Ədəbiyyat sərhəd tanımır, onun üçün məsafələrin heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Onun gücü keçmişlə gələcəyi birləşdirməyə, ürəkləri və yolları qovuşdurmağa qadirdir.
Ədəbiyyat bütün dövrlərdə xalqlar arasında dostluğu, siyasi və mədəni əlaqələri daha da möhkəmləndirən bir körpü rolunu oynayıb. Bu gün də qardaş ölkələr arasındakı qarşılıqlı əlaqələrin və mehriban qonşuluq münasibətlərinin inkişafında onun rolu mühüm amillərdən biri hesab olunur.
Son illərdə dili və ruhu bir-birinə yaxın, kökü eyni olan qardaş xalqlar arasında ədəbi əlaqələr daha da inkişaf edib. Qarşılıqlı tərcümə olunan kitabların sayı və əhatə dairəsi artıb, beynəlxalq ədəbi tədbirlərin miqyası daha da genişlənib.
Bu fikirlərimin ən parlaq təsdiqi TÜRKSOY – Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatının həyata keçirdiyi layihələrdir. Təşkilat türk xalqlarının yazıçılarını, şairlərini və tərcüməçilərini mütəmadi olaraq bir araya gətirir, xüsusilə də gənc yaradıcıların tanışlığı və yaradıcılıq əməkdaşlığı üçün yeni imkanlar açır.
Təşkilatın növbəti tədbiri də yüksək əhval-ruhiyyə və unudulmaz təəssüratlarla yadda qaldı.
Bu il iyulun 16–17-də Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı Şuşa şəhərində II Türk Dünyası Gənc Şairlər Festivalı keçirildi. Festivalda Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkiyə və Türkmənistandan iyirmidən çox yaradıcı şəxs iştirak edirdi.
Özbəkistanı festivalda məsul nümayəndə Dilfuza Qarşiboyeva rəhbərliyi ilə üç yaradıcı – İslam Ali (mən), Madina Norçayeva və Allayar Dərmənov təmsil etdik.
Salam, Azərbaycan!
Bakıda hava limanında istedadlı şair, ağsaqqalımız Şöhrət Oriflə rastlaşdıq. O, festivala fəxri qonaq kimi dəvət olunmuşdu. Həmyerlilərimizin sayının bir nəfər də artması hamımızı sevindirdi.
Hava limanından çıxarkən təşkilatçılar tərəfindən təyin olunmuş sürücü bizi səmimiyyətlə qarşıladı. Zarafat və xoş söhbətlərlə Bakının mərkəzində yerləşən “Marriott” otelinə çatdıq. Hamımızın qəlbi sevinc və həyəcanla dolu idi.
Maşından enən kimi üzümə dənizdən gələn rütubətli və xoş ətirli meh toxundu.
— Qardaş, dənizin qoxusuna baxın, necə də xoşdur. Deyəsən, otel dənizə yaxındır, – Madina dedi.
Şöhrət Orifin “Dəniz elə yaxınlıqdadır” sözlərindən sonra üfüqlə qovuşan dalğaları görmək arzusu məni rahat buraxmadı. O, qeydiyyat işlərini tamamlayana qədər biz səbirsizliklə çölə çıxdıq.
Otelin arxa tərəfindən təxminən iki yüz metr irəlilədikdən sonra Xəzər dənizi qarşımızda açıldı. Sahilboyu uzanan Bakı Bulvarının sonu görünmürdü. Külək güclü idi. Beş-altı qağayı başımızın üzərində dövrə vururdu. Bu mənzərə heyranlığımızı daha da artırırdı. Suyun üzərində neft təbəqəsi görünürdü. Uzun müddət sahildə söhbət etdik, xatirə şəkilləri çəkdirdik.
Oteldə yerləşdikdən sonra digər qardaş ölkələrin nümayəndə heyətləri də bir-bir gəlməyə başladı. Onlarla ilk dəfə görüşsək də, sanki uzun illərin dostları kimi salamlaşdıq. Hamının qəlbində qardaşlıq hissi vardı və bir anda minillik doğmalara çevrildik.
Axşam yeməyindən sonra sahildə rəsmi tanışlıq mərasimi keçirildi. TÜRKSOY-un Baş katibi Sultan Rayevlə söhbətlərimiz səmimi və yaddaqalan oldu. Türk xalqlarının böyük şair və yazıçıları xatırlandı.
Sonra Bakının qədim hissəsi olan İçərişəhəri gəzdik. Tarixi abidələr, daş döşənmiş küçələr, qədim dükanlar bu məkana xüsusi gözəllik bəxş edirdi. Qız qalasını da ziyarət etdik və onun haqqında məşhur rəvayətləri dinlədik. Küçələrin birində məşhur “Brilyant əl” filminin çəkildiyi məkanı gördük. Gecə Bakısının sehrli küçələrində gəzdikdən sonra otelə qayıtdıq.
Şuşaya uzanan şeir yolu
Səhər Azərbaycanın mədəniyyət şəhəri Şuşaya yola düşdük. Yol boyu avtobusda mahnılar oxundu, ədəbi söhbətlər edildi. Qarabağın uca dağları və yaşıllığı ruhumuza rahatlıq bəxş edirdi.
Türkmənistanlı dostum Kərim Həlliyev mənə kitabını, Qarahəncər ağa isə milli türkmən papağını hədiyyə etdi. Biz də öz növbəmizdə “Şərq ulduzu” və “Yoshlik” jurnallarını, həmçinin özbək şair və yazıçılarının kitablarını dostlarımıza təqdim etdik.
Qazaxıstanlı şairə Qunduz Jubayeva yol boyu şeirlərimi qazax dilinə tərcümə etmişdi. Belə xoş anlarla Şuşaya çatdıq. Milli Azərbaycan yeməklərinin dadına baxdıqdan sonra oteldə yerləşdik.
Axşam otelin həyətində şeir məclisi təşkil olundu. Hər kəs növbə ilə öz şeirlərini səsləndirdi. Dillər fərqli olsa da, hisslər eyni idi. Şeirlərdə türk xalqlarının tarixi, mədəniyyəti və ruhu yaşayırdı. Səmimi söhbətlər, gur alqışlar, təsirli şeirlər və gözəl mahnılar Şuşadakı günümüzü unudulmaz etdi.
Vaqif Poeziya Günləri
Növbəti gün Vaqif Poeziya Günləri festivalında iştirak etmək üçün Ağdam şəhərinə yollandıq. Festivalı TÜRKSOY-un Baş katibi Sultan Rayev açıq elan etdi.
Festivalda Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Türkiyə və Türkmənistandan olan gənc şairlər iştirak edirdilər. Sultan Rayevin yaradıcılığıma verdiyi yüksək qiymət mənə böyük ruh yüksəkliyi bəxş etdi.
Festivaldan sonra şair Şöhrət Orifin Azərbaycan dilində nəşr olunmuş “Məktubdur ömrüm” kitabının təqdimatı keçirildi və iştirakçılara müəllifin kitabı hədiyyə olundu.
Daha sonra Şuşaya qayıdaraq Qarabağ xanlığının vəziri və böyük şair Molla Pənah Vaqifin məqbərəsini ziyarət etdik. Ardınca geniş konsert proqramı təqdim olundu. Qarabağın tarixi və mədəniyyətini tərənnüm edən mahnılar səsləndirildi. Festival iştirakçıları mükafatlandırıldı. Özbək poeziyası yüksək qiymətləndirildi və hər üç nümayəndəmizə TÜRKSOY-un döş nişanı təqdim edildi.
Qarabağın yaraları
Söhbətlərin birində azərbaycanlı şair İntiqam Yaşar dedi:
“Azərbaycan poeziyasının son otuz ili Qarabağa həsr olunub. Dağıntıların üzərində gördüyünüz əsgər adları sadəcə ad deyil. Onlar Qarabağın, Vətənin adlarıdır.”
Qarabağda geniş quruculuq işləri aparılırdı. Müasir binalar ucalırdı. Amma müharibənin izləri – dağıntılar, sahibsiz evlər, boş küçələr insanın ürəyini sızladırdı.
Güllə izləri ilə deşilmiş heykəllər, dağıdılmış minarələr müharibənin acı xatirəsini yaşadırdı. Xurşidbanu Natəvanın təşəbbüsü ilə tikilmiş Xan qızı bulağını da ziyarət etdik. Təəssüf ki, bulağın divarlarında yazılmış şeir misraları silinmişdi.
Yaxınlıqdakı təpədə yaşlı bir qadın dağ otu satırdı. Gözlərində dərin kədər vardı. Dilfuza xanım mənə tərcümə etdi. Mən ondan soruşdum:
— Müharibə illərində harada idiniz?
Qadının cavabı məni sarsıtdı:
— Mən Qarabağı heç vaxt tərk etmədim.
Bu sözləri eşidəndə Vətən həsrətinin necə müqəddəs hiss olduğunu bütün varlığımla anladım.
“Şərq ulduzu” və “Yoshlik” jurnalları turistlərin baxışında
Bakıya qayıdandan sonra ilk qaldığımız otelə yerləşdik. Özbəkistandan gətirdiyimiz jurnal və kitabların bir hissəsi qalmışdı. Onları hələ ala bilməyən dostlarımıza paylamağa qərar verdik.
Otelin foyesində jurnallarımız haqqında danışarkən otel əməkdaşlarından biri yaxınlaşdı. Onun ədəbiyyata marağı hiss olunurdu. Dilfuza xanımın ona verdiyi iki jurnala görə böyük minnətdarlıq etdi və dərhal onları otelin mətbuat guşəsində yerləşdirdi.
Orada bir neçə ingilis və hindistanlı turist jurnalları vərəqləyirdi.
Dilfuza xanım mənə gülümsəyərək dedi:
— Bax, İslam, artıq jurnallarımızı bütün dünya oxuyacaq.
Mən cavab verdim:
— Türk xalqlarının ədəbiyyatı dünyanı birləşdirir.
Vətənə dönüş
Təyyarəmiz havaya qalxarkən hamımızın ürəyində eyni hiss vardı. Azərbaycanın, Qarabağın və Şuşanın həsrəti artıq qəlbimizdə yaşayırdı. Gözlərimin önündən bütün gözəl xatirələr keçirdi.
Madina həyəcanla dedi:
— Qardaş, saatımız yerli vaxta keçdi. Artıq Vətənə çatdıq. Altımızda Vətən torpağıdır.
Bu sözlər qəlbimi kövrəltdi. Təyyarə enən kimi hər birimiz sevinc içində öz doğma yurdumuza yollandıq.
Taksi gələnə qədər bütün bu gözəl xatirələri bir daha xatırladım. İçimdən yalnız bir səs yüksəldi:
Yaşasın Türk xalqlarının birliyi!
İslam Ali
