0131ll\u0131 t\u0259dbirl\u0259ri il\u0259 Abbasqulu b\u0259y iki il erm\u0259ni generallar\u0131 il\u0259 vuru\u015fdu, vedilil\u0259ri m\u00fchasir\u0259d\u0259n\u00a0\u00e7\u0131xar\u0131b C\u0259nubi Az\u0259rbaycana apard\u0131, ara sakitl\u0259\u015f\u0259nd\u0259n sonra 1921-ci ild\u0259 geriy\u0259-\u00f6z do\u011fma torpaqlar\u0131na qaytard\u0131. Heyif, Abbasqulu b\u0259yd\u0259n, ya\u015fasayd\u0131, b\u0259lk\u0259 d\u0259 bu faci\u0259l\u0259r ba\u015f verm\u0259zdi. (Sonralar F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 Abbasqulu b\u0259yin bu tarixi xidm\u0259tini &#8220;Vedinin yan\u0131 da\u011flar&#8221; publisistik yaz\u0131s\u0131nda qeyd ed\u0259c\u0259kdi).<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">\u0130ll\u0259r ke\u00e7\u0259c\u0259k, taleyin s\u0259rt q\u0131l\u0131nc\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 Veinin ba\u015f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 dolanacaqd\u0131. N\u0259hay\u0259t, 1951-ci ild\u0259 F\u0259rmangil d\u0259 sonuncu k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259rd\u0259n olacaqd\u0131. Onlar s\u0259fal\u0131 Vedid\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n isti, q\u0131zmar bir aran rayonuna-Beyl\u0259qana g\u0259ldil\u0259r. Yerli \u015f\u0259rait\u0259, t\u0259z\u0259 iqlim\u0259 al\u0131\u015fa bilm\u0259y\u0259nl\u0259rin \u00e7oxu buradaca \u00f6m\u00fcrl\u0259rini tap\u015f\u0131rd\u0131lar. Amman \u0259 etm\u0259k, bura da Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 idi. F\u0259rman burada orta t\u0259hsil ald\u0131, sonra Bak\u0131da \u018f.\u018fzimzad\u0259 ad\u0131na r\u0259ssaml\u0131q m\u0259kt\u0259bini bitirdi. Qay\u0131d\u0131b Beyl\u0259qanda m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259di, rayon q\u0259zetind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131. Amma \u00fcr\u0259yi, can\u0131, ruhu Vedid\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><em>Vedinin yan\u0131 da\u011flar,<\/em><br \/>\n<em>\u00dcr\u0259yi, can\u0131 da\u011flar,<\/em><br \/>\n<em>Burda bir el var idi,<\/em><br \/>\n<em>Siz deyin, han\u0131, da\u011flar?<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">H\u0259rd\u0259n Vediy\u0259-\u00f6z k\u0259ndin\u0259 qay\u0131d\u0131rd\u0131 F\u0259rman.\u00a0G\u00f6r\u00fcrd\u00fc ki, u\u015faql\u0131qda qoyub getdiyi a\u011faclar quruyub, \u00e7e\u015fm\u0259l\u0259r axm\u0131r.\u00a0Bunlara d\u00f6zm\u0259k olard\u0131, amma q\u0259dim Az\u0259rbaycan k\u0259ndl\u0259rinin adlar\u0131 ham\u0131s\u0131 erm\u0259nil\u0259\u015fdirilmi\u015fdi.\u00a0Hiss edirdi ki, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n ax\u0131r\u0131 faci\u0259 il\u0259 bit\u0259c\u0259k, \u00e7\u00fcnki o d\u0259h\u015f\u0259tli g\u00fcn anbaan yax\u0131nla\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">F\u0259rman\u0131n <strong>&#8220;Vedinin yan\u0131 da\u011flar<\/strong>&#8221; etnoqrafiq eskizl\u0259ri (&#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; curnal\u0131, 1988, \u2116 9) Vedi v\u0259 vedilil\u0259r haqq\u0131nda b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259, h\u0259m d\u0259 \u00fcr\u0259k yan\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131b.\u00a0&#8220;M\u0259n bu yerd\u0259 do\u011fulmu\u015fam.\u00a0\u00dcz\u00fc g\u00fcney\u0259 baxanda iki \u0259z\u0259m\u0259tli zirv\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.\u00a0Zirv\u0259nin biri h\u00fcnd\u00fcrd\u00fc, ba\u015f\u0131nda qar buz par\u0131lday\u0131r.\u00a0Zirv\u0259nin biz\u0259 t\u0259r\u0259f baxan \u00fcz\u00fcnd\u0259 n\u0259h\u0259ng u\u00e7urumlar var. El\u0259 u\u00e7urumlard\u0131 ki, ona d\u00fcz\u0259nd\u0259 dayan\u0131b ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131r\u0131b baxanda \u00fcr\u0259yind\u0259 xof, qorxu yaran\u0131r.\u00a0O birisi zirv\u0259 is\u0259 nisb\u0259t\u0259n ki\u00e7ikdir.\u00a0T\u0259rsin\u0259 qoyulmu\u015f f\u0131rlan\u011faca ox\u015fay\u0131r.\u00a0Amma o f\u0131rlanm\u0131r, buludlar onun ba\u015f\u0131na h\u0259rl\u0259nir.\u00a0Bu, A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131d\u0131&#8221;.\u00a0F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259nin \u015feir yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu yaz\u0131 \u00e7ap olunana q\u0259d\u0259r m\u0259n d\u0259 bilmirdim.\u00a0Amma h\u0259min yaz\u0131da F\u0259rman\u0131n \u015fair oldu\u011funa da inand\u0131m.\u00a0K\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259 siyas\u0259tind\u0259n sonra Vediy\u0259 g\u0259l\u0259n F\u0259rman sanki d\u0259rdini s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259\u00a0adam\u00a0tapm\u0131r, \u00fcz\u00fcn\u00fc suyu quruyan \u00e7aya tutub deyir:<\/p>\n<p><em>Bulaqlar\u0131 guruydu,<\/em><br \/>\n<em>Nurdan do\u011fan nuruydu,<\/em><br \/>\n<em>P\u0259hl\u0259vandan zoruydu-<\/em><br \/>\n<em>Bu \u00e7ay niy\u0259 qurudu?<\/em><\/p>\n<p><em>A\u011f\u0131r ell\u0259ri vard\u0131,<\/em><br \/>\n<em>Co\u015fqun sell\u0259ri vard\u0131,<\/em><br \/>\n<em>P\u0259l\u0259ng qollar\u0131 vard\u0131,<\/em><br \/>\n<em>Bu \u00e7ay niy\u0259 qurudu?<\/em><\/p>\n<p><em>Sa\u011f\u0131 da\u011f, solu qaya<\/em><br \/>\n<em>Kimi salard\u0131 saya?<\/em><br \/>\n<em>B\u0259y\u0259m g\u00f6z d\u0259ydi \u00e7aya?<\/em><br \/>\n<em>Bu \u00e7ay niy\u0259 qurudu?<\/em><\/p>\n<p><em>O na\u015f\u0131 ki deyildi,<\/em><br \/>\n<em>\u0130lba\u015f\u0131 ki deyildi,<\/em><br \/>\n<em>G\u00f6z ya\u015f\u0131 ki deyildi<\/em><br \/>\n<em>Bu \u00e7ay niy\u0259 qurudu?<\/em><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">F.K\u0259rimzad\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, Vedinin\u00a0ad\u0131na\u00a0ilk d\u0259f\u0259 1514-c\u00fc ild\u0259 &#8220;Sultan S\u0259limin s\u0259f\u0259r ruznam\u0259si&#8221;nd\u0259 rast g\u0259lirik.\u00a0Vedi Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n q\u0259dim ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini, ya\u015fay\u0131\u015f t\u0259rzini \u00f6z\u00fcnd\u0259 parlaq \u015f\u0259kild\u0259 \u0259ks etdir\u0259n bir m\u0259kan idi.\u00a0Yaz\u0131da \u00e7ox m\u0259tl\u0259bl\u0259rd\u0259n s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131r.\u00a0Amma bir \u015ftrix \u00fcz\u0259rind\u0259 dayanmaq ist\u0259yir\u0259m: &#8220;Vedi toylar\u0131n\u0131n \u00f6z ad\u0259tl\u0259ri vard\u0131. Toya \u00e7a\u011f\u0131ran at belin\u0259 qalx\u0131b bir torba q\u0131rm\u0131z\u0131\u00a0alma\u00a0g\u00f6t\u00fcr\u00fcb toya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lan adamlara verirdi. Q\u0131rm\u0131z\u0131\u00a0alma\u00a0veril\u0259n adam toya sahibin\u0259 k\u00f6m\u0259k el\u0259m\u0259liydi. \u0130ndiy\u0259 q\u0259d\u0259r vedilil\u0259r aras\u0131nda bel\u0259 bir z\u0259rb\u00fcl-m\u0259s\u0259l var: &#8220;Dal\u0131ncan q\u0131rm\u0131z\u0131\u00a0alma\u00a0g\u00f6nd\u0259ririk&#8221;.\u00a0G\u0259lini \u00fcz\u00fca\u00e7\u0131q ata mindir\u0259rdil\u0259r.\u00a0Qaynata da at\u0131n y\u00fcy\u0259nind\u0259n tutub, dart\u0131b aparard\u0131.\u00a0N\u0259 indiki kimi yem\u0259k verm\u0259k imkan\u0131 vard\u0131, n\u0259 d\u0259 q\u0131z\u0131l-filan ist\u0259yirdil\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">1988-89-cu ill\u0259rd\u0259 Vedinin qara g\u00fcnl\u0259ri ba\u015fland\u0131 v\u0259 o q\u0259dim Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131nda daha az\u0259rbaycanl\u0131 izi-tozu qalmad\u0131.\u00a0Birc\u0259 xatir\u0259l\u0259rd\u0259n ba\u015fqa.\u00a0O iki ild\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n m\u0259n F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259nin \u0259zablar\u0131n\u0131n, m\u0259n\u0259vi a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131n \u015fahidi olmu\u015fam. Biz ham\u0131m\u0131z F\u0259rman\u0131 t\u0259bi\u0259t\u0259n \u015fux, nikbin, deyib-g\u00fcl\u0259n bir dost kimi tan\u0131y\u0131rd\u0131q. O iki ild\u0259 (\u0259slind\u0259 iki\u00a0il\u00a0yox, bir il yar\u0131mdan da az), F\u0259rman\u0131n zahirind\u0259 cddi bir d\u0259yi\u015fiklik g\u00f6rm\u0259dik, s\u0259n dem\u0259, onun yuxusu \u0259r\u015f\u0259 \u00e7\u0259kilirmi\u015f, gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz rahatl\u0131\u011f\u0131 yox imi\u015f, b\u00fct\u00fcn bu a\u011fr\u0131-ac\u0131lar\u0131 i\u00e7in\u0259, \u00fcr\u0259yin\u0259 y\u0131\u011f\u0131rm\u0131\u015f.\u00a0F\u0259rman h\u0259mi\u015f\u0259 torpaqlar\u0131ndan qovulmu\u015f vedilil\u0259rin yan\u0131nda olurdu, b\u0259z\u0259n onlar\u0131n m\u00fcsib\u0259tl\u0259rini \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Moskvaya q\u0259d\u0259r gedib \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">V\u0259 g\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 bu a\u011fr\u0131lar, m\u00fcsib\u0259tl\u0259r F\u0259rman\u0131n \u00fcr\u0259yin\u0259 g\u00fcc g\u0259ldi, o \u00fcr\u0259yi \u0259b\u0259di dayand\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">1989-cu ilin 17 mart g\u00fcn\u00fcyd\u00fc (t\u0259sad\u00fcf\u0259 bax, martda do\u011fuldu, martda da d\u00fcnyadan getdi), F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 t\u0259z\u0259c\u0259 52 ya\u015f\u0131n\u0131 arxada qoymu\u015fdu.\u00a0Yeni tarixi romanlar\u0131n\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 alacaqd\u0131.\u00a0Art\u0131q o, bu canrda bir yaz\u0131\u00e7\u0131 kimi s\u00f6z\u00fcn\u00fc demi\u015fdi, amma \u00fcr\u0259yi dolu idi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">F\u0259rman sa\u011f qalsayd\u0131, 20 Yanvar v\u0259 Xocal\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n \u015fahidi olacaqd\u0131.\u00a0O, d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259nd\u0259 h\u0259l\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7oxu \u0259ld\u0259n getm\u0259mi\u015fdi, F\u0259rman onlar\u0131 da g\u00f6r\u0259c\u0259kdi.\u00a0Ne\u00e7\u0259 bel\u0259 f\u0259lak\u0259t v\u0259 m\u00fcsib\u0259tl\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259c\u0259kdi.\u00a0Amma F\u0259rman onlar\u0131 g\u00f6rm\u0259di, g\u00f6rs\u0259ydi \u00fcr\u0259yi bunlara tab g\u0259tir\u0259rdimi?\u00a0Onun c\u00fcss\u0259si, boy-buxunu \u0259sl igid c\u00fcss\u0259siydi, amma bu n\u0259h\u0259ng insan\u0131n \u0259n z\u0259if yeri onun \u00fcr\u0259yiydi.\u00a0O \u00fcr\u0259k ki, da\u015f deyildi, qaya deyildi, z\u0259rif g\u00fcld\u00fc, \u00e7i\u00e7\u0259kdi&#8230;<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan yolunda ilk \u015f\u0259hid yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131zdan oldu.\u00a0Sonra Hafiz Bax\u0131\u015f \u015f\u0259hid oldu, sonra Nizami Ayd\u0131n, sonra X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk..\u00a0onlar\u0131n\u00a0\u00f6l\u00fcm\u00fc bir daha s\u00fcbut etdi ki, do\u011frudan da, V\u0259t\u0259nin \u0259n a\u011f\u0131r g\u00fcnl\u0259rind\u0259 s\u0259n\u0259tkar xalq\u0131n d\u0259rdin\u0259 nec\u0259 yana bil\u0259r, \u00f6mr\u00fcnd\u0259n ke\u00e7\u0259r.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 d\u00fcnyadan yetkin, kamil bir s\u0259n\u0259tkar kimi k\u00f6\u00e7d\u00fc.<strong>\u00a0G\u0259lin t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259k ki, o, &#8220;Qarl\u0131 a\u015f\u0131r\u0131m&#8221;dan ba\u015fqa he\u00e7 n\u0259 yazmay\u0131b.\u00a0El\u0259 birc\u0259 bu roman kifay\u0259tdir F\u0259rman\u0131 ya\u015fatma\u011fa.<\/strong><\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">O, yarad\u0131cl\u0131\u011fa 60-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ba\u015flay\u0131b.\u00a0Daha do\u011frusu, ilk kitablar\u0131 da (&#8220;Sonuncu eksponat&#8221;-1961, &#8220;\u00d6mr\u00fcm\u00fcz-g\u00fcn\u00fcm\u00fcz&#8221;-1963, &#8220;Heyk\u0259l dil\u0259 g\u0259lir&#8221;-1965) o ill\u0259rd\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb.\u00a0Ancaq etiraf etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bu kitablarda toplanan hekay\u0259l\u0259r F\u0259rman\u0131 o q\u0259d\u0259r d\u0259 tan\u0131tmad\u0131.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">1971-ci ild\u0259 is\u0259 F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 &#8220;Qarl\u0131 a\u015f\u0131r\u0131m&#8221;la (kitab hal\u0131nda \u00e7ap\u0131ndan \u0259vv\u0259l &#8220;Uluz&#8221;da d\u0259rc edilmi\u015fdi) Az\u0259rbaycan tarixi roman\u0131nda yeni bir s\u0259hif\u0259 a\u00e7d\u0131, \u00e7ox tezlikl\u0259 yetmi\u015finci ill\u0259rin say\u0131lan yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrildi v\u0259 h\u0259min roman \u0259sas\u0131nda film d\u0259 \u00e7\u0259kildi, bu da onu daha da m\u0259\u015fhurla\u015fd\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\"><strong>&#8220;Qarl\u0131 a\u015f\u0131r\u0131m&#8221;<\/strong>a q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan tarixi roman\u0131 \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131n\u0131n &#8220;D\u0259li K\u00fcr&#8221; roman\u0131 il\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoymu\u015fdu,-bu art\u0131q dan\u0131lmaz faktd\u0131r.\u00a0Uahandar a\u011fa \u00f6z milli q\u00fcruru, b\u0259ylik, ki\u015filik missiyas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda yeni bir hadis\u0259nin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu.\u00a0\u0130nsan\u0131 t\u0259kc\u0259 sinfi-siyasi \u0259d\u0259bi platformadan deyil, h\u0259m d\u0259 bir insan kimi, yax\u015f\u0131 v\u0259 naqis c\u0259h\u0259tl\u0259ri il\u0259 v\u0259hd\u0259td\u0259 t\u0259svir etm\u0259k laz\u0131md\u0131r.\u00a0Milliliyi bol\u015fevik obrazlar\u0131nda, kommunist xarakterind\u0259 axtaranlar\u0131n \u0259ksin\u0259 olaraq \u0130.\u015e\u0131xl\u0131 Uahandar a\u011fada da k\u0259\u015ff etdi.\u00a0&#8220;Qarl\u0131 a\u015f\u0131r\u0131m&#8221; da bu yolu, h\u0259yat\u0131 v\u0259 insanlar\u0131 sinfi m\u0259nsubiyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, h\u0259m d\u0259 b\u00fct\u00fcn insani keyfiyy\u0259tl\u0259ril\u0259 t\u0259svir \u00fcsulunu se\u00e7di.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">&#8220;Yoxu\u015flar&#8221; (\u018fb\u00fclh\u0259s\u0259n), &#8220;Sa\u00e7l\u0131&#8221; (S\u00fcleyman R\u0259himov), &#8220;T\u0259rlan&#8221; (Mehdi H\u00fcseyn), &#8220;Q\u0259hr\u0259man&#8221; (\u018fli V\u0259liyev)&#8230;bu romanlar otuzuncu ill\u0259r kollektiv t\u0259s\u0259rr\u00fcfat u\u011frunda ged\u0259n m\u00fcbariz\u0259l\u0259ri \u0259ks etdirirdi v\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r maraql\u0131, s\u0259n\u0259tkarl\u0131q bax\u0131m\u0131ndan g\u00f6z\u0259l romanlar olsa da, h\u0259r halda, d\u00f6vr\u00fcn \u0259d\u0259bi \u015ftamplar\u0131ndan xali deyildil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">&#8220;Qarl\u0131 a\u015f\u0131r\u0131m&#8221; roman\u0131nda da hadis\u0259l\u0259r ke\u00e7\u0259n \u0259srin iyirminci-otuzuncu ill\u0259rind\u0259 c\u0259r\u0259yan edir.\u00a0Burada da sinfi m\u00fcbariz\u0259d\u0259n s\u00f6hb\u0259t gedir.\u00a0Amma m\u00fc\u0259llif sinfi toqqu\u015fmalar\u0131n t\u0259svirind\u0259n daha \u00e7ox, bu konfliktd\u0259, bu toqqu\u015fmada i\u015ftirak ed\u0259nl\u0259rin \u00fcr\u0259k d\u00fcnyas\u0131na enir.\u00a0K\u0259rb\u0259lay\u0131 \u0130smay\u0131l qurulu\u015fla bar\u0131\u015fm\u0131r v\u0259 onun m\u0259ntiqi d\u0259 tutarl\u0131d\u0131r: &#8220;M\u0259n\u0259 d\u0259y\u0259n kim\u0259 d\u0259ys\u0259ydi, indiy\u0259 q\u0259d\u0259r on d\u0259f\u0259 silah g\u00f6t\u00fcr\u0259rdi.\u00a0Adam\u0131n var\u0131na da toxunarlar, torpa\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6t\u00fcr\u0259rl\u0259r, n\u0259 olar, el\u0259 bil\u0259r\u0259m \u0259l \u00e7irkidi.\u00a0B\u0259s h\u00f6rm\u0259t\u0259 s\u00f6z\u00fcn n\u0259dir?\u00a0Ki\u015filiy\u0259 s\u00f6z\u00fcn n\u0259dir?Ax\u0131, bird\u0259n-bir\u0259 h\u0259r \u015feymi adam\u0131n \u0259lind\u0259n almazlar&#8221;.\u00a0Onun dostu, amma indi bol\u015fevik m\u00f6vqeyini q\u0259bul ed\u0259n Abbasqulu b\u0259y d\u0259 \u00f6z inad\u0131nda haql\u0131d\u0131r.\u00a0\u00c7\u00fcnki o, nahaq qan t\u00f6km\u0259yin, q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n \u0259leyhin\u0259dir.\u00a0Bel\u0259likl\u0259, iki d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259lir.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">&#8220;Qarl\u0131 a\u015f\u0131r\u0131m&#8221; xarakterl\u0259r roman\u0131d\u0131r.\u00a0F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 obrazlar\u0131n adi h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rini d\u0259 ustal\u0131qla canland\u0131r\u0131r, h\u0259m d\u0259 bu h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri \u00fczd\u0259, zahird\u0259 deyil, daxili al\u0259md\u0259 d\u0259 \u0259ks etdirirdi.Romanda t\u0259sirli s\u0259hn\u0259l\u0259r \u00e7oxdur.\u00a0K\u0259rbalay\u0131 \u0130smay\u0131lla Abbasqulu b\u0259yin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc yaxud Q\u0259mlonun q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xaran s\u0259hn\u0259l\u0259r roman\u0131 oxuyan h\u0259r k\u0259sin yadda\u015f\u0131ndad\u0131r.\u00a0X\u00fcsusil\u0259, Abbasqulu b\u0259yin q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259si s\u0259hn\u0259si \u00e7ox ustal\u0131qla q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131b, burada h\u0259r bir c\u00fcml\u0259nin, h\u0259r bir \u015ftrixin \u00f6z m\u0259na y\u00fck\u00fc var. \u0259g\u0259r bel\u0259 dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcns\u0259, F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 bu s\u0259hn\u0259ni t\u0259svir ed\u0259rk\u0259n b\u00f6y\u00fck bir k\u0259tan \u00fcz\u0259rind\u0259 cizgil\u0259r yarad\u0131rm\u0131\u015f, bu cizgil\u0259r get-ged\u0259 toranl\u0131qdan \u00e7\u0131x\u0131b Q\u0259mlo il\u0259 Abbasqulu b\u0259yin -birincisinin q\u0259ddar, ikincisinin \u00f6l\u0259rk\u0259n d\u0259 q\u00fcrurlu oldu\u011funu- obrazlar\u0131n\u0131 canland\u0131r\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">&#8220;Q\u0259mlo Abbasqulu b\u0259yin s\u00fcr\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc yer\u0259 g\u0259ldi.\u00a0Qar tapdalanm\u0131\u015fd\u0131.\u00a0O is\u0259 yox idi.\u00a0Q\u0259mlo qar\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 l\u0259k\u0259l\u0259r g\u00f6rd\u00fc.\u00a0Bu l\u0259k\u0259l\u0259r, izl\u0259 b\u0259rab\u0259r, \u00e7ay\u0131n o biri sahilin\u0259 gedirdi.\u00a0Q\u0259mlo izi tutub yeridi.\u00a0Qoca bir pal\u0131d k\u00f6t\u00fcy\u00fcn\u00fcn yan\u0131na g\u0259ldi.\u00a0&#8230;Ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131r\u0131b pal\u0131d\u0131n budaqlar\u0131na baxd\u0131.\u00a0A\u011fac\u0131n i\u00e7ind\u0259 \u00e7obanlar ocaq qalay\u0131b ortas\u0131n\u0131 yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar.\u00a0Dey\u0259s\u0259n, t\u0259z\u0259 yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar, oradan h\u0259l\u0259 d\u0259 t\u00fcst\u00fc \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131.\u00a0Q\u0259mlonun a\u011fl\u0131na g\u0259ldi ki, bu, Abbasqulu b\u0259ydir, papiros \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Q\u0259mlo k\u00f6t\u00fckd\u0259n qorxurmu\u015f kimi geri \u00e7\u0259kildi.\u00a0T\u00fcf\u0259ngi \u00fcz\u00fcn\u0259 qald\u0131rd\u0131.\u00a0T\u0259tiyi yava\u015f-yava\u015f dartmaq ist\u0259di, barma\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fc \u00e7atmad\u0131.\u00a0Q\u00fcvv\u0259sini toplay\u0131b bird\u0259n-bir\u0259 dartd\u0131.\u00a0G\u00fcll\u0259 pal\u0131d\u0131n qab\u0131\u011f\u0131ndan bir par\u00e7a qopar\u0131b qar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 sald\u0131.\u00a0\u0130kinci g\u00fcll\u0259ni atmam\u0131\u015f yen\u0259 geriy\u0259 \u00e7\u0259kildi.\u00a0El\u0259 bil pal\u0131d\u0131n g\u00f6vd\u0259si b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015fd\u00fc, \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259lirdi.\u00a0G\u00fcll\u0259 yen\u0259 d\u0259 \u0259vv\u0259lki yerd\u0259n d\u0259ydi.\u00a0Qar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 a\u011fac ovu\u011fu s\u0259p\u0259l\u0259ndi.\u00a0\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcll\u0259ni bir ne\u00e7\u0259 add\u0131m da k\u0259nardan atd\u0131.\u00a0Ona el\u0259 g\u0259lirdi ki, k\u00f6t\u00fck yerind\u0259n qopub \u015faqq\u0131ldayacaq, da\u011f\u0131-da\u015f\u0131 titr\u0259d\u0259c\u0259k, onu alt\u0131na al\u0131b \u0259z\u0259c\u0259kdir.\u00a0Bu, adi k\u00f6t\u00fck deyil, adamd\u0131, Abbasqulu b\u0259yi \u00f6ld\u00fcy\u00fc anda ayaq \u00fcst\u0259 saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn dayan\u0131b.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">G\u00fcll\u0259nin be\u015fi d\u0259 qurtard\u0131.\u00a0T\u00fcst\u00fc k\u00f6t\u00fcy\u00fcn \u00fcst\u00fcnd\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 yava\u015f-yava\u015f burulurdu.\u00a0Yava\u015f-yava\u015f ax\u0131b ged\u0259n qandan bu\u011f qalx\u0131rd\u0131&#8221;.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Roman haqq\u0131nda g\u00f6rk\u0259mli t\u0259nqid\u00e7i Ya\u015far Qarayevin bir fikrini xat\u0131rlatmaq ist\u0259rdim: &#8220;F. K\u0259rimzad\u0259nin &#8220;Qarl\u0131 a\u015f\u0131r\u0131m&#8221;\u0131-\u00f6l\u00fcm, qorxaql\u0131q v\u0259 onlar\u0131n h\u0259r ikisind\u0259n ucada duran \u0130nsan v\u0259 onun l\u0259yaq\u0259ti bar\u0259d\u0259 ibr\u0259tli hekay\u0259dir.\u00a0Konkret inqilabi-tarixi motiv burada m\u0259hz \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri \u0259xlaq v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat problemi s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qalxa bilir&#8221;.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">S\u0259ks\u0259ninci ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tainin h\u0259yat\u0131ndan s\u00f6z a\u00e7an <strong>&#8220;Xudaf\u0259rin k\u00f6rp\u00fcs\u00fc&#8221;<\/strong> v\u0259 <strong>&#8220;\u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc&#8221;<\/strong> dilogiyas\u0131n\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131r.\u00a0Xat\u0131rladaq ki, h\u0259min ill\u0259rd\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n anadan olmas\u0131n\u0131n 500 illiyi qeyd olunurdu.\u00a0F.K\u0259rimzad\u0259 il\u0259 yana\u015f\u0131 \u018flisa Nicat &#8220;Q\u0131z\u0131lba\u015flar&#8221;, \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 &#8220;Bak\u0131-1501&#8221; romanlar\u0131n\u0131 yazd\u0131lar.\u00a0X\u0259taiy\u0259 -bu b\u00f6y\u00fck s\u0259rk\u0259rd\u0259y\u0259, d\u00f6vl\u0259t xadimin\u0259 v\u0259 g\u00f6z\u0259l \u015fair\u0259 bird\u0259n-bir\u0259 d\u00f6rd roman h\u0259sr edilm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi m\u0259lum idi: X\u0259tai Az\u0259rbaycan tarixinin \u0259n \u00f6n\u0259mli s\u0259hif\u0259l\u0259rini yazsa da, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda onun b\u0259dii obraz\u0131 yarad\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131.\u00a0Bir s\u0131ra tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 X\u0259tainin xidm\u0259tl\u0259ri ki\u00e7ildilir, yanl\u0131\u015f m\u0259lumatlar \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131.\u00a0Az\u0259rbaycan alimi Oqtay \u018ff\u0259ndiyevin t\u0259dqiqatlar\u0131nda is\u0259 bu yanl\u0131\u015fl\u0131qlar aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131.\u00a0F.K\u0259rimzad\u0259nin roman\u0131 da bu m\u0259nada b\u0259dii \u0259d\u0259biyyat\u0131n X\u0259taiy\u0259, onun \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 b\u00f6y\u00fck mara\u011f\u0131n ifad\u0259si idi.\u00a0&#8220;X\u0259tai m\u00f6c\u00fcz\u0259si&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 F.K\u0259rimzad\u0259 yaz\u0131rd\u0131: &#8220;H\u0259rd\u0259nbir yolumuz rayonlara d\u00fc\u015f\u00fcr.\u00a0Bir rayonun katibinin h\u0259r\u0259k\u0259ti m\u0259ni lap heyr\u0259t\u0259 g\u0259tirdi.\u00a0O, \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7ox m\u0259\u015f\u011ful g\u00f6st\u0259rir, he\u00e7 k\u0259si yan\u0131na buraxm\u0131rd\u0131.\u00a0H\u0259tta Respublika D\u00f6vl\u0259t m\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f bir \u015fairi d\u0259 (\u015fairin m\u0259qs\u0259di o idi ki, t\u0259z\u0259 \u00e7\u0131xan kitab\u0131n\u0131 katib\u0259 h\u0259diyy\u0259 el\u0259sin) saatlarla qap\u0131 dal\u0131nda g\u00f6zl\u0259dib q\u0259bul etm\u0259di.\u00a0Amma n\u0259 rayonun plan\u0131 dolub, n\u0259 d\u0259 sosial inki\u015faf var. B\u0259s \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u0259-g\u00f6r\u0259 \u015fairl\u0259rl\u0259, r\u0259ssamlarla, r\u0259iyy\u0259tl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 nec\u0259 vaxt tap\u0131rd\u0131?\u00a0Onun da sutkas\u0131 24 saat deyildimi?\u00a024\u00a0il\u00a0\u0259rzind\u0259 \u00f6z \u00f6lk\u0259sini b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya tan\u0131tmad\u0131m\u0131?\u00a0\u00d6z \u0259s\u0259rl\u0259rini nec\u0259, yazma\u011fa vaxt s\u0259rf etmirdimi?&#8221;<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">\u00c7oxplanl\u0131, \u00e7oxobrazl\u0131, s\u00fcceti v\u0259 konflikti \u00e7ox\u015fax\u0259li bu dilogiyada \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tainin h\u0259yat\u0131, hakimiyy\u0259ti \u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259svir edilir, m\u00fc\u0259llif h\u0259m tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rin g\u00f6z\u00fc il\u0259, h\u0259m d\u0259 b\u0259dii t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fc vasit\u0259sil\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131 vahid milli d\u00f6vl\u0259tin ilk qurucusu kimi canland\u0131r\u0131r. \u015eeyx Heyd\u0259r,A\u011fqoyunlu Sultan Yaqub,\u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n n\u0259n\u0259si-Uzun H\u0259s\u0259nin anas\u0131 Sara xatun, \u018fbu S\u0259id, Uzun H\u0259s\u0259n, M\u0259sih Mirz\u0259, Al\u0259m\u015fahb\u0259yim, R\u00fcst\u0259m Mirz\u0259, H\u00fcseyn L\u0259l\u0259 b\u0259y&#8230;bunlar ham\u0131s\u0131 tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rdir v\u0259 h\u0259r birinin taleyi sonad\u0259k izl\u0259nilir. \u0130st\u0259r &#8220;Xudaf\u0259rin k\u00f6rp\u00fcs\u00fc&#8221;, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 &#8220;\u00c7ald\u0131ran d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc&#8221; tarixi hadis\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r\u0259 utilitar bax\u0131\u015fdan \u00e7ox uzaqd\u0131r. Do\u011frudur, F.K\u0259rimzad\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n vur\u011funu idi, ancaq onun bu \u0259s\u0259ri yazmaqdan m\u0259qs\u0259di populyarla\u015fmaq deyildi. Bu romanlar F.K\u0259rimzad\u0259nin V\u0259t\u0259n\u00e7ilik ideallar\u0131n\u0131 ifad\u0259 edirdi.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">\u00d6mr\u00fcn\u00fcn son ill\u0259rind\u0259 F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 daha iki tarixi roman yazd\u0131- <strong>&#8220;T\u0259briz namusu&#8221;<\/strong> v\u0259 <strong>&#8220;Qoca qartal\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc&#8221;<\/strong>.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, Az\u0259rbaycan tarixinin h\u0259l\u0259 d\u0259 b\u0259zi qaranl\u0131q qalan, tam a\u00e7\u0131lmayan, laz\u0131m\u0131nca izah olunmayan m\u0259tl\u0259bl\u0259ri F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259ni \u00e7ox d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcrm\u00fc\u015f. K\u0259rbalay\u0131 \u0130smay\u0131l-Abbasqulu b\u0259y-Q\u0259mlo-Tal\u0131bov d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn t\u0259sviri canl\u0131 yadda\u015f v\u0259 xatir\u0259l\u0259rd\u0259n g\u0259lirdi. \u015eah \u0130smay\u0131l d\u00f6vr\u00fcnin t\u0259sviri is\u0259 oxudu\u011fu m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n v\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u00f6kmdar\u0131n poeziyas\u0131ndan \u0259xz olunmu\u015fdu. &#8220;T\u0259briz namusu&#8221;nda is\u0259 F.K\u0259rimzad\u0259 XIII-XIV \u0259srl\u0259r\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r.Ba\u015fl\u0131ca m\u0259nb\u0259 orta \u0259sr tarix\u00e7isi F\u0259zlullah R\u0259\u015fid\u0259ddinin \u0259s\u0259ridir. Bu \u0259s\u0259rd\u0259 Elxani h\u00f6kmdarlar\u0131n\u0131n d\u00f6vr\u00fc t\u0259svir olunur v\u0259 F.K\u0259rimzad\u0259 d\u0259 bu n\u00f6qt\u0259d\u0259 tarix\u00e7i il\u0259 birg\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edir. Ancaq F.K\u0259rimzad\u0259 R\u0259\u015fid\u0259ddind\u0259n f\u0259rqli olaraq tarixi hadis\u0259l\u0259ri v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri b\u0259diilik meyar\u0131 il\u0259 t\u0259svir etmi\u015fdir.G\u00f6rk\u0259mli yaz\u0131\u00e7\u0131-t\u0259nqid\u00e7i Mehdi H\u00fcseyn vaxtil\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki: &#8220;Tarix\u00e7i d\u00f6vr\u00fcn \u00fcmumi ictimai m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini \u0259ks etdirirs\u0259, yaz\u0131\u00e7\u0131 \u0259n \u00e7ox d\u00f6vr\u00fcn psixologiyas\u0131n\u0131 t\u0259\u015frih edir. Tarix\u00e7i psixoloq deyildir. Lakin s\u0259n\u0259tkar psixoloq olmal\u0131d\u0131r. Bunsuz tarix elmi yaransa da, tarixi-b\u0259dii \u0259s\u0259r yarana bilm\u0259z&#8221;. F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 d\u0259 m\u0259hz bu yolla getmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259nin sonuncu tarixi roman\u0131 &#8220;Qoca qartal\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc&#8221; idi. Bu romanda XVIII \u0259srd\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r. Bu romanda da tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rin t\u0259siri hiss olunur (x\u00fcsusil\u0259, &#8220;Qaraba\u011fnam\u0259&#8221;l\u0259r), ancaq burada da tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259 b\u0259dii h\u0259qiq\u0259t bir-birini tamamlay\u0131r.\u00a0Qoca qartal simvolik obrazd\u0131r-yaz\u0131\u00e7\u0131 rus imperiyas\u0131na i\u015far\u0259 edir.O \u00f6l\u00fcrs\u0259 d\u0259, yeni, cavan qartallar s\u0259maya u\u00e7ur v\u0259 bel\u0259likl\u0259, rus imperiyas\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259ti davam edir. \u0130kiy\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f Az\u0259rbaycandan sonra yeni \u00f6lk\u0259l\u0259r, m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259r f\u0259th edilir, \u00e7ar\u0131 Q\u0131rm\u0131z\u0131 \u0130mperiya \u0259v\u0259z edir.<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">&#8230;F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 \u0259d\u0259biyyatda, dostlar\u0131n\u0131n xatir\u0259sind\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 diridir. \u00d6mr\u00fc boyu-52 il \u0259rzind\u0259 o, \u00e7ox a\u015f\u0131r\u0131mlardan ke\u00e7di, \u00e7ox mani\u0259l\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdi, amma ax\u0131r\u0131nc\u0131 a\u015f\u0131r\u0131m\u0131-xalq\u0131n, \u0259zizl\u0259ri vedilil\u0259rin b\u00f6y\u00fck d\u0259rdl\u0259ri qalaqlan\u0131n ax\u0131r\u0131nc\u0131 a\u015f\u0131r\u0131m\u0131 ke\u00e7\u0259 bilm\u0259di. O a\u015f\u0131r\u0131mda F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 heyk\u0259l\u0259 d\u00f6nd\u00fc. Ruhu m\u0259ni ba\u011f\u0131\u015flas\u0131n ki, onun bayat\u0131s\u0131n\u0131 bu c\u00fcr oxuyuram:<\/p>\n<p><em>Vedinin yan\u0131 da\u011flar,<\/em><br \/>\n<em>\u00dcr\u0259yi, can\u0131 da\u011flar.<\/em><br \/>\n<em>Burda F\u0259rman ya\u015fard\u0131,<\/em><br \/>\n<em>Siz deyin, han\u0131, da\u011flar?<\/em><\/p>\n<p><em><strong>Vaqif YUS\u0130FL\u0130 \/ filologiya elml\u0259ri doktoru<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u0259mi 52 il ya\u015fad\u0131 F\u0259rman K\u0259rimzad\u0259 &#8211; indi ruhu Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131n\u0131, Vedini, G\u0259nc\u0259basar\u0131, Beyl\u0259qan\u0131, T\u0259brizi, D\u0259rb\u0259ndi, Bak\u0131n\u0131 dola\u015fan b\u00f6y\u00fck yaz\u0131\u00e7\u0131, ip\u0259k xasiyy\u0259tli insan, dostlar\u0131n\u0131n v\u0259 oxucular\u0131n\u0131n xatirind\u0259n he\u00e7 vaxt silinm\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsiyy\u0259t. 1937-ci ilin 3 mart g\u00fcn\u00fcnd\u0259 q\u0259dim Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 Vedid\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131. Yarand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnd\u0259n m\u00fcharib\u0259l\u0259r meydan\u0131na \u00e7evril\u0259n Vedi torpa\u011f\u0131 XX \u0259srd\u0259 \u0259n faci\u0259li tarixini [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":738,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/737"}],"collection":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/comments?post=737"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/737\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":739,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/posts\/737\/revisions\/739"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media\/738"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/media?parent=737"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/categories?post=737"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dilimizvarligimiz.az\/api\/wp\/v2\/tags?post=737"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}