“Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının Rəyasət Heyəti müasir Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, böyük şair, dramaturq, alim, pedaqoq, kulturoloq və ictimai xadim, Heydər Əliyev mükafatı laureatı, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü, Əməkdar incəsənət xadimi, Xalq şairi Nəriman Əliməmməd oğlu Həsənzadənin vəfatından dərin hüzn hissi keçirdiyini bildirir.
2026-cı il avqustun 1-də 95 yaşında dünyasını dəyişən Nəriman Həsənzadənin vəfatı Azərbaycan ədəbiyyatı, elmi, təhsili və bütövlükdə milli mədəniyyətimiz üçün ağır itkidir. Onun həyatdan köçməsi ilə xalqımız öz sözünə, tarixinə, mənəvi dəyərlərinə və dövlətçilik ideallarına sədaqətlə xidmət etmiş böyük bir ziyalısını itirdi.
Nəriman Həsənzadə Azərbaycan mədəniyyətində müxtəlif yaradıcılıq istiqamətlərini vahid mənəvi məqsəd ətrafında birləşdirən nadir şəxsiyyətlərdən idi. O, poeziyanı insan duyğularının ifadəsi, ədəbiyyatı milli yaddaşın daşıyıcısı, pedaqogikanı nəsillər arasında mənəvi varislik vasitəsi, kulturologiyanı isə insanın, cəmiyyətin və dövlətin inkişaf qanunauyğunluqlarını öyrənən strateji elm kimi qəbul edirdi.
Onun həyat və yaradıcılıq yolu söz sənətinin sərhədlərini aşaraq geniş ictimai və mədəni məna qazanmışdı. Nəriman Həsənzadə üçün şeir insanın qəlbinə ünvanlanan bədii müraciətlə yanaşı, cəmiyyətin mənəvi sağlamlığını qoruyan, xalqın tarixi yaddaşını oyadan və milli özünüdərki gücləndirən mədəni təsir vasitəsi idi.
Şairin poeziyasında insanın daxili aləmi, sevgi və ayrılıq, ana və övlad, Vətən və torpaq, tarixi yaddaş və müasirlik, mənəvi məsuliyyət və vətəndaşlıq duyğuları özünəməxsus poetik dillə ifadə olunurdu. Onun misralarında sadə insan taleyi böyük tarixin bir hissəsinə, şəxsi ağrı ümummilli yaddaşa, gündəlik həyat hadisəsi isə fəlsəfi düşüncə predmetinə çevrilirdi.
Nəriman Həsənzadənin poetik dili təbii, səmimi, axıcı və xalq ruhuna yaxın idi. O, mürəkkəb mənəvi həqiqətləri süni ifadə vasitələrinə sığınmadan, insan qəlbinə birbaşa yol tapan sözlərlə çatdırmağı bacarırdı. Onun şeirlərində hər bir oxucu öz həyatından bir duyğu, öz taleyindən bir iz, öz yaddaşından bir səhnə tapa bilirdi.
Bu xüsusiyyət onun yaradıcılığını müxtəlif nəsillər üçün doğma və anlaşılan etmişdir. Nəriman Həsənzadə poeziyası zamanın dəyişən estetik meyarları qarşısında öz mənəvi gücünü qoruyaraq, milli ədəbiyyatımızın canlı və təsirli qatlarından birinə çevrilmişdir.
Şairin poema və mənzum dramlarında Azərbaycan tarixinin mühüm hadisələri, görkəmli şəxsiyyətləri, xalqımızın azadlıq mübarizəsi və dövlətçilik ənənələri bədii-fəlsəfi baxımdan mənalandırılmışdır. Tarix onun əsərlərində keçmiş hadisələrin xronologiyası şəklində təqdim olunmurdu. Tarix müasir insanla danışan, ona məsuliyyət hissi aşılayan, gələcək qarşısında seçim etməyə çağıran canlı yaddaş mənbəyi kimi çıxış edirdi.
Nəriman Həsənzadə tarixi şəxsiyyətləri ideallaşdırılmış abidələr kimi deyil, mürəkkəb seçimlər, mənəvi sınaqlar və böyük məsuliyyət qarşısında dayanan insanlar kimi təqdim edirdi. Bununla da o, tarixi yaddaşı insaniləşdirir, dövlətçilik düşüncəsini poetik təfəkkürlə birləşdirirdi. Prezident İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın şairin 95 illiyi münasibətilə ünvanladıqları təbrikdə də onun əsərlərinin Vətən məhəbbəti, milli azadlıq duyğuları, ənənəvi dəyərlərə bağlılıq və mənəvi ucalığa çağırış üzərində qurulduğu xüsusi vurğulanmışdır.
Nəriman Həsənzadənin yaradıcılıq dünyasının mühüm istiqamətlərindən biri də pedaqoji fəaliyyəti idi. O, uzun illər ali məktəbdə çalışaraq bilik və həyat təcrübəsini gənc nəslə ötürmüş, tələbələrinə ədəbiyyatın estetik mahiyyəti ilə yanaşı, sözün mənəvi məsuliyyətini də öyrətmişdir.
Onun nəzərində müəllimlik auditoriyada mühazirə oxumaqla məhdudlaşan peşə deyildi. Müəllimlik insan formalaşdırmaq, düşüncə mədəniyyəti yaratmaq, gəncin mənəvi istiqamətini müəyyənləşdirmək və onu milli-mədəni dəyərlərə bağlamaq missiyası idi. Bu baxımdan Nəriman Həsənzadənin pedaqoji fəaliyyəti onun poeziyasının davamı təsiri bağışlayırdı: şeirlərində sözlə tərbiyə etdiyi insanı auditoriyada bilik, şəxsi nümunə və mənəvi ünsiyyət vasitəsilə formalaşdırırdı.
Nəriman Həsənzadənin şəxsiyyətində şair, alim, müəllim və ictimai xadim bir-birindən ayrılmayan bütöv bir mədəniyyət modeli yaradırdı. Onun həyatı kulturoloji baxımdan yaradıcı şəxsiyyətin cəmiyyət qarşısındakı məsuliyyətinin parlaq nümunəsi idi. O, mədəniyyəti incəsənət nümunələrinin və tarixi abidələrin cəmi kimi qəbul etmirdi. Mədəniyyət onun üçün insanın düşüncə tərzi, davranış sistemi, mənəvi seçimi, ünsiyyət forması, əməyə, ailəyə, Vətənə və dövlətə münasibəti idi.
Elə buna görə də Nəriman Həsənzadə özünü haqlı olaraq kulturoloq hesab edirdi.
Onun elmi-pedaqoji fəaliyyətinin mühüm nəticələrindən biri “Kulturologiya – Dünya mədəniyyəti tarixi” dərsliyidir. Əsər Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 20 oktyabr 2005-ci il tarixli, 716 nömrəli əmri ilə dərslik kimi təsdiq edilmişdir. Bu kitab dünya mədəniyyətinin tarixi inkişaf mərhələlərinin Azərbaycan dilində sistemli şəkildə öyrənilməsi və ali məktəb tələbələrinə çatdırılması baxımından mühüm elmi-pedaqoji əhəmiyyət daşıyır.
Bu əsərin yazılması Nəriman Həsənzadənin yaradıcılığında təsadüfi istiqamət sayıla bilməzdi. Onun bütün poetik və elmi irsi insanın mədəni yüksəlişi, mənəvi kamilləşməsi və tarixi təcrübəni dərk etməsi ideyasına söykənirdi. “Kulturologiya” dərsliyi də həmin böyük düşüncə sisteminin elmi ifadəsi idi.
Nəriman Həsənzadə mədəniyyət tarixini müxtəlif xalqların yaratdığı mədəni sərvətlərə bəşəriyyətin ortaq təcrübəsi, insan zəkasının və mənəviyyatının inkişaf xəritəsi kimi yanaşırdı. Bu yanaşma onun humanist dünyagörüşünü, milli dəyərlərlə ümumbəşəri ideallar arasında ahəng yaratmaq bacarığını nümayiş etdirirdi.
Xalq şairini “Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyası ilə uzun illər davam edən səmimi dostluq, fikir və məslək birliyi bağlayırdı. O, Assosiasiyanın kulturoloji maarifçilik fəaliyyətini, Azərbaycan Kulturoloqlar Cəmiyyətinin təşəbbüslərini, mədəniyyət elminin inkişafına yönəlmiş seminar və müzakirələri daim dəstəkləyirdi.
Nəriman Həsənzadə “Simurq”un keçirdiyi tədbirlərdə alim, pedaqoq və yaradıcı ziyalı kimi fəal iştirak edir, kulturologiyanın Azərbaycan cəmiyyəti üçün əhəmiyyəti, mədəniyyətin milli inkişaf prosesində yeri, mənəvi dəyərlərin qorunması, insan kapitalının və yaradıcı təfəkkürün inkişafı barədə dəyərli fikirlər söyləyirdi.
“Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının tarixini əks etdirən materiallarda onun “Kulturologiya və milli inkişaf” mövzusunda keçirilmiş seminarda kulturologiyanı insanın həyat fəaliyyəti haqqında strateji elm kimi qiymətləndirdiyi, yaradıcı fəaliyyətin səviyyəsini cəmiyyətin mənəvi mədəniyyəti ilə əlaqələndirdiyi qeyd olunur. O, kulturoloji tədqiqatların genişləndirilməsini Azərbaycanın rəqabətqabiliyyətli inkişafının mühüm şərtlərindən biri hesab edirdi.
Bu mövqe Nəriman Həsənzadənin mədəniyyət haqqında düşüncəsinin dərinliyini göstərirdi. O anlayırdı ki, iqtisadi tərəqqi, texnoloji yenilənmə və dövlət institutlarının inkişafı insanın mənəvi və intellektual mədəniyyətinin yüksəlişi ilə tamamlanmadıqda cəmiyyətin ahəngdar inkişafı çətinləşir. Buna görə də o, kulturologiyanı gələcəyin insanını hazırlayan, sosial münasibətləri təkmilləşdirən və milli inkişafın mənəvi əsaslarını möhkəmləndirən elm kimi dəyərləndirirdi.
Nəriman Həsənzadənin “Simurq” ailəsi ilə birliyi rəsmi əməkdaşlıq çərçivəsini aşan mənəvi yaxınlıq idi. Assosiasiyanın mədəniyyətə elmi yanaşma, kulturoloji maarifləndirmə, yüksək intellektual və etik mədəniyyətin təşviqi istiqamətində həyata keçirdiyi fəaliyyət onun dünyagörüşü ilə səsləşirdi.
O, “Simurq”un tədbirlərinə görkəmli şair kimi qatılır, eyni zamanda kulturoloji düşüncə sahibi, təcrübəli pedaqoq və milli inkişaf məsələləri üzərində düşünən ziyalı kimi çıxış edirdi. Onun iştirakı keçirilən hər bir müzakirəyə poetik səmimiyyət, elmi məzmun və mənəvi nüfuz gətirirdi.
Nəriman Həsənzadənin şəxsiyyətində yüksək ziyalılıq mədəniyyəti təcəssüm olunmuşdu. O, şöhrətin yaratdığı məsafədən uzaq, insanlara açıq, həssas, diqqətli və xeyirxah münasibəti ilə seçilirdi. Onun ünsiyyətində böyük həyat təcrübəsi ilə sadəlik, müdrikliklə səmimiyyət, tələbkarlıqla mərhəmət ahəng təşkil edirdi.
O, sözün qiymətini bildiyi kimi, sükutun da mənasını anlayırdı. İnsanları dinləməyi, gənclərə inam verməyi, həmkarlarının uğuruna sevinməyi, mədəniyyət və elm adamlarını mənəvi cəhətdən dəstəkləməyi bacarırdı. Bu insani keyfiyyətlər onun yaratdığı bədii əsərlər qədər yaddaşlarda yaşayacaqdır.
Azərbaycan dövləti Nəriman Həsənzadənin milli mədəniyyət qarşısındakı xidmətlərini daim yüksək qiymətləndirmişdir. O, müxtəlif illərdə ali dövlət təltiflərinə layiq görülmüş, 2026-cı il fevralın 18-də Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafındakı müstəsna xidmətlərinə görə “Heydər Əliyev” ordeni ilə təltif edilmişdir.
Bu yüksək qiymət böyük şairin uzun illər ərzində ədəbiyyata, elmə, təhsilə, milli mənəviyyata və dövlətçilik düşüncəsinə verdiyi töhfələrin ümumxalq etirafı idi.
Nəriman Həsənzadənin vəfatı ilə Azərbaycan mədəniyyətinin böyük bir epoxasının canlı şahidlərindən və yaradıcılarından biri əbədiyyətə qovuşdu. Onun 95 illik ömür yolu XX əsrin mürəkkəb tarixi sınaqlarından müstəqil Azərbaycanın quruculuq və yüksəliş dövrünədək uzanan böyük bir zamanın mənəvi salnaməsidir.
O, müxtəlif ictimai-siyasi mərhələrin şahidi oldu, həmin dövrlərin ağrılarını, ümidlərini, ziddiyyətlərini və ideallarını sözə çevirdi. Zaman dəyişdi, ədəbi cərəyanlar və estetik meyarlar yeniləndi, Nəriman Həsənzadənin poeziyasındakı səmimiyyət, insanilik, Vətən sevgisi və mənəvi saflıq öz dəyərini qorudu.
Kulturoloji düşüncədə şəxsiyyətin fiziki ömrü onun mədəni ömrünün başlanğıcı və sonu ilə üst-üstə düşmür. İnsan yaratdığı dəyərlər, yetişdirdiyi tələbələr, formalaşdırdığı düşüncə, cəmiyyətə ötürdüyü mənəvi nümunə və gələcək nəsillərin yaddaşında qazandığı yer vasitəsilə yaşamaqda davam edir.
Bu mənada Nəriman Həsənzadənin mədəni ömrü davam edəcək.
Onun şeirləri oxunduqca, sözlərinə bəstələnmiş mahnılar səsləndikcə, pyesləri səhnəyə qoyulduqca, dərslikləri tələbələrin düşüncə dünyasına yol tapdıqca, müəllimlik ənənələri yetirmələrinin fəaliyyətində yaşadıqca böyük sənətkar xalqımızın mənəvi həyatında iştirak edəcəkdir.
Nəriman Həsənzadə öz yaradıcılığı ilə sübut etdi ki, əsl poeziya insanın duyğularını ifadə etməklə bərabər, cəmiyyətin mənəvi yaddaşını qoruyur; əsl müəllim bilik verməklə bərabər, şəxsiyyət yetişdirir; əsl kulturoloq mədəniyyəti araşdırmaqla kifayətlənməyərək, özü də yüksək mədəniyyət nümunəsinə çevrilir.
O, sözü mədəniyyətə, mədəniyyəti mənəvi yaddaşa, mənəvi yaddaşı isə gələcəyə aparan dəyərə çevirdi.
“Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının Rəyasət Heyəti Xalq şairi Nəriman Həsənzadənin vəfatı ilə əlaqədar mərhumun ailəsinə, yaxınlarına, həmkarlarına, tələbələrinə, çoxsaylı oxucularına və bütün Azərbaycan xalqına dərin hüznlə başsağlığı verir.
Böyük şairin, müdrik pedaqoqun, görkəmli kulturoloqun və nəcib insanın əziz xatirəsi onu tanıyanların qəlbində, Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəniyyəti tarixində daim yaşayacaqdır.
Allah rəhmət eləsin!
“Simurq” Azərbaycan Mədəniyyət Assosiasiyasının
Rəyasət Heyəti
xalqqazeti.az
